Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстон зоологы және зерттеушісі (1815–1894)
Estonian zoologist and explorer (1815–1894)
Александр Теодор фон Миддендорф (Алекса́ндр Фёдорович Ми́ддендорф; tr. Александр Федорович Миддендорф; 18 тамыз 1815 – 24 қаңтар 1894) – Балтық немісі және эстон тегінен шыққан ресейлік зоолог және зерттеуші. Ол 1843–45 жылдары Сібірдің ең солтүстік және шығыс аймақтарына жасаған экспедициясымен белгілі. Ол мәңгілік тоңның жануарлар мен өсімдіктердің таралуына тигізетін әсерін сипаттаған.
Alexander Theodor von Middendorff (Алекса́ндр Фёдорович Ми́ддендорф; tr. Aleksandr Fyodorovich Middendorf; 18 August 1815 – 24 January 1894) was a Russian zoologist and explorer of Baltic German and Estonian extraction. He is known for his expedition 1843–45 to the extreme north and east of Siberia, describing the effects of permafrost on the spread of animals and plants.
Ерте өмір
Миддендорфтың анасы София Йохансон (1782–1868), эстон шаруасының қызы, білім алу үшін ата-анасы оны Санкт-Петербургке жіберген. Сол жерде ол Санкт-Петербург педагогикалық институтының болашақ директоры Теодор Иоганн фон Миддендорфпен (1776–1856) танысты, оның әкесі Эстониядағы Каруседе Балтық немісі пасторы болған. Екі жас адам әртүрлі әлеуметтік топтан шыққандықтан, бір-біріне үйлену мүмкін болмады, сондықтан олардың қызы Анет (1809 ж.т.) және ұлы Александр заңды емес туды. Александр 18 тамыз 1815 жылы Санкт-Петербургте дүниеге келді, бірақ алты айдан кейін ғана Санкт-Петербург эстон лютеран қауымында крещение алды, себебі Санкт-Петербург неміс лютеран қауымы крещение рәсімін өткізуге келіспеді. Ілеспе құжаттарда Миддендорфтың ата-анасы өзін үйленген жұбайлар ретінде тіркеді. Көзге түспеу үшін анасы мен ұлы Эстонияға оралып, Пёравере сарайына қоныстанды. Жасы келген Миддендорф мектепке баруға дайын болғанда, 1824 жылы ата-анасы ақыры үйленген соң ғана оның мәртебесі ресми түрде бекітілді. (Ескерту: әкесі Теодор Балтық немісі болғанымен, Миддендорфтың орта аты кейде «Теодорович» деп жазылады, бұл орыс аталық аты Федоровичтің (Федорович) неміс тілінде бұрмалануы; «ович» дегені «алдында тұрған есімнің (әкесінің) ұлы» дегенді білдіреді.)
Middendorff's mother Sophia Johanson (1782–1868), the daughter of an Estonian farmer, had been sent to Saint Petersburg for education by her parents. There she met with the future director of the St. Petersburg Pedagogical Institute, Theodor Johann von Middendorff (1776–1856), whose father was a Baltic German pastor in Karuse, Estonia. As the two young people came from different social ranks and were unable to marry each other, their daughter Anette (b. 1809) and son Alexander were born out of wedlock. Alexander was born on 18 August 1815 in St. Petersburg, but could not be baptized until six months later in the Estonian Lutheran Congregation of St. Petersburg, as the German Lutheran Congregation of St. Petersburg had not agreed to perform the baptism. In the accompanying paperwork, Middendorff's parents registered themselves as a married couple. In order to escape the attention of the public, the mother and son returned to Estonia, where they settled at the Pööravere Mansion. Only in 1824, when the young Middendorff was ready to go to school, was his status legitimized when his parents finally married. (Note: Although his father Theodor was Baltic German, Middendorff's middle name is sometimes spelled as "Theodorowitsch",
a German corruption of the Russian patronymic Федорович (Fyodorovich); " ovich" meaning "the son of" the person (father) whose name precedes it.)
Білім
Миддендорф өзінің алғашқы білімін Ревальдегі тәрбиешілерден және Санкт-Петербургтегі гимназияда алды. 1832 жылдан бастап ол Дорпат император университетінде медициналық білім алып, профессорлар Георг Фридрих Парот, Николай Иванович Пирогов, Герман Мартин Асмусс және Александр Фридрих фон Хьюктан дәріс алды. Миддендорф 1837 жылы бронхтардағы полиптер туралы диссертациясын (латын тілінде жазылған) қорғап бітірді. Одан кейін ол Берлиннің Гумбольдт университетінде, Эрланген-Нюрнберг университетінде, Вена университетінде және Бреслау университетінде оқуын жалғастырды.
Middendorff received his early education from tutors in Reval and at a gymnasium in Saint Petersburg. From 1832 he pursued a medical degree at the Imperial University of Dorpat where his professors included Georg Friedrich Parrot, Nikolay Ivanovich Pirogov, Hermann Martin Asmuss, and Alexander Friedrich von Hueck. Middendorff graduated in 1837 with a dissertation (written in Latin) on polyps in the bronchi. He then undertook further studies at the Humboldt University of Berlin, University of Erlangen Nuremberg, University of Vienna, and University of Breslau.
Ғылымшы және зерттеуші
1839 жылы Карл Эрнст фон Баердің қамқорлығымен Киев университетінде зоология профессорының көмекшісі болды. 1840 жылдың жазында Баер Миддендорфтан Новая Земляға екінші экспедициясына қосылуын сұрады (біріншісі 1837 жылы өткен). Құйытқы жағдайларға байланысты экспедиция Новая Земляға жете алмады, бірақ Баер мен Миддендорф Ресей және Норвегия Лапландиясын, сондай-ақ Баренц және Ақ теңіздерін зерттеді. Миддендорфқа Кола түбегін жаяу өтіп, Коладан Кандалакшаға дейінгі түбектің картасын жасау және зоологиялық және ботаникалық материалдар жинау міндеті жүктелді. Баер Миддендорфты Санкт-Петербург Ғылым академиясына келесі экспедицияның жетекшісі ретінде ұсынды және 1842/43 жылдары экспедицияның кеңейтілген нұсқауларын баспаға дайын түрінде ұсынды. Олар 200-ден астам беттен және Еуразияның мәңгі тоңған жерлер картасынан тұрды. 1843-1845 жылдары Миддендорф осы нұсқаулармен Таймыр түбегіне, содан кейін Охот теңізінің жағалауымен және төменгі Амур өзенінің аңғарына (сол кезде Қытай территориясы) сапарлады. Ол өзінің зерттеулерін «Сибирьдің ең солтүстік және шығыс шеттеріне саяхаттар» (Reise in den äußersten Norden und Osten Sibiriens) атты еңбегінде (1848–1875) жариялады, онда жануарлар мен өсімдіктердің таралуына мәңгі тоңның тигізетін әсері туралы мәліметтер келтірілген. Ол сондай-ақ Ресейдегі құстардың көші-қоны туралы «Ресейдің иэпиптисе» (Die Isepiptesen Russlands, 1855) атты кітап жазды, ал 1847–1849 жылдары «Ресейдің малакозоологиясына үлесі» (Beiträge zu einer Malacozoologia Rossica) атты ұлулар монографиясын жариялады, онда ол «радула» терминін енгізді. Баердің экспедициялық нұсқауларының неміс тіліндегі атауы „Сібірдегі көп жылдық жер мұзын білуге арналған материалдар“ (Materialien zur Kenntniss des unvergänglichen Boden Eises in Sibirien) болды. 1943 жылы басылымға дайын болғанымен, мәтін 150 жылдан астам уақыт бойы жоғалып кеткен. Осылайша, 2001 жылы Гиссен университетінің кітапханалық архивіндегі қолжазбаның табылуы және түсіндірмелермен жариялануы ғылыми сенсацияға айналды. Экспедициялық нұсқаулардың толық мәтіні онлайн режимінде (234 бет) қолжетімді. Редактор Лоренц Кинг факсимильді басылымға ағылшын тіліндегі алғы сөз бен Еуразияның екі түсті мәңгі тоң картасын қосты. Мәтінге енгізілген егжей-тегжейлі түсініктемелер мен эстондық тарихшы Эрки Таммиксаар жазған қосымша 66 беттік сілтемелер бар. 1870 жылы Миддендорф Бараба даласын, ал 1878 жылы Ферғана аңғарын зерттеді.
In 1839, under the patronage of Karl Ernst von Baer, he became assistant professor of zoology at Kiev University. In the summer of 1840, Baer asked Middendorff to join his second expedition to Novaya Zemlya (the first one took place in 1837). Due to stormy conditions the expedition failed to reach Novaya Zemlya, but Baer and Middendorff explored Russian and Norwegian Lapland, as well as the Barents and White Seas. Middendorff was tasked with crossing on foot the Kola Peninsula and mapping the peninsula from Kola to Kandalaksha while collecting zoological and botanical material. Baer suggested Middendorff to the St Petersburg Academy of Sciences as leader of a follow up expedition and supplied extended expedition instructions in 1842/43 in a print ready typescript. They comprised over 200 pages and a permafrost map of Eurasia. From 1843 to 1845, Middendorff travelled with these instructions, to the Taymyr Peninsula and then along the coast of the Sea of Okhotsk and entered the lower Amur River valley (which at this time was Chinese territory). He published his findings in Reise in den äußersten Norden und Osten Sibiriens (Travels in the extreme north and east of Siberia) in German (1848–1875), which included an account of the effects of permafrost on the spread of animals and plants. He also wrote Die Isepiptesen Russlands (1855), an account of bird migration in Russia, and a monograph on molluscs, Beiträge zu einer Malacozoologia Rossica (1847–1849), in which he coined the term radula. Baer's expedition instructions had the German title „Materialien zur Kenntniss des unvergänglichen Boden Eises in Sibirien“ (=materials for the knowledge of the perennial ground ice in Siberia). Although print ready in 1943, the text remained lost for more than 150 years. Thus in 2001 the discovery and annotated publication of the typescript in the library archives of the University of Giessen was a scientific sensation. The full text of the expedition instructions is available online (234 pages). The editor Lorenz King added to the facsimile reprint a preface in English, two colour permafrost maps of Eurasia. The text is introduced with detailed comments and references on additional 66 pages written by the Estonian historian Erki Tammiksaar. In 1870 Middendorff visited the Baraba steppe and in 1878 the Fergana Valley.
Жеке өмір және өлім
Миддендорф Хедвигке үйленген. Оның ұлы Эрнст фон Миддендорф та орнитолог болды. Миддендорф 1894 жылы Ресей империясының Ливония губерниясындағы (қазіргі Эстонияның Валга уезді) Хеленорм, Дорпат округінде қайтыс болды.
Middendorf was married to Hedwig. His son Ernst von Middendorff was also an ornithologist. Middendorf died in 1894 at Hellenorm, Kreis Dorpat, in Governorate of Livonia, Russian Empire (now Valga County, Estonia).
Мұра
Миддендорфтың сараншасы, Жаңа Жердің Миддендорф мысығы, Кодиак аюы (Ursus arctos middendorffi) және Таймыр түбегіндегі Миддендорф шығанағы оның құрметіне аталған. Ол "ауфеис" терминін жасаған.
Middendorff's grasshopper warbler, Cape Middendorff of Novaya Zemlya, Kodiak bear (Ursus arctos middendorffi), and Middendorff Bay of the Taymyr Peninsula are named after him. He coined the term aufeis.