Кіріспе
Колорадо және Юта штатындағы ұлттық ескерткіш, АҚШ
Динозаврлар ұлттық ескерткіші – Колорадо мен Юта арасындағы шекарада, Уинта тауларының оңтүстік-шығыс беткейінде, Грин және Ямпа өзендерінің қосылған жерінде орналасқан американдық ұлттық ескерткіш. Ескерткіш аумағының көп бөлігі Колорадо штатының Моффет округіне қарасты болса да, Динозаврлар карьері Юта штатында, Юта штатының Дженсен қаласынан солтүстікке қарай орналасқан. Ең жақын Колорадо қаласы – Динозавр, ал ең жақын қала – Вернал, Юта. 1915 жылы атақты Динозаврлар карьерін қорғау мақсатында сақталған Абидозаврдың дерлік толық бас сүйегі, төменгі жақ сүйегі және мойынның алғашқы төрт омыртқасы бар. Бұл үлгі Седар тау формациясының Муссентухит мүшесінің түбінен табылған және сипаттама үшін голотип саналады. Карнеги мұражайының палеонтологы Эрл Дуглас 1909 жылдың 17 тамызында Апатозаврдың сегіз омыртқасын тапты.
Геология
Қалдықтарды қоршап тұрған тау жыныстары қабаты 150 миллион жылдай бұрын Юра дәуірінде пайда болған, аллювиалды немесе өзен төсегінде пайда болған құмтастар мен конгломераттардан тұратын Морисон формациясы деп аталады. Динозаврлар мен басқа да ежелгі жануарлар өзен жүйесімен әкелініп, олардың қалдықтары Юта штатында жерленді. Шөгінділер кейіннен көміліп, қатты тау жынысына айналды. Тау құрылысының күштері бұл тау жыныстарының қабаттарын көтеріп, оларды қазіргі бұрышына еңкейтті, осы күштер Юта тауларын қалыптастырды. Фримонт халқы қазіргі Динозаврлар ұлттық монументі орналасқан аймақта 14 ғасырға дейін өмір сүрген, археологиялық дәлелдер 200 жылдан 1300 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Археологтар Фримонт мәдениетін алғаш рет Юта штатының оңтүстік-орталық бөлігіндегі Фримонт өзені бойында зерттеп, атады және одан бері оны Грин және Колорадо өзендерінің алаптарының көп бөлігінде анықтады. Фримонттар үлкен, тұрақты тұрғын үйлер салған жоқ; олардың орнына, тас жартастардың астындағы немесе шағын үңгірлерде, немесе кішкентай ауылдардағы шағын топтарда өмір сүрді. Олар қарағай жаңғағы, жидектер, кактус жемістері сияқты өсімдік тағамдарын, сондай-ақ, елік, бигхорн қойлары, кішкентай сүтқоректілер мен құстар сияқты жабайы жануарларды жеді. Олар сонымен қатар жүгері, бұршақ және қабақ өсірді, кейде суару техникаларын қолданды.
The Fremont people lived in the area of what is now Dinosaur National Monument before the 14th century, with archaeological evidence dating from 200 to 1300. Archaeologists first studied and named the Fremont culture along the Fremont River in south central Utah and have since traced it through much of the Green and Colorado River drainages. The Fremont did not build large permanent dwellings; instead, they lived in small bands within natural shelters, such as rock overhangs or shallow caves, or small villages. They consumed plant foods, such as pine nuts, berries, and cactus fruits, as well as wild game, including mule deer, bighorn sheep, smaller mammals, and birds. They also grew corn, beans, and squash, sometimes using irrigation techniques.
Алғашқы ғылыми зерттеулер
Динозаврлардың сүйек қазындылары 1909 жылы Карнеги табиғи тарих мұражайы үшін жұмыс істеп, үлгілер жинаған палеонтолог Эрл Дугласпен табылды. Ол және оның командасы мыңдаған қазбаларды қазып шығарды және оларды зерттеу және көрмеге қою үшін Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы мұражайға жіберді.
Ұлттық ескерткіш
Президент Вудро Вильсон 1915 жылы динозаврлардың қазбаларын Динозаврлар ұлттық ескерткіші деп жариялады. 1938 жылы ескерткіштің шекарасы Юта штатындағы динозаврлардың карьерін қоршаған бастапқы аумақтан Юта және Колорадо штаттарына дейін кеңейтілді, бұл Грин және Ямпа өзендерінің шатқалдарын қамтыды. Батыс штаттарынан шыққан Конгрестің ықпалды өкілдері жобаны қолдады, олар су құқықтарын қамтамасыз ету, арзан гидроэлектр энергиясын алу және су қоймаларын туристік орындар ретінде дамытуға мүдделі болды. Ұзақ пікірталастардан кейін Конгресс Эхо Парк бөгетін жоюға және жобаның қалған бөлігін мақұлдауға келісім білдірді. Колорадо өзенінде су сақтау жобасы туралы заң 1956 жылдың 11 сәуірінде қабылданды. Онда «Бұл заңмен рұқсат етілген кез келген бөгеттер мен су қоймалары ұлттық саябақтар мен ескерткіштердің аумағында салынбауы тиіс» делінген.
Климат
Динозаврлар ұлттық ескерткіші Солтүстік-Батыс Колорадо және Солтүстік-Шығыс Ютаның кең аумағында орналасқан. Жоғары шөлдерге тән, жаз айларында температура тым жоғары, ал қыс айларында тым төмен болуы мүмкін. Бұл штаттарда қар жиі жауады, бірақ құрғақ және күннөлді климатта қар тез еріп кетеді. Жауын-шашын мөлшері өте аз, бірақ булану жылдамдығы осы аймақты шөл ретінде сипаттайды, тіпті жауын-шашын 10 дюймнен асып кетсе де.
Карьер
Парктегі Динозаврлар карьері ғимаратында орналасқан "Сүйек қабырғасы" мыңдаған динозаврлардың қазба қалдықтарын қамтитын тік еңкейген (горизонтальдан 67°) тау жынысы қабатынан тұрады. Жоғарыдағы картада көрсетілгендей, Дуглас өз жаңалығын жасаған кездегі жердің тек бір бөлігі сақталған. 1922 жылы жұмыс тоқтатылғанда, карьердің бір бөлігі болашақ даму үшін қалдырылды. Бұл жұмыс Президент Франклин Рузвельттің Азаматтық жұмыстар басқармасы аясында басталды, ол Ұлы депрессия кезінде уақытша жұмыспен қамту қызметі арқылы, кейін Жұмыс прогресі әкімшілігі бағыныстылығында жұмыс орындарын ұсынды. Бұл жұмыстарға карьерге дейін жол салу, сүйектерге толы қабаттардың үстін жабатын қабатты алып тастау және шағын уақытша мұражай салу кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс жұмысты тоқтатты, бірақ 1951 жылы карьердің шығыс бөлігінде кішкентай металл ғимарат салынып, сүйектердің жеткілікті мөлшерде болуын анықтау үшін сынақ жүргізілді, бұл үлкен, тұрақты ғимарат салуға қажеттілік тудырды. Осы тұрақты ғимарат 1950 жылдардың ортасында Ұлттық саябақтар қызметінің 66-шы миссиясының аясында салынды. Архитектуралық дизайн ультрамодернистік әйнек, болат және спираль тәрізді цилиндрлік кеңсе мұнарасының айналасында орналасқан бетон пандус пайдалануымен байланысты қызу дау тудырды. Ғимарат 1 маусым 1958 жылы салтанатты түрде ашылды. Дизайн екі деңгейлі болды және көп мөлшерде табиғи жарық кірді, соның арқасында келушілер техникалық қызметкерлердің тасты алып тастап, қазбадан шығарылған қазба қалдықтарын өз орнында ашуын көре алды. 2006 жылдың шілдесінде құрылымдық мәселелерге байланысты, 1958 жылдан бері ғимаратты мазалаған және тұрақсыз сазға салынғандықтан туған мәселелерге байланысты карьердің келушілер орталығы жабылды. Келушілер орталығы мен әкімшілік функцияларды орналастыру үшін ескерткіштің басқа жерінде жаңа нысан салу туралы шешім қабылданды, бұл карьер ғимаратының құрылымдық мәселелерін шешуді жеңілдетіп, сонымен бірге тарихи 66-шы миссия дәуіріндегі көрме залының бір бөлігін сақтап қалуға мүмкіндік берді. 2009 жылдың сәуірінде "Динозаврлар ұлттық ескерткішіне" галереяны жаңарту және қайта ашу үшін 13,1 миллион доллар бөлінетіні жарияланды, бұл Обама әкімшілігінің 750 миллиард долларлық ынталандыру жоспарының бір бөлігі болды. Саябақтар қызметі карьердің көрме залын қайта жаңартып, оның салмағын тұрақсыз саздың астындағы тау жынысына дейін жеткен 70 футтік болат микроқазба бағаналарына тіреп берді. Динозаврлар карьері 2011 жылдың күзінде қайта ашылды.