Кіріспе

Американдық саясаткер (туған 1933)

Роберт Кеннет Дорнан (3 сәуірде 1933 жылы туған) – американдық актер, радио бағдарламаларын жүргізуші, соғыс ардагері және Калифорния штатынан шыққан республикалық саясаткер. Дорнан 1977-1983 және 1985-1997 жылдары АҚШ Өкілдер палатасында Оңтүстік Калифорнияның екі округін өкілдік етті, онда ол партияның консервативтік қанатындағы "күшті идеолог" ретінде танылды. Ол 1982 жылы АҚШ Сенатына, ал 1996 жылы АҚШ Президенті лауазымына республикалық партиядан үміткер болды. Бұрынғы актер және теле- және радиобағдарламалардың жүргізушісі болған Дорнанның драмаға бейімділігі оған өзінің округінен тыс жерде де жақтастар мен қарсыластарды тартты. Вашингтонда ешқашан ірі тұлға болмаса да, ол телеарналардағы "ерекше мәлімдемелер" сөздеріне қатысушы ретінде Өкілдер палатасының ең танымал мүшелерінің біріне айналды және "американдық саясаткерлер арасындағы жетекші идеологтардың бірі" деп сипатталды. Ол 1994 жылы Өкілдер палатасында республикалық өкіл Стив Гундерсонды гомосексуалды екенін жариялап, көпке танылды.

Ерте өмір

Дорнан Нью-Йорк қаласында Гертруда (МакФадден) Дорнан (1900–1967) мен Гарри Джозеф Дорнанның (1892–1975) ұлы ретінде дүниеге келді. Нью-Йоркте Дорнанның анасы «МакФадден сестер» және «Зигфелд Фоллиз» шоуындағы әртіздер тобының құрамында водевильде өнер көрсеткен, сонымен қатар «Бара Уилкс» сахналық есімімен танымал болған; оның әпкесі актер Джек Хейлидің әйелі болды. Гарри Дорнан киім-кешек сататын дүкеннің иесі болды. Калифорнияға көшкеннен кейін ол Батыс Лос-Анджелесте жылжымайтын мүлік кәсіпкері атанды. Ол 1940-1950 жылдары көптеген мәшһүр тұлғалар қатысқан ат спортының бір түрі – белбеу жарыстарында белсенді қатысты. Роберт Дорнан актерлік және ток-шоу карьерасын бастағаннан кейін отбасының ойын-сауық индустриясындағы тәжірибесі мен байланыстарын пайдаланды. Ол саяси мансабын бастау үшін танымал адамдардың қолдауын және сайлауалды қаржылай көмегін пайдаланды. Дорнан 1950–1953 жылдары Лос-Анджелес Лойола университетінде (кейін Лойола Мэримаунт университеті деп аталды) оқыды. 19 жасында Роберт АҚШ Әуе күштеріне қосылды. Ол истребитель ұшқышы болды және Әуе күшінде қызмет еткен кезінде екі рет парашютпен шұғыл түсіп қалды және екі рет «құрғақ қозғалтқышпен» (өшірілген қозғалтқышпен) мәжбүрлі қону жасады (соның ішінде F-100 ұшағымен жасалған қону). Ол 1958 жылға дейін активтік қызметте болды және капитан шеніне жетті. Ол 1975 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Калифорния Ұлттық әуе күзеті мен Әуе күштерінің резервінде қызмет етті. 1966 жылы ол «Тозақ жағалауларына» фильмінде түсті және, мүмкін, сценарийін бірлесіп жазды. Дорнан ABC телеарнасының «12 O'Clock High» сериалында капитан Фаулер рөлін жиі ойнады, сондай-ақ ABC-нің «Bewitched» және NBC-нің «I Dream of Jeannie» сериалдарында эпизодтық рөлдерде ойнады. Дорнан «Эмми» сыйлығын жеңіп алған «Tempo» және «The Robert K. Dornan Show» ток-шоуларының жүргізушісі болды, бұл бағдарламалар 1967–1973 жылдары Лос-Анджелестен эфирге таратылды.

Саясат

Дорнан азаматтық құқық қозғалысына белсенді қатысқанын айтады. Ол 1963 жылы Мартин Лютер Кинг басшылық еткен Вашингтондағы тарихи шеруге қатысқан; 1994 жылы бұл мәлімдеме күмәндалғанда, ол өзінің әскери формасында Кингтің сөйлемін тыңдап отырған суретін таратты. Дорнан 1973 жылы «Заң арқылы мәдениетті сақтау үшін азаматтар» атты ұйымның ұлттық өкілі ретінде саясатқа қадам басты. Сол жылы ол Лос-Анджелес қаласының мэріне үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. 1976 жылы Дорнан Лос-Анджелес округінің батысындағы 27-ші сайлау округінен АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. Ол екі рет қайта сайланды. «B-1» бомбалаушысын жасауды ынталы түрде қолдағандықтан, оған «B-1 Боб» деген лақап ат қойылды. 1977 жылдың қараша айында ол Лотти Бет Хоббс, доктор Милдред Джефферсон, Филис Шлафли және Нелли Греймен бірге 1977 жылғы Ұлттық әйелдер конференциясында оппозициялық спикер ретінде сөз сөйледі. 1980 жылғы халық санауынан кейін Калифорния штатының сайлау округтерінің картасы жаңартылды. Дорнанның бұрын республикашылдарға көбірек бейім болған округі демократтарға көбірек бейімді болып өзгерді. Ол бұл жаңа округте жеңіске жете алмайтынына сенгендіктен, 1982 жылы АҚШ Сенатына үміткер болуды шешті. Республикалық праймериде Сан-Диего қаласының мэрі және болашақ губернатор Пит Уилсоннан кейін төртінші орынды иеленді. Дорнан Гарден-Гроув қаласына, республикашыл Ориндж округіне көшіп барды. 1984 жылы ол Ориндж округінің 38-ші округінен Конгресске сайланды, демократ Джерри М. Паттерсонды 53%-қа 45% есебімен жеңді. Бұл жеңіс Рональд Рейганның сол жылы көрсеткен үлкен табысының нәтижесі болды. 1986 жылы ол демократ штаттық жиналысының мүшесі Ричард Робинсонға қарсы қиын сайыста жеңіске жетті, 55%-қа 43% есебімен. Ол тағы төрт рет сайланды және Интеллект комитетінде жұмыс істеді. 1985 жылдың наурыз айында Дорнан Конгресс палатасында Томас Даунимен (Нью-Йорк штатының демократы) арасында болған жанжалдан кейін көп шу көтерді. Дауни Дорнаннан оның өзін «әскерден қашқан әлсіз» деп атағаны туралы сұрады. Дорнанның ұстанымдары консервативті болды. Алайда, ол кейбір либералдық деп саналарлық ұстанымдарды да қолдады, мысалы, жануарларды қорғау заңдарын демеу етті, бұл оған 1988 жылы PETA ұйымының алғысын алуға мүмкіндік берді. 1994 жылы Конгресске соңғы рет сәтті сайланған кезде, Дорнанның әйелі Салли оған некеде бірнеше рет зорлық-зомбылық жасады деген шағымдарды жариялады. 1966 жылы Дорнан отбасылық зорлық-зомбылық жасағаны үшін сотталды және түрмеге кесілді, бірақ оның жазасын өтегені белгісіз. Шағымдар жарияланғаннан кейін Салли Дорнан оларды қайтарып алды, ол күйеуіне қарсы жалған айыптаулар жасағанын, себебі ол рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмекке тәуелді болған кезеңді бастан өткергенін мәлімдеді. Дорнанның бес баласы әкесі оларды физикалық зорлыққа ұшыратпағанын мәлімдеді. Сол науқан кезінде Дорнан сайлау учаскелерінде испан тілінде дауыс беру үшін азаматтығын растауға дайын болу керектігін ескертетін хабарламалар ілінді. Хабарламаларда иммиграциялық қызметкерлердің сайлау учаскелерінде болады деп көрсетілді. Бұл әрекет Дорнанның Майк Фарберге қарсы жеңіске жетуі үшін жеткілікті латын американдық сайлаушыларды сайлаудан алдыртты деп есептелді. Дорнан 1996 жылы АҚШ президенттігіне кандидат болды. 13 қаңтарда Айова штатында өткен республикалық дебатта Дорнан Клинтонды «қылмыскер» және «патологиялық өтірікші» деп атады. Кейіннен Дорнан президенттік жарыстан шығып, Өкілдер палатасына қайта сайлануға түсті, бірақ демократ Лорретта Санческе 1000-нан аз дауыспен жеңілді. Тар жеңілістен кейін Дорнан Санчестің жеңіске жетуіне АҚШ азаматтары емес адамдардың заңсыз дауыс беруі себеп болғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Өкілдер палатасы 13 айлық тергеу жүргізді, оның барысында Санчес тергеу аяқталғанша уақытша отырды. Тергеу тобы 748 заңсыз дауыс табылғанын анықтады, оның 624-і азамат емес адамдар берген, ал 124-і Калифорния билігі тарапынан бұрыннан жойылған. Бұл Санчестің жеңіске жетуіне жеткіліксіз болды және оған өз орнын сақтауға рұқсат берілді. Алайда, Иммиграция және азаматтыққа қатысты қызметпен (INS) консультациялар жүргізу барысында, палата комитеті 4762 күмәнді тіркеу анкетасын анықтады. 1997 жылдың қыркүйегінде, 1996 жылы Санческе қарсы ұсынысы әлі де дауланған кезде, Дорнан сол кездегі өкіл Боб Менендеске қарсы шықты, оған дөрекі сөздер айтып, оны «дінсіз қорқақ» деп атады. Бұл оқиға Менендестің Дорнанды сайлау шешілгенге дейін палатаның еденінен шығаруға тыйым салатын резолюция ұсынуына әкелді, ол 289 дауысқа 65 дауыспен қабылданды.

Даулы мәлімдемелер

Өзінің саяси карьерасы барысында Дорнан polemikaлық немесе қарапайымдықтан шыққан сөздерімен танымал болды. Оның айтқандарының арасында:

1994 жылы палатадағы пікірсайыста Дорнан өзінің партияласы, республикашыл өкіл Стив Гундерсонды "жабық есігінде айналмалы есік бар" деп жариялап, оның жеке өмірін ашты. 1986 жылы АҚШ Өкілдер палатасындағы сөйлеген сөзінде ол совет журналисі Владимир Познерді "телеарнада өзін журналист деп таныстыратын опасыз, сатқын еврей" деп атады. Дорнан осы сөзі үшін ғана кешірім сұрады, "Менің өмірімде осы бір нәрсе үшін ғана ұйықтамадым" деді. Дорнан сондай-ақ, Познердің Кеңес Одағында антисемитизм жоқ деген талабына қарсылық ретінде "мен 'Иуда' дегім келді, 'еврей' емес" екенін айтты. 1994 жылғы 28 қаңтарда "Политикалық тұрғыдан дұрыс емес" бағдарламасында Дорнан соңғы жаңалықтардағы оқиғаларға байланысты оны "Қасық жыл" деп жариялады. Бұл 1992 жылғы сайлауды "Әйелдер жылы" деп атаған, төрт әйелдің АҚШ Сенатына сайланған 1992 жылғы медиа және саяси сілтемеге жасалған әзіл болды. 1996 жылы Дорнанның қарсыласын қолдағаннан кейін Оранж округінің Республикалық Орталық Комитетінің мүшесі Уильям Догертиге: "Сен - намыссыз қорқақсың. Басқа партияға тіркел" деді. 1994 жылы Нейтан Каллахан мен Уильям Пейтон Дорнанның 120 беттік цитаталарын жинақтап, "Жұтып қой, Фэг!" деген атпен жариялады. Кітапқа ат берген цитатаны Дорнанның әйелі Салли Оранж округіндегі қалалық форумда СПИДке қарсы белсендіге айқайлап айтқан. Дорнан кітапты режиссер Оливер Стоун қолдағанын мәлімдеді, оны Дорнан "большевик жауы" деп атады. Дорнанның пікірлері мен мінез-құлқы саяси қарсыластарына оның психикалық денсаулығына күмән келтіруге себеп болды. Оранж округінің Демократиялық партиясының өкілі Майк Каспар: "Басты мәселе - өзі Боб Дорнан. Менің ойымша, оның мінезі мен санасы осы жерде маңызды мәселе" деді. Ақ үйдің тілшілер кешінде бір кезде Дорнанмен "Политикалық тұрғыдан дұрыс емес" бағдарламасында жұмыс істеген Аль Франкен: "Әл Д'Аматоның этикалық тергеу жүргізуі Боб Дорнанның психикалық денсаулық жөніндегі комиссияны басқаруымен бірдей" деп әзілдеді. Майкл Мур өзінің "Төмендету!" атты кітабының бір тарауын Дорнанды психиатриялық сараптамаға мәжбүрлеу үшін жасаған әрекеттеріне арнады.

Кейінгі мансап

1998 жылы Дорнан Лоретта Санческе қарсы қайта жарысты, бірақ жеңіліске ұшырады. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында Дорнан Talk Radio Network арқылы ұлттық деңгейде таратылған "The Bob Dornan Show" атты радио сөйлесу бағдарламасын жүргізді. 2004 жылы Дорнан республикалық партиядан болатын конгрессмен Дана Рорабахерге қарсы алғашқы сайлауда түсті. Дорнан Рорабахерді терроризмге қатысты ыңғайлы көзқарас танытты және ислами экстремистермен тым жақын байланыста болды деп айыптады. Бірақ ол 84% қарсы 16% есебімен жеңіліске ұшырады. 2005 жылдың жазында Дорнан АҚШ Құнды қағаздар және биржалар комиссиясының төрағасы болып тағайындалғаннан кейін бос қалған 48-ші округтің мандатына қызығушылық танытты. Ол Америка Тәуелсіз партиясынан кандидат болуға ниеттенген, бірақ партия басшылары тарапынан қолдау алмаған деп хабарланды.

Жеке өмір

1955 жылы Дорнан Салли Хансенге үйленді. Олардың бес баласы бар.

Фильм

1960 Ұлы алдамшы Репортер Атау көрсетілмеген
1961 X 15 Тест инженері
1963 Арғалар жиналысы Ұсақ рөл
1964 Жұлдызды жауынгерлер Лт. Джон Витковски
1965 Harlow Фотограф Атау көрсетілмеген
1966 Адамзаттың жағалауына Др. Гари Донахью
1967 Жолдағы тозақ Стив Роббинс
2005 Жоғалған, өлі деп саналады: Американың әскери тұтқындарын іздеу Өзі Документальді фильм

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1960 Адамдар ғарышқа радио оператор Эпизод: "Шешім орбитада" 1962 Қарулы саяхатшы Денди Эпизод: "Дарвиннің адамы" 1962 Қауіпті Денис лейтенант Алден Эпизод: "Денис жаттығу лагерінде" 1965 Ұсынылған полиция Эпизод: "Қызыл шам, жасыл шам" 1965 Джиннидің арманы Карсон Эпизод: "Яхтадағы кісі өлтіру құпиясы" 1965–1967 12 сағат биіктікте Боб Фаулер 25 эпизод 1966 Қашқын дәрігер Эпизод: "Аққудың көлеңкесі" 1968 Тышқандар патрулі Германиялық сержант Эпизод: "Қауіпті шабуыл" 1971 Айронсайд Пол (Дене) Эпизод: "Егер дене дене көрсе"