Кіріспе

Неміс жазушысы, философы, ғалым және кинорежиссер Александр Клюге (14 ақпан 1932 жылы туған) – неміс жазушысы, философы, ғалым және кинорежиссер.

Ерте өмір, білім және алғашқы мансап

Клюге Германияның Саксония провинциясының (қазіргі Саксония-Анхальт) Халберштадт қаласында дүниеге келген. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында өскеннен кейін, ол Германияның Марбург университетінде және Германияның Франкфурт-на-Майн қаласындағы Иоганн Вольфганг Гёте университетінде тарих, құқық және музыканы оқыды. 1956 жылы заң ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Франкфуртта оқып жүргенде Клюге Франкфурт мектебінде оқытушылық қызмет атқаратын философ Теодор В. Адорномен танысты. Клюге Институттың заң кеңесшісі қызметін атқарды және осы кезеңде алғашқы әңгімелерін жаза бастады. Адорноның ұсынысымен ол кино өнерін зерттей бастады, ал 1958 жылы Адорно оны неміс режиссері Фриц Лангпен таныстырды, Клюге "Эшнапурдың жолбарысы" фильмінің түсіріліміне көмекші ретінде жұмыс істеді.

Кино шығармалары

Клюге өзінің алғашқы фильмін 1960 жылы режиссерлік етті – «Тас астындағы қатыгездік». Он екі минуттық, қара-ақ, лирикалық монтаж жұмысы, ол бұрынғы онжылдықтың неміс коммерциялық («Папаның Киносы») кинематографиялық ұмытылуына қарсы тұрып, нацистік өткенді зерттеуді бастады. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1961 жылы Германияның Оберхаузен қаласында өткен Westdeutsche Kurzfilmtage (қазіргі Oberhausen International Short Film Festival) фестивалінде болды, ол жаңа буын неміс кино режиссерлерінің көрмесіне айналды. Клюге 1962 жылы Жаңа неміс киносының басталуын белгілеген Оберхаузен манифестіне қол қойған жиырма алты адамның бірі болды. Сол жылы Клюге режиссерлер Эдгар Рейц және Детлев Шлейермахермен бірге жас неміс киносы мен Жаңа неміс киносының сындық және эстетикалық тәжірибесін дамыту мақсатында Ульмдегі киноқұрылысы институтын құрды. 1965 жылы ол 15-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Ол коммерциялық кино мен теледидарға қарсы қоғамдық кеңістік құру және монтаж сияқты эксперименталды формаларды қолдану арқылы сынға алатын бірнеше фильм түсірді. Олардың қатарында Клюгенің «Анита Г.» әңгімесі негізінде түсірілген «Абсхид фон Гестерн» («Yesterday Girl») (1966), «Цирк купельіндегі суретшілер: Ратлос» (1968) және «Қазіргі уақыттың қалған уақытқа шабуылы» (1985) фильмдері бар. 2017 жылы Клюге мен оның студиясы суретші Сара Морристің «Түкілді және шексіз ойындар» фильмінде бейнеленді. Германияның Гамбург қаласындағы Эльбфилармонияның айналасындағы оқиғаны баяндайтын бұл фильмде Клюге мен Моррис арасындағы архитектура, музыка және американдық ғалым Джеймс П. Карстың діни философиясы туралы пікірталас орын алады.

Теледидардағы жұмысы

1987 жылы Клюге жеке RTL Television, Sat.1 және VOX арналарында түнгі және түнгі уақыттағы тәуелсіз теледидар слоттарын шығаратын «Телевизиялық бағдарламаларды дамыту компаниясын» (DCTP) құрды. DCTP бағдарламаларының көп бөлігі Клюгенің теледокументалды фильмдерінен тұрады (көбінесе сөйлеу комментарийінің болмауымен және мәтінге, сондай-ақ графикалық монтажға және бейне өңдеуге көп сенумен ерекшеленеді), сондай-ақ өнер, ойын-сауық, ғылым, философия және саясат салаларындағы түрлі халықаралық тұлғалармен Клюге жүргізетін көптеген сұхбаттарынан тұрады. Сұхбаттасушылардың кейбіреулері кәсіби актерлер Хелге Шнайдер мен Питер Берлинг сомдаған ойдан туған кейіпкерлер, немесе екеуі пароди жасаған нақты адамдар, олардың ішінде Адольф Гитлер, тарихи Рим генералдары, Наполеонның саяси кеңесшілері немесе Майкл Джексонның адвокаты сияқты тұлғалар бар. Клюге өндірген фильмдерден бөлек, DCTP «Magazinsendungen» деп аталатын зерттеу бағдарламаларын да шығарады, олар Der Spiegel (SPIEGEL TV), Stern (de), Süddeutsche Zeitung (Süddeutsche TV), Neue Zürcher Zeitung (NZZ Format) және Ұлыбританияның хабар тарату корпорациясымен бірлесіп жасалады.

Әдеби шығармалары

Клюге сонымен қатар ХХ ғасырдың аяғындағы ірі неміс көркем әдебиетінің өкілдерінің бірі және маңызды әлеуметтік сыншы. Оның көбінесе қысқа әңгімелер түрінде жазылған шығармалары формальдық тәжірибелермен және тұрақты түрде сынға ұшырайтын тақырыптармен ерекшеленеді. Аналитикалық көркем әдебиеттің бір түрі ретінде олар баяндауды бұзу, жанрларды араластыру, әдеби емес мәтіндер мен құжаттарды енгізу және перспективалық өзгерістер сияқты әдістерді пайдаланады. Мәтіндер көбінесе тегіс, ирониялық үнмен жазылады. Көбінесе кездесетін эффект Виктор Шкловский мен орыс формалистері анықтаған дефамиляризация немесе остранені еске түсіреді. 032c журналына берген сұхбатында Клюге жазуға қатысты өз көзқарасын Георг Бюхнердің сөзімен түсіндірді: "Мен әрқашан басыма жоғарыдан қарап көргім келді". Клюге былай деді: "Әдеби мәтіндерді жазғанда, сіз өзіңізге, жоғарыдан өзіңізге қарайсыз. Содан кейін сіз өзіңізбен байланыс орната алмайсыз. Көбінесе, мәтін туатынына және егер ол ештеңеге жетпесе, оны тастауға күшіңіз жететініне сенім артасыз". Клюге өзінің бірнеше әңгімелерін фильмдерінің негізі ретінде пайдаланған. Клюгедің әлеуметтік сынға арналған маңызды еңбектерінің қатарында 1972 жылы Оскар Негтпен бірлесіп жазылған "Бүржуазиялық және пролетариаттық қоғамның ұйымдық талдауы" (Öffentlichkeit und Erfahrung. Zur Organisationsanalyse von bürgerlicher und proletarischer Öffentlichkeit) және сонымен қатар Негтпен бірлесіп жазылған "Тарих және өзгеріс" (Geschichte und Eigensinn) тұр. "Öffentlichkeit und Erfahrung" ағылшын тіліне "Public Sphere and Experience: Toward an Analysis of the Bourgeois and Proletarian Public Sphere" деп аударылған, ал "Geschichte und Eigensinn" 2014 жылы Zone Books баспасында "History and Obstinacy" деген атпен жарық көрді. "Public Sphere and Experience" Юрген Хабермастың қоғамдық сфера туралы ұғымын қайта қарастырып, кеңейтеді (ол бұл туралы "Жалпы сфераның құрылымдық трансформациясы" кітабында айтқан) және жұмысшы табының өмірлік тәжірибесіне негізделген жаңа "пролетариаттық қоғамдық сфераны" дамытуға шақырады. "Geschichte und Eigensinn" бұл жобаны жалғастырып, пролетариат тәжірибесінің мәнін қайта қарастыруға тырысады және Карл Маркс еңбектеріне негізделген "тірі еңбек" теориясын жасайды. Ол сонымен қатар әдебиет, кино және теледидар туралы көптеген сындық мәтіндер жариялаған. Автор Гэри Индианамен ойдан шығарылған және шындықты араластыратын әдеби техникасын талқылағанда Клюге медиа индустриясының "нақтылықты" көрсетуіне де сын айтады, ол, оның пікірінше, өзінің түпкілікті жалғандығымен ерекшеленеді: Адамдар шындыққа қызығушылық танытпайды. Олар мұндай болуы мүмкін емес, себебі бұл адамның мәні. Олардың тілектері бар. Бұл тілектер шындықтың кез келген жағымсыз түріне тікелей қарсы келеді. Олар өз тілектерінен айырылудан гөрі өтірік айтуды жөн көреді [олар] бәрін ұмытып, шындықты түсінбеу принципінен басқа барлық нәрседен бас тарта алады. Егер бұл шындық болса, онда медиа индустриясы көркемдіктің шындығын айтуда реалистік, ал осы негізде құрылған шындық тек өтірік болуы мүмкін. Тарихтің шындыққа сай келмеуінің де бір себебі осы: ол деректі емес, шынайы емес және қажет емес. "Өлімге әкелетін оқу процестері" (1973) Клюге ғылыми фантастика жанрына қосқан маңызды үлестерінің бірі. 2000 жылы ол "Сезімдер хроникасы" (Chronik der Gefühle) атты еңбегін жариялады, сыншы Мэтью Д. Миллер оны "заманауи эпос" деп сипаттады. 2016 жылдан бастап Клюге американдық жазушы Бен Лернермен бірлесіп жұмыс істейді. Олардың ынтымақтастығы 2018 жылы Spector Books баспасында жарық көрген "The Snows of Venice" жинағында топталған.

Жеке өмір

Оның әпкесі Александра Клюге кино актрисасы болған.

Марапаттар мен құрметтер

Оның марапаттарына Италияның «Изола д’Эльба» әдебиет сыйлығы (1967) және неміс тіліндегі барлық маңызды әдеби сыйлықтар жатады, оның ішінде Генрих фон Клейст сыйлығы (1985), Генрих Бёлль сыйлығы (1993) және Шиллер еске алу сыйлығы (2001). Клюге тележурналистика саласындағы Ханс Йоахим Фридрихс сыйлығын (2001) алды. Ол сондай-ақ Германияның ең жоғары әдеби сыйлығы саналатын Георг Бюхнер сыйлығын (2003) иеленді. Жақында Клюге үш жылда бір рет табыс етілетін Теодор В. Адорно сыйлығын (2009) алды. 2010 жылы Клюге өмірінің жетістіктері үшін «Арнайы атау» номинациясында Германияның ең беделді телеарна сыйлықтарының бірі – Гримм сыйлығымен марапатталды.

Таңдалған библиография

Университеттердің өзін-өзі басқаруы. Тарихы және қазіргі заңдық нысаны (1958). Өмірбаяндық очерктер (1962). Қош соғу рәсіміне қатысушылар тізімі, аудармашысы Лейла Венневиц (1966); кейіннен «Жағдайлық оқиғалар» (1988) деген атпен қайта басылды. Бұл жинаққа «Анита Г.» әңгімесі кіреді, оны Клюге «Кешегі қыз» фильміне бейімдеді. Венневицтің аудармасында «Корти» жоқ, оның орнына түпнұсқа неміс жинағында болмаған үш қосымша әңгіме бар: «Қош соғу рәсіміне қатысушылар тізімі», «Сержант-майор Ханс Пейкерт» және «Мандорф». Schlachtbeschreibung (1964). «Шабуыл сипаттамасы» (1964). «Соғыс», аудармашысы Лейла Венневиц (1967). «Цирк күмбезіндегі артистер»: түсініксіз. Сенімсіздер. Z жобасы. Лени Пейкерттің сөздері (1968). Қоғамдық кеңістік және тәжірибе – Буржуазиялық және пролетарлық қоғамдық кеңістіктің ұйымдық талдауы (Оскар Негтпен бірге) (1972). Қоғамдық кеңістік және тәжірибе: Буржуазиялық және пролетарлық қоғамды талдау, аудармашылары Питер Лабани, Джейми Оуэн Дэниел және Ассенка Оксилофф (Verso Books, 2016). «Оқу процестері» (1973). Өлімге әкелетін оқу процестері, аудармашысы Кристофер Павсек (Duke University Press, 1996). Құлдың кездейсоқ жұмысы. Реалистік әдіс туралы (1975). «Уақыттың ең жақсы жағдайы». Жаңа әңгімелер (1977). Жаңа әңгімелер, жазбалар 1–18: «Уақыттың ең жақсы жағдайы». Бірнеше жүз әңгімеден тұратын жинақ, кейбіреулері бір беттен ғана тұрады, құжаттармен, кестелермен және суреттермен араластырылған. «Отаншыл», мәтін/суреттер 1–6 (1979). Тарих және ерекшелік (Оскар Негтпен бірге) (1981). Тарих және қасарысқандық, аудармашысы Ричард Лэнгстон (Zone Books, 2014). «Сезімнің күші» (1984). Сезімнің күші. Саяси өлшемдер (Оскар Негтпен бірге) (1992). Саркофагтардың күзетшілері. 10 жыл Чернобыль (1996). Қауіпті және үлкен қиындық жағдайында орташа жол өлімге әкеледі. Кіно, фильм, саясат туралы мәтіндер (1999). Сезімдердің хроникасы (2000). Сезімдердің хроникасы. Екі томдық: Негізгі оқиғалар және Өмірбаяндық очерктер. Үлкен жаңа материалдарға қоса: Schlachtbeschreibung (1964); Unheimlichkeit der Zeit (1977); Lernprozesse mit tödlichem Ausgang (1973); және Lebensläufe (1962). «Бағаланбаған адам» (Оскар Негтпен бірге) (2001). «Бағаланбаған адам». Екі томдық. Бірінші кітапта: іздеу сөздері (26 әңгіме және сұхбат); Қоғамдық кеңістік және тәжірибе; және Саяси өлшемдер (жаңартылған). Екінші кітап – «Тарих және ерекшелік». Жасырын тергеу (2001). «Айырмашылық жасау өнері» (2003). «Шайтанның соқыр нүктесі», аудармашылары Мартин Чалмерс және Майкл Хулс (New Directions, 2004). Бұл 500 әңгімеден тұратын жинаққа бұрынғы жұмыстар да кіреді; 2004 жылы 500 әңгімеден 173-і бар ағылшын тіліндегі қысқартылған аудармасы жарық көрді. «Шешілмеген мәселелердің пайдасы туралы» (2003). Фонтан – Клейст – Германия – Бюхнер: Уақыттың грамматикасы туралы (2004). Басқа өмірмен қатар тұрған есік. 350 жаңа әңгіме (2006). Кино әңгімелері (2007). Кино әңгімелері, аудармашылары Мартин Брэди және Хелен Хьюз (New Directions, 2007). «Хальберштадтқа жасалған әуе шабуылы» 8 сәуір (2008). Әуе шабуылы, аудармашысы Мартин Чалмерс (Seagull Books, 2012). «Алу және беру». Телевизиялық әңгімелер (Жозеф Фогльмен бірге) (2009). «Жіті күш лабиринты». 166 махаббат әңгімесі (2009). «Жіті күш лабиринты: 166 махаббат әңгімесі», аудармашысы Виланд Хобан (Seagull Books, 2019). «Желтоқсан» (Герхард Рихтермен бірге) (2010). Желтоқсан, аудармашысы Мартин Чалмерс (Seagull Books, 2012). «Қатты тақтайларды бұрғылау». 133 саяси әңгіме (2011). «Қатты тақтайларды бұрғылау: 133 саяси әңгіме», аудармашысы Виланд Хобан (Seagull Books, 2017). «Бесінші кітап: Жаңа өмірбаяндық очерктер». 402 әңгіме (2012). Тұлғалар және сөздер (2012). Оазиске сәйкестік. Цифрлық ұрпақ үшін эссе (2013). «Жұбаныш сөзін айтқан адам – сатқын». Фриц Бауэрге арналған 48 әңгіме (2013). «Жұбаныш сөзін айтқан адам сатқын: Фриц Бауэрге арналған 48 әңгіме», аудармашысы Алта Л. Прайс (Seagull Books, 2020). Nachricht von ruhigen Momenten (Герхард Рихтермен бірге) (2013). «Тыныш сәттер туралы хабарлар», аудармашысы Натаниел Макбрайд (Seagull Books, 2016). «30 сәуір 1945» (Рейнхард Жирглмен бірге) (2014). «30 сәуір 1945: Гитлер өзін-өзі атып өлтірген күні және Германияның Батыспен интеграциясы басталды», аудармашылары Виланд Хобан және Иэн Галбрейт (Seagull Books, 2015). «Қашқан сәт» (2014). «Конгтың ең жақсы сағаты». Chronik des Zusammenhangs (2015). Конгтың ең жақсы сағаты: байланыс хроникасы (Seagull Books, 2021). «Алыс әңгімелер». Эйнштейн туралы, Маркс, капитал, махаббат және жіті күштің күші (Райнер Столлманмен бірге) (2016). «Әлемді өзгертетін ашу: Антиподалықтар туралы хабарлар» (Георг Базелицпен бірге) (2017). «Әлемді өзгертетін ашу: Антиподалықтар туралы хабарлар», аудармашысы Кэти Дербишир (Seagull Books, 2019). «Венециядағы қар» (Бен Лернермен бірге) (2018). «Венециядағы қар» (2018). «Ресей контейнері» (2020). «Ресей контейнері», аудармашысы Александр Бут (Seagull Books, 2022). «Дегенмен» (Фердинанд фон Ширахпен бірге) (2020). «Оқиғалардың салмағы» (Жозеф Фогльмен бірге) (2020). «Цирк / Комментарий» (2022). «Цирк / Комментарий», аудармашысы Александр Бут (Seagull Books, 2024). «Комментарий кітабы / Жанның тынышсыз бағы» (2022). «Комментарий кітабы / Жанның тынышсыз бағы», аудармашысы Александр Бут (Seagull Books, 2023). «Соғыс нұсқауы» 2023 (2023). «Соғыс нұсқауы», аудармашысы Александр Бут (Seagull Books, 2024).