Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік-итальяндық ботаник (1872–1919)
Russian Italian botanist (1872–1919)
Михаил Семенович Цвет, сонымен қатар Tsvett, Tswett, Tswet, Zwet және Cvet (орысша: Михаил Семёнович Цвет; 14 мамыр 1872 – 26 маусым 1919) – хроматографияны ойлап тапқан ресейлік-итальяндық ботаник. Оның тегі орыс тілінде "түс" дегенді білдіреді, және "гүл" сөзінің түбірі де содан шыққан.
Mikhail Semyonovich Tsvet, also spelt Tsvett, Tswett, Tswet, Zwet, and Cvet (Russian: Михаил Семёнович Цвет; 14 May 1872 – 26 June 1919) was a Russian Italian botanist who invented chromatography. His last name is Russian for "colour" and is also the root word of "flower."
Өмірбаян
Михаил Цвет 1872 жылдың 14 мамырында Италияның Асти қаласында дүниеге келген. Оның анасы итальяндық, ал әкесі – орыс шенеунігі. Ол туылғаннан кейін көп ұзамай анасы қайтыс болды және ол Женевада (Швейцария) өсті. 1893 жылы Женева университетінің физика және математика факультетін бітірді. Бірақ ол ботаниканы зерттеуге шешім қабылдады және 1896 жылы жасуша физиологиясы бойынша PhD дәрежесін алды. 1896 жылы әкесі елге қайтарылғаннан кейін Санкт-Петербургке көшіп келді. Сол жерде Ресей ғылым академиясының биологиялық зертханасында жұмыс істей бастады. Оның Женевада алған білімі Ресейде мойындалмағандықтан, ресейлік білім алуға тура келді. 1897 жылы әйелдерге арналған ботаника курстарын оқытушысы болды. 1902 жылы Варшава университетінің (қазіргі Польша) Өсімдік физиологиясы институтында лаборант қызметін атқарды. 1903 жылы доцент болып, Варшаваның басқа да университеттерінде сабақ берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Варшава политехникалық университеті Мәскеуге, Ресейге эвакуацияланды, ал 1916 жылы Мәскеу маңындағы Горькийге қайтадан көшірілді. 1917 жылы Тарту (Юрьев) университетінің (қазіргі Эстония) ботаника профессоры және ботаникалық бақтың директоры болды. 1918 жылы неміс әскерлері қаланы басып алғанда университет Ресейдің оңтүстігіндегі ірі қала Воронежге эвакуацияланды. Цвет 1919 жылдың 26 маусымында 47 жасында тамақтан созылмалы қабыну салдарынан қайтыс болды.
Mikhail Tsvet was born on 14 May 1872 in Asti, Italy. His mother was Italian, and his father was a Russian official. His mother died soon after his birth, and he was raised in Geneva, Switzerland. He received his BS degree from the Department of Physics and Mathematics at the University of Geneva in 1893. However, he decided to dedicate himself to botany and received his PhD degree in 1896 for his work on cell physiology. He moved to Saint Petersburg, Russia, in 1896 because his father was recalled from the foreign service. There he started to work at the Biological Laboratory of the Russian Academy of Sciences. His Geneva degrees were not recognized in Russia, and he had to earn Russian degrees. In 1897 he became a teacher of botany courses for women. In 1902 he became a laboratory assistant at the Institute of Plant Physiology of the Warsaw University (now in Poland). In 1903 he became an assistant professor and taught also at other Warsaw universities. After the beginning of World War I, the Warsaw University of Technology was evacuated to Moscow, Russia, and in 1916 again to Gorki near Moscow. In 1917 he became a Professor of Botany and the director of the botanical gardens at the University of Tartu (Yuryev) (now in Estonia). In 1918 when German troops occupied the city, the university was evacuated to Voronezh, a large city in the south of Central Russia. Tsvet died of a chronic inflammation of the throat on 26 June 1919 at the age of 47.
Хроматография
Михаил Цвет 1900 жылы өсімдік пигменттерін зерттеу кезінде хроматографияны ойлап тапты. Ол хлорофилл мен каротиноидтарды бөлу үшін сұйық адсорбциялық бағаналы хроматографияны кальций карбонаты адсорбент ретінде және бензин эфирі/этанол қоспалары элюент ретінде қолданды. Бұл әдіс 1901 жылғы 30 желтоқсанда Санкт-Петербургте өткен Табиғат зерттеушілер мен дәрігерлердің XI съезінде (XI съезд естествоиспытателей и врачей) баяндалды. Алғашқы жарияланған сипаттама 1905 жылы Варшава табиғат зерттеушілер қоғамының биология бөлімінде жарық көрді. Ол "хроматография" терминін алғаш рет 1906 жылы хлорофилл туралы екі мақаласында неміс ботаникалық журналы Berichte der Deutschen botanischen Gesellschaft-та қолданды. 1907 жылы ол өзінің хроматографымен неміс ботаникалық қоғамын таныстырды. Бірнеше себепке байланысты Цветтің жұмысы ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалды: ХХ ғасырдың басындағы Ресейдегі күшті саяси дүрбелең, Цветтің бастапқыда тек орыс тілінде жариялануы (оның нәтижелері батыс ғалымдары үшін қолжетімсіз болды) және Цветтің тұжырымдарын жоққа шығаратын мақала. Ричард Вильштаттер мен Артур Столл Цветтің тәжірибелерін қайталауға тырысты, бірақ олар тым агрессивті адсорбент қолданғандықтан (хлорофиллді жойғандықтан) сәтті болмады. Олар өз нәтижелерін жариялады, ал Цветтің хроматография әдісі ұмытылды. Ол оның қайтысынан 10 жыл өткен соң австриялық биохимик Ричард Кун және оның шәкірті, неміс ғалымы Эдгар Ледерер, сондай-ақ А.Ж. Мартин мен Р.Л. Синге еңбектерінің арқасында қайта жаңғырды.
Mikhail Tsvet invented chromatography in 1900 during his research on plant pigments. He used liquid adsorption column chromatography with calcium carbonate as adsorbent and petrol ether/ethanol mixtures as eluent to separate chlorophylls and carotenoids. The method was described on 30 December 1901 at the XI Congress of Naturalists and Physicians (XI съезд естествоиспытателей и врачей) in St. Petersburg. The first printed description was in 1905, in the Proceedings of the Warsaw Society of Naturalists, biology section. He first used the term "chromatography" in print in 1906 in his two papers about chlorophyll in the German botanical journal, Berichte der Deutschen botanischen Gesellschaft. In 1907 he demonstrated his chromatograph for the German Botanical Society. For several reasons, Tsvet's work was long ignored: the violent political upheaval in Russia at the beginning of the 20th century, the fact that Tsvet originally published only in Russian (making his results largely inaccessible to western scientists), and an article denying Tsvet's findings. Richard Willstätter and Arthur Stoll tried to repeat Tsvet's experiments, but because they used an overly aggressive adsorbent (destroying the chlorophyll), were not able to do so. They published their results and Tsvet's chromatography method fell into obscurity. It was revived 10 years after his death thanks to Austrian biochemist Richard Kuhn and his student, German scientist Edgar Lederer as well as the work of A. J. Martin and R. L. Synge.
Ботаникалық автордың қысқартуы
Стандартты ботаникалық автор аббревиатурасы Цветт, ол сипаттаған өсімдіктерге қолданылады.
The standard botanical author abbreviation Tswett is applied to plants that he described.