Кіріспе

Лакаванна өзені – Солтүстік-шығыс Пенсильваниядағы Сусквеханна өзенінің 68 км-лік саласы. Ол солтүстік Поконо тауларының аймағы арқылы ағады, бұл аймақ бір кезде Америка Құрама Штаттарындағы антрацит көмірінің өндірілу орталығы болған. Өзен Пенсильвания штатының солтүстігіндегі Уэйн округінен басталып, Пенсильвания штатының шығысындағы Лузерн округіндегі Дюрея қаласында аяқталады. Өзеннің төменгі ағысы Скрантон қаласының қалалық аймақтарынан өтеді, ол 19-шы ғасырда өнеркәсіптік орталық ретінде оның жағалауларында өскен. Өзеннің атауы "екіге бөлінетін ағын" деген мағынаны білдіретін ленапи сөзінен шыққан. Өзен екі тармақтан – Батыс және Шығыс тармақтарынан бастау алады, олар Сусквеханна және Уэйн округтерінің шекарасында орналасқан. Әр тармақтың ұзындығы шамамен 19 км, олар оңтүстікке қарай ағып, бір-біріне жақын параллель бағытта жүріп, Юнион-Дейлдегі Стиллвотер көлінің суқоймасында қосылады. Бірлескен өзен оңтүстік-батысқа қарай Форст-Сити, Карбондейл, Мейфилд, Джермин, Арчбалд, Джессуп, Блейкли, Олифант, Диксон-Сити, Труп, Скрантон, Тейлор, Мусик, Олд Фордж және Дюрея қалаларынан өтеді. Скрантоннан оңтүстік-батысқа қарай 13 км жерде орналасқан Питтстон қаласының солтүстік шекарасында Сусквеханна өзеніне қосылады. Сусквеханна өзенінің бір бөлігі ретінде ол соңында Чесапик шығанағына құяды. 20-шы ғасырдың ортасына қарай өзеннің суайдыны шахталардан ағып шыққан сулардың салдарынан қатты ластанған. Аймақтағы өнеркәсіптің төмендеуі, сондай-ақ федералдық, мемлекеттік және жеке бастамалар судың сапасын жақсартуға көмектесті. Дегенмен, Лакаванна өзені Чесапик шығанағының ең ірі ластану көзі болып табылады. Өзеннің жоғарғы ағысы троут балықтарын аулауға танымал орын. 1997 жылы ол Американың мұралық өзені деп жарияланды.

Курс

Лаккавана өзені Клиффорд қалашығындағы Стиллвотер көлінде Шығыс Лаккавана өзені мен Батыс Лаккавана өзенінің қосылған жерінен басталады. Ол терең аңғарда бірнеше шақырым бойы оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай ағады, Пенсильванияның 171-ші бағдарламалық жолынан өтіп, Форест-Ситиден өтеді. Содан кейін өзен Уэйн округіне кіреді. Бұл жерде ол оңтүстікке қарай бір шақырымнан астам ағады, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай бірнеше ондық мильге бұрылады. Одан кейін ол оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырымға бұрылып, Лаккаванна округіндегі Вандлингке қарай иреленеді. Өзен Вандлинг арқылы Фелл қалашығына кірмес бұрын бірнеше ондық миль ғана ағады. Өзеннің батыс жағы қайтадан тік болады және өзен оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай біраз уақыт бойы иреленеді, содан кейін батысқа қарай бірнеше ондық мильге бұрылып, Симпсонға қарай, онда өзеннің аңғары қайтадан кеңейеді. Симпсонда оңтүстік-батысқа бұрылып, оң жағынан Вильсон сағасын қабылдамас бұрын Пенсильванияның 171-ші бағдарламалық жолынан өтеді. Вильсон сағасын қабылдағаннан кейін, Лаккавана өзені 171-ші Пенсильвания бағдарламалық жолының бойымен оңтүстік-батысқа қарай ағып, көп ұзамай Карбондейлге кіреді. Карбондейл арқылы бірнеше ондық миль бойы ағып өткеннен кейін, өзен оңтүстікке қарай бірнеше ондық мильге бұрылып, сол жағынан Ракет Брук саласын қабылдап, Пенсильванияның 106-шы бағдарламалық жолын және АҚШ-тың 6-шы бағдарламалық жолының тармағын кесіп өтеді. Содан кейін ол батысқа қарай оңтүстік-батысқа қарай бірнеше ондық мильге бұрылып, оң жағынан Фолл Брук саласын қабылдап, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай бірнеше мильге бұрылады. Бұл бөлігінде өзен Карбондейл қалашығынан өтіп, Мейфилдке кіреді. Ақырында ол Джерминге кіреді, онда Пенсильванияның 107-ші бағдарламалық жолынан өтіп, оң жағынан Rush Brook саласын қабылдайды. Содан кейін өзен оңтүстікке қарай бірнеше шақырымға бұрылып, сол жағынан Айлсворт сағасын қабылдап, Арчбальдқа кіреді. Арчбальдта оңтүстікке қарай ағып, сол жағынан Уайт-Ок-Ран және Лорел-Ран салаларын қабылдайды. Соңғы салада бірнеше ондық миль төмен ағыста, ол Джессапқа кіріп, кенеттен батысқа бұрылады.

Салалар

Лакаванна өзенінің 33 атаулы тікелей саласы және тағы 32 кіші саласы мен одан да кіші салалары бар. Лакаванна өзені жыл бойы ағып тұрады. Бірақ, ыстық ауа райында су деңгейі төмендейді.

География және геология

Лаккаванна өзенінің сағасына жақын жер теңіз деңгейінен 159 метр биіктікте. Өзеннің бастауы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Лаккавана өзенінің бастауы Аппалачи тауларының мұздық жазықтарының физиографиялық аймағында жатыр. Алайда, Лаккавана аңғары таулы-долинды аймақтың ең солтүстік бөлігінде орналасқан. Өзен Көмір аймағының бір бөлігі арқылы ағып өтеді. Лаккавана аңғары Лаккавана/Вайоминг синклинінің құрамына кіреді, ол Аллегени маңындағы ірі синклин және суайдынының негізгі геологиялық ерекшелігі болып табылады. Синклин каноэ пішіндес, ұзындығы 113 км (70 миль), ені 8 км (5 миль). Екі жақтағы антиклиндердің жоталары эрозияға ұшыраған. Өзен сағасының жанында, Сусквехана аңғары 55 км (34 миль) ұзын Лаккавана/Вайоминг аңғарына кіретін жерде, Кэмпбеллз Ledge деп аталатын тік жарлық орналасқан. Жалпы, өзендегі таяз сулар мен терең сулар "сулы баспалдақ" құрайды. Терең сулар бірнеше жүз метрден бірнеше мың метрге дейін созылуы мүмкін, ал үлкендері көбінесе кең сулы далалармен байланысты. Рапидтер көбінесе Пантер-Блафф (Фелл қалашығында), Винсон ауданында (Арчбалд пен Джессапта), Клифф-стрит маңында (Скрантонда) және Мусик антиклинінде (Олд Форджде) кездеседі. Лаккавана өзенінің суайдынының үлкен бөлігі, оның ішінде Мусик тауларындағы жоғарғы ағысы, Батыс тауы және Солтүстік Поконо платосы негізінен орманды. Алайда, Питтстоннан Карбондейлге дейін өзен аңғарында қалалық және қала маңындағы кең аумақтар орналасқан, ал кейбір қалалық кеңею өзеннен таудың жоталарына дейін жетеді. Суайдынының осы бөлігіндегі дамыған аумақтар арасында тасталған кен орындары жатыр. Мұндай жерлерде кемінде төбелер, төбелер, шламды бассейндер, өсімдіксіз топырақ және бұзылған су жолдары бар. Суайдынындағы орманды жерлердің негізгі иелерінің бірі - Пенсильвания Орман шаруашылығы бюросы, ол Лаккавана мемлекеттік орманына ие, ол Лаккавана және Лехай өзендерінің суайдындары арасындағы шекарада орналасқан. Пенсильвания Аң аулау комиссиясы да суайдынында бірнеше мың акрдан астам Пенсильвания мемлекеттік аң аулау жерлеріне ие. Сонымен қатар, су бассейнінде 500-ден астам ылғалды жерлер бар және тағы біреуі тарихи түрде болған. Өзеннің барлық кішігірім салалары Батыс тауларындағы немесе Мусик тауларындағы ылғалды жерлерде басталады. Жағалаудағы ылғалды жерлер өзеннің төменгі ағысында кездеседі, ал Дурьеа батпағы деп аталатын нысан өзен сағасындағы бұрынғы тау-кен орларында орналасқан. Жабайы форель өзенде бастауынан ағыстың төменгі жағына қарай Лаккавана округі/Лузерн округі шекарасына дейін, 57 км (35,60 миль) қашықтықта көбейеді. Өзеннің бес бөлігін Пенсильвания Балық және қайық комиссиясы қоңыр форель үшін А класы жабайы форель сулары деп белгіледі. Бөлімдер бір-біріне іргелес орналасқан және жоғары Карбондейл қала сызығынан төменгі ағыста Грин Ридж көшесіне дейін, 28 км (17,4 миль) қашықтықта орналасқан. Өзенде бұршақ және қоңыр бұршақ та мекендейді, бірақ тек біріншісі ғана жергілікті. Өзенде форель, кіші ауызды басс, күнбалық, карп, сорттар, краппи, дартер және дакелер де байқалды. Балық шаруашылығы 150 жыл бойы антрацит өндірумен жойылып кетті, бірақ 1970 жылдан бері қалпына келді. Лаккавана өзені тарихи тұрғыдан "өте дамыған" бұлақ форелі балықшылығы болды. 1820 жылдарға дейін Сусквехана өзенінде бөгет салу анадромалық балықтардың кіруін тоқтатқанға дейін өзенде көлеңкелер болған болуы мүмкін. Өзен 1900 жылдардың басында форель балық шаруашылығы ретінде жұмыс істей алатынына дәлел бар, бірақ сол кезде тіршілік ортасы елеулі түрде құлдырап кеткен. Қалпына келтіру 1960 және 1970 жылдары көмір өндіру өндірісі аяқталғаннан кейін басталды және жергілікті топтар мен балықшылар клубтарының күш-жігеріне байланысты 1980 және 1990 жылдары жалғасты. Лаккавана өзенінің суайдынында су құстарының бірнеше түрі кең таралған. Қаптамалардың ең көп тараған түрлері - қара қаптама, шұбар қаптама және ағаш қаптамасы. Су айдынында кездесетін басқа құстар: белдікті балықшы, үлкен көк құс, жасыл арқалы құс. Бұл аймақта аң аулайтын құстар бар. Су айдынында сап-сары саламандралар мен жасыл бақалар сияқты қосмекенділер, сондай-ақ құйрықты жыландар мен қыран тәрізділер мекендейді. Лаккавана өзенінің суайдынында басқа да түрлі фауна, соның ішінде бірқатар аңдар мекендейді. Көп таралған сүтқоректілерге бобёр, қара аю, түлкі, мысық, мускус, еншілес құс, ақ құйрықты бұғы жатады. Өзенде кейде бірнеше өзен сусарлары байқалады. Лаккавана өзенінің көп бөлігінде сау және әртүрлі макрооргандықтар популяциясы бар.

Өсімдіктер

Лаккаванна өзенінің суайдынының жоғарғы ағысында жаңадан өсіп келе жатқан орман және орманды батпақтар кездеседі. Тіпті қалалық аймақтарда да өзен мен оның көптеген ірі салаларында кең жағалау қорғау аймақтары бар. Дегенмен, Скрантоннан төмен ағыста жағалау қорғау аймағы азайған. Суайдында жоғары деңгейде биологиялық әртүрлілікке ие, аралас орман өседі. Оңтүстікте емен мен қаштан ағаштары, ал солтүстікте – шаған, күл және жаңғақ ағаштары таралған. Бірақ суайдынындағы биіктік пен топырақ жағдайлары арктикалық және сорлы аймаққа тән бірнеше түрлердің өсуіне мүмкіндік береді. Аппалачи шөлейттері Моосик тауларында және Батыс тауларында кездеседі, онда бұталы емен мен қарағайдан бастап, саздар мен лишайниктерге дейін өсімдік қауымдастықтары ауысады. Тамарак, қара қарағай және қағаз қайың сияқты сорлы аймаққа тән өсімдіктер суайдынының жоғарғы ағысындағы, сондай-ақ Роринг Брук және Спринг Брук суайдындарындағы батпақтарда өседі. Сондай-ақ, осы батпақтарда құмыра гүлдері, айгөлек, рододендрон, жусан, тау лавролі және былғары жапырақты өсімдіктер де кездеседі. Лаккаванна өзенінің суайдынындағы орманның барлық дерлік бөлігі екінші немесе үшінші буын орман болып табылады. 2000 жылдардың басында өзеннің жағалау қорғау аймағының 88 пайызы сақталған немесе қалпына келіп жатыр. Жағалау қорғау аймағы жоқ учаскелер көбінесе Диксон Сити, Дюрия, Мейфилд және солтүстік Скрантон қалаларындағы су тасқынына қарсы бөгеттерде орналасқан. Арчбалд, Карбондейл, Олифант және Скрантон қалаларындағы жерлердің иелігіне заңсыз ену, көмір қоқыс орындары және тарихи ғимараттар да өзеннің жағалау қорғау аймағына зиян келтіреді.

Демалыс

Лаккаванна өзенінің су алабында көптеген демалыс орындары бар. Оларға мемлекеттік парктер, мемлекеттік аң ауру жерлері, округтік және қалалық парктер, гольф алаңдары, Монтаж тауы және тағы басқалары кіреді. 1980 жылдардан бері Лаккаванна өзені белгілі бір "тамаша А класты суық сулы балық шаруашылығы" ретінде дамыды. Өзен сонымен қатар жеңіл балық аулауға арналған орын. Блэкли Корнерстен Уайт Оак Ранға дейін трофейлік форельге қатысты ережелер бар, шектеулі жағдайларды қоспағанда, тірі жемге тыйым салынған. Шамамен 62 км (38.4 миль) Лаккаванна өзені қар еріген кезде және қатты жаңбырдан кейін үш-жеті күн ішінде каноэмен жүзуге қолайлы. Арчбальдтағы АҚШ Геологиялық қызметінің өлшегіші 1 метрден (2.5 футтан) жоғары көрсеткенде, әдетте жүзуге болады, бірақ өлшегіш 1 метрден (4 футтан) жоғары болғанда жүзу қиынға соғады. Дегенмен, тіпті жазда, өлшегіш көбінесе төмен болғанда да, Диксон Сити мен Скрантон қалаларындағы кейбір телімдерде жүзуге болады. Стиллуотер көлінен Карбондейлге дейінгі өзеннің қиындық деңгейі 1-ден 3-ке дейін ауыспалы. Карбондейлден өзен сағасына дейін қиындық деңгейі көбінесе 1-ге тең, бірақ Мусиктегі күрделі жартасты жүйемен құрылған 4-сыныпты ағыс бар. Эдвард Гертлердің "Кейстоун каноэинг" кітабында Карбондейлден жоғарыдағы пейзаж "жақсыдан нашарға" дейін сипатталған. Карбондейлден төмендегі пейзаж "қанағаттанарлықтан нашарға" дейін бағаланған. Алайда, Гертлер бұл аймақты "көптеген адамдардың жағымсыздықпен байланыстыратын жер, үлкен әріппен U" деп сипаттады. Кейбір ірі салалы өзендер де маусымдық түрде каноэмен немесе каякпен жүзуге қолайлы. Лаккаванна өзеніндегі каноэ марафоны 1973 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Бұл марафон бастапқыда Лузерн-Лаккаванна қоршаған орта кеңесі және Jaycees ұйымдарымен ұйымдастырылған, бірақ 1988 жылы Лакаванна өзені дәлізі қауымдастығы осы рөлді өз мойнына алды. Жарыс бір рет су тасқыны салдарынан кейінге жылдырылды және бір рет құрғақшылық салдарынан тоқтатылды. Лаккаванна өзенінің су алабындағы жерді жеке Theta Corporation-ға сату қандай да бір дауларды тудырды. Сату нәтижесінде бұрын аң аулауға пайдаланылған жерлерге қол жеткізу шектелді. Алайда, 2001 жылы Theta Corporation және Пенсильвания Балық және қайық комиссиясы аталған жерлерде аң аулауға рұқсат беру үшін ынтымақтастық туралы мәлімдеді. Сол кезде Theta Corporation су алабындағы жерлерге ие болды, соның ішінде Спринг Брук және Роринг Брук салалы су алабындағы кең аумақтарға.