Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Армян ботанигі (1910–2009)
Soviet Armenian botanist (1910–2009)
Армен Леонович Тахтаджян (Армен Леонович Тахтаджян; сонымен қатар Тахтаджан, Тахтаджян немесе Тахтаджян деп латын әрпіне көшіріледі, «тах тух ЖАН» деп айтылады; 10 маусым 1910 – 13 қараша 2009), – 20 ғасырдағы өсімдік эволюциясы, систематикасы және биогеография салаларындағы ең маңызды тұлғалардың бірі болған кеңес Армян ботанигі. Оның басқа да қызығушылықтары гүлді өсімдіктердің морфологиясы, палеоботаника және Кавказ флорасы болды. Ол ХХ ғасырдың соңғы кезеңіндегі ең ықпалды таксономистердің бірі болды.
Armen Leonovich Takhtajan or Takhtajian (; Армен Леонович Тахтаджян; surname also transliterated Takhtadjan, Takhtadzhi︠a︡n or Takhtadzhian, pronounced takh tuh JAHN; 10 June 1910 – 13 November 2009), was a Soviet Armenian botanist, one of the most important figures in 20th century plant evolution and systematics and biogeography. His other interests included morphology of flowering plants, paleobotany, and the flora of the Caucasus. He was one of the most influential taxonomists of the latter twentieth century.
Отбасы
Тахтажан 1910 жылғы 10 маусымда Ресей империясының Шуши қаласында армян интеллигенциясының отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Меликсан Тахтаджян Петрович Осман империясының Трабзон қаласында туған, Италияда, армян анклавы Сан-Лазаро-дели-Армени аралында білім алған, көп тіл білген және журналист ретінде жұмыс істеген. 1930 жылы Парижде қайтыс болды. Оның әкесі Леон Меликсанович Тахтаджян (1884–1950) Грузияның Батуми қаласында дүниеге келді және Лейпциг университетінде агроном мамандығын алды. 1906 жылы бітірген соң Франция, Швейцария және Ұлыбританиядағы шаруашылықтарда жұмыс істеді, қой шаруашылығын ерекше зерттеді. Неміс, француз, ағылшын, орыс, грузин және әзербайжан тілдерін жетік меңгерді. 1908 жылы Шушиге жұмыс іздеп келген Леон, таңдаған саласында мүмкіндік болмағандықтан, жергілікті армян семинариясына қарасты Реальное училищенде неміс тілін оқытуға мәжбүр болды. Сол жерде 1909 жылы Суша тумасы Герселия Сергеевна Газарбекянмен (1887–1974) танысып, үйленді, ол Армен Тахтажанның анасы болды. 1940 жылы Ленинградтағы Комаров атындағы ботаника институтында жұмыс істеген кезде Тахтажан гүлді өсімдіктерді жіктеу жүйесін жасады, ол өсімдіктер арасындағы филогенетикалық байланыстарды ерекше атап өтті. Оның жүйесі Батыс ботаниктеріне 1950 жылдан кейін ғана белгілі болды, ал 1950 жылдардың соңында ол белгілі американдық ботаник Артур Кронквистпен хат алмасып, ынтымақтастыққа түсті. Кронквистің өсімдіктерді жіктеу жүйесі Тахтажанмен және Комаровтағы басқа ботаниктермен ынтымақтастығының нәтижесінде қалыптасты. Ол гүлді өсімдіктердің тегі және палеоботаника саласындағы еңбектерімен, жоғары сатыдағы өсімдіктердің жаңа жіктеу жүйесін жасауымен танымал. "Армения флорасы" (1–6 томдар, 1954–1973) және "КСРО-ның қазба гүлді өсімдіктері" (1 том, 1974) кітаптарын жазды. Тахтажан флористикалық аймақтар жүйесін де жасады. (Тахтажан, Кровелло және Кронквист, 1986) Оның жұмысына Лысенконың генетика бойынша ресми ұстанымына қарсы болғандықтан көп жыл бойы шектеулер қойылды. 1969 жыл. Гүлді өсімдіктер: тегі және таралуы. Оливер және Бойд, Эдинбург [C Джеффри аударған, орыс тілінен]. 2009 жыл. Гүлді өсімдіктер. Спрингер, Нью-Йорк. 1980 жылы ботаник Вандика Эрвандовна Аветисян "Takhtajaniella" аталатын туысты сипаттады, ол Транскавказда өсетін, крестоцветтілер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. 1990 жылы Назарова "Тахтаджанианта" (астра тұқымдасының өкшегүл тайпасынан) және 1997 жылы "Тахтаджания" (Мадагаскарда табылған Winteraceae тұқымдасынан) сипаттады.
Takhtajan was born in Shushi, Russian Empire, present day disputed Nagorno Karabakh, on 10 June 1910, to a family of Armenian intellectuals. His grandfather Meliksan Takhtadzhyan Petrovich had been born in Trabzon, Ottoman Empire and was educated in Italy, on the island of San Lazzaro degli Armeni, an Armenian enclave, spoke many languages and worked as a journalist. He died in Paris in 1930. His father, Leon Meliksanovich Takhtadzhyan (1884–1950), was born in Batumi, Georgia and was educated as an agronomist at Leipzig University. Graduating in 1906, he worked on farms in France, Switzerland and the United Kingdom, and made a special study of sheep farming. He became proficient in German, French, English , Russian, Georgian and Azerbaijani. Arriving in Shushi in 1908, then a centre of sheep farming in the Caucasus, looking for work, Leon was forced to teach German at the local Realschule attached to the Armenian seminary, due to lack of opportunities in his chosen field. There he met and married Gerseliya Sergeevna Gazarbekyan (1887–1974), Armen Takhtajan's mother, a native of Susha, in 1909. While at the Komarov Botanical Institute in Leningrad in 1940, Takhtajan developed his classification scheme for flowering plants, which emphasized phylogenetic relationships between plants. His system did not become known to botanists in the West until after 1950, and in the late 1950s he began a correspondence and collaboration with the prominent American botanist Arthur Cronquist, whose plant classification scheme was heavily influenced by his collaboration with Takhtajan and other botanists at Komarov. He is chiefly famous as the author of works on the origins of flowering plants and paleobotany, developing a new classification system of higher plants. He worked on the "Flora of Armenia" (vol. 1–6, 1954–73) and "Fossil flowering plants of the USSR "(v. 1, 1974) books. Takhtajan also developed a system of floristic regions. (Takhtajan, Crovello and Cronquist, 1986)
For many years restrictions were placed on his work because of his opposition to the official line on genetics promoted by Lysenko. 1969. Flowering plants: origin and dispersal. Oliver and Boyd, Edinburgh [Translated from Russian by C Jeffrey]
2009. Flowering Plants. Springer, New York In 1980, botanist Vandika Ervandovna Avetisyan published Takhtajaniella, which is a genus of flowering plant from Transcausica, belonging to the family Brassicaceae and it was named in his honour. Then in 1990, Nazarova published Takhtajaniantha (from the dandelion tribe within the daisy family,) and lastly in 1997, Takhtajania (from the family Winteraceae, which was found in Madagascar) was published.
Тахтажанның шығармалары
Тахтажан, Армен. 1973 жыл. Органикалық әлемнің төрт патшалығы. "Табиғат" ғылым академиясы 2: 22–32.
Takhtajan, Armen. 1973. Chetyre tsarstva organicheskogo mira (Four Kingdoms of the Organic World). Priroda (Nature), Akad. Nauk 2: 22–32.