Кіріспе
Сомерсет – Англияның оңтүстік-батысындағы тарихи графтық. Палеолит және мезолит дәуірлеріне жататын қол балталары мен кремний ұштарының табылуы бұл жерде ерте заманнан бері адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Неолит, қола және темір дәуірлеріне қатысты қабірлер, төбелік бекіністер және басқа да артефакттар да бар. Ұлыбританиядағы ең көне адам жасаған жол – б.з.д. 39 ғасырда Сомерсет жазығында ағаш тақтайшалардан салынған Свит Трэк (Sweet Track) болып табылады. Рим империясының Оңтүстік Британияға басып кіргеннен кейін, Мендип тауларында қорғасын мен күміс кенін өндіру жергілікті өнеркәсіп пен сауданың дамуына ықпал етті. Бат қаласы маңызды римдік бекініс және қалаға айналды, оның қалдықтары бүгінге дейін сақталған. Ерте орта ғасырларда Сомерсет англосаксондар мен бірінші британдар, кейін даниялықтар арасындағы шайқастардың ортасы болды. Осы кезеңде графтық Вессекс патшаларының, содан кейін Англия патшаларының билігінде болды. 1066 жылы нормандықтар англосаксондық монархияны жеңгеннен кейін Сомерсетте қамалдар салынды. Тюдор дәуірінен бастап және одан кейінгі кезеңдерде халық саны мен елді мекендердің кеңеюі жалғасты. Ауыл шаруашылығы мен көмір өндіру 18 ғасырға дейін дамыды, бірақ өнеркәсіптік революция кезінде басқа салалар құлдырады. Қазіргі заманда халық саны, әсіресе теңіз жағалауындағы қалаларда, атап айтқанда Уэстон-супер-Мэрде (Weston-super-Mare) өсті. Ауыл шаруашылығы маңызды бизнес болып қала береді, бірақ механикаландырудың нәтижесінде бұрынғыдай жұмыс беруші емес. Бриджуотер (Bridgwater) және Йевил (Yeovil) сияқты қалаларда жеңіл өнеркәсіп орналасқан. Таунтон (Taunton) және Шептон-Маллет (Shepton Mallet) қалалары сидр өндіреді, бірақ алма бақтарының ауданы бұрынғыдан азайған.
Somerset is a historic county in the south west of England. There is evidence of human occupation since prehistoric times with hand axes and flint points from the Palaeolithic and Mesolithic eras, and a range of burial mounds, hill forts and other artefacts dating from the Neolithic, Bronze and Iron Ages. The oldest dated human road work in Great Britain is the Sweet Track, constructed across the Somerset Levels with wooden planks in the 39th century BCE. Following the Roman Empire's invasion of southern Britain, the mining of lead and silver in the Mendip Hills provided a basis for local industry and commerce. Bath became the site of a major Roman fort and city, the remains of which can still be seen. During the Early Medieval period Somerset was the scene of battles between the Anglo Saxons and first the Britons and later the Danes. In this period it was ruled first by various kings of Wessex, and later by kings of England. Following the defeat of the Anglo Saxon monarchy by the Normans in 1066, castles were built in Somerset. Expansion of the population and settlements in the county continued during the Tudor and more recent periods. Agriculture and coal mining expanded until the 18th century, although other industries declined during the industrial revolution. In modern times the population has grown, particularly in the seaside towns, notably Weston super Mare. Agriculture continues to be a major business, if no longer a major employer because of mechanisation. Light industries are based in towns such as Bridgwater and Yeovil. The towns of Taunton and Shepton Mallet manufacture cider, although the acreage of apple orchards is less than it once was.
Палеолит және мезолит
Палеолит және мезолит кезеңдерінде аңшы-жинақшылар Сомерсет аймағына қоныстанды. Вестберидегі карьерде табылған кремнезден жасалған бұйымдар қазіргі адамның ата-бабасы, мүмкін Homo heidelbergensis, шамамен 500 000 жыл бұрын осы аймақта болғанын көрсетеді. Артефакттардың адамнан шыққандығына күмән болғанымен, олар 13-ші оттегі изотоптық кезеңіне (524 000 – 478 000 BP) жатқызылған. Басқа сарапшылар "көптеген сүйекке толы Орта плейстоцен шөгінділері бір, бірақ климаттық жағынан өзгермелі, хромериялықтан кейінгі мұз аралық кезеңге жатады, шамамен 500 000 жыл бұрын" дейді. Қылтас бұйымдарының шығу тегі мен өңделуін егжей-тегжейлі талдау, жинақтың адамның еңбегі емес, геоморфологиялық процестердің нәтижесі болуы мүмкін деген қорытындыға келтіреді, бірақ бір кесілген сүйек адамның болғанын көрсетеді. 1980 жылдары Сомерсеттегі Вестбери суб-Мендипте қазба жұмыстарынан табылған жануарлар сүйектері мен артефакттар шамамен 700 000 жыл бұрынғы ертедегі адам қызметінің дәлелін көрсетті. Homo sapiens sapiens, яғни қазіргі адам, Сомерсетке ерте жоғарғы палеолит кезеңінде келді. Мендип үңгірлеріндегі төрт үңгірдің 35 000 – 30 000 жыл бұрын мекенделгеніне дәлел бар. Соңғы мұздық максимум кезінде, шамамен 25 000 – 15 000 жыл бұрын, Сомерсет аймағы тундра жағдайларына тап болғандықтан, толық бос қалған болуы мүмкін. Гоф үңгірінен 12 500 жыл бұрынғы адам сүйектері табылды. Сүйектер еттен ажыратылып, ырым-жырыммен жерленген болуы мүмкін, бірақ бұл сол кездегі аймақта кездесетін каннибализммен немесе бас сүйектерден немесе сақтау ыдыстарынан жасаумен байланысты болуы мүмкін. Сомерсет соңғы мұз дәуірінің жас дриас кезеңі аяқталғаннан кейін болашақ Англияның қоныстанған алғашқы аймақтарының бірі болды. Чеддер адамы – Чеддер шатқалындағы Гоф үңгірінен табылған адам еркегінің қалдықтары. Ол Ұлыбританиядағы ең толық адам қаңқасы. Қалдықтар шамамен б.з.д. 7150 жылға жатқызылады және оның зорлықпен өлгені көрінеді. Сомерсет мезолиттік аңшы-жинақшылармен шамамен б.з.д. 6000 жылдан бері мекенделген деп есептеледі; мезолиттік артефакттар 70-тен астам жерде табылған. Мендип үңгірлері жерлеу орындары ретінде пайдаланылды, Авелин ойығынан 50-ден 100-ге дейін қаңқалар табылды. Неолит дәуірінде, шамамен б.з.д. 3500 жылдан бастап, егіншілікке қатысты дәлелдер бар. Соңғы мұз дәуірі аяқталғанда Бристоль каналы құрғақ жер болды, бірақ кейін теңіз деңгейі көтерілді, әсіресе б.з.д. 1220 – 900 және б.з.д. 800 – 470 жылдар аралығында, нәтижесінде жағалауда үлкен өзгерістер болды. Сомерсет деңгейлері су астында қалды, бірақ Гластонбери мен Брент Нолл сияқты құрғақ жерлердің қоныстану тарихы ұзақ, және олардың мезолиттік аңшылармен мекенделгені белгілі. Округте тарихқа дейінгі қабірлер (мысалы, Стоуни Литтлтон Лонг Барроу), тас қатарлар (мысалы, Стэнтон Дрю мен Приддидегі шеңберлер) және қоныстану орындары бар. Мезолиттік кезеңнің өмір сүргендігі туралы дәлелдер Мендип үңгірлері сияқты биік жерлерден де, Сомерсет деңгейі сияқты төмен жерлерден де алынған. Соңғылардың құрғақ жерлері, мысалы, Гластонбери Тор және Брент Нолл, олардың арасында ағаш жолдармен қоныстанудың ұзақ тарихына ие. Сондай-ақ, батпақта "көл ауылдары" болды, мысалы, Гластонбери көл ауылы мен Меар. Ұлыбританиядағы ең көне адам жолының бірі – Sweet Track, б.з.д. 39-ғасырда Сомерсет деңгейінде ағаш тақтайлармен салынған, ішінара бұрынғы Post Track бағытында.
Неолит, қола және темір дәуірі
Эксмордың мезолит дәуірінен бастап адамдар қоныстанғандығына куәліктер бар. Неолит дәуірінде адамдар аңшы-жинаушылар ғана емес, орманды тазартып, шаруашылық құрып, мал өсіруге және егін салуға кірісті. Сондай-ақ, қоладан, кейін темірден құрал-жарақ, қару-жарақ, ыдыс-аяқ және әшекей жасау үшін минералды кендерді өндіру және қорыту да осы кезеңде басталған болуы мүмкін. Мендип тауларының үңгірлері неолит дәуірінде қоныстанған, оларда Чеддар шатқалы сияқты маңызды археологиялық орындар сақталған. Кейіннен қараңғы дәуірде қайта пайдаланылған көптеген темір дәуірінің төбе бекіністері бар, мысалы, Кэдбери қамалы, Ворлебери лагері және Хам төбесі. Стэнтон Дрю тас шеңберінің жасы белгісіз, бірақ ол неолит дәуіріне жатады деп саналады. Мендип тауларында қола дәуірінің соңында металл өңдеудегі технологиялық өзгерістерге, мысалы, қорғасын қолдануға байланысты кен өндірудің іздері табылды. Small Down Knoll, Solsbury Hill, Dolebury Warren және Burledge Hill сияқты көптеген «төбе бекіністері» тек қорғаныс мақсатында ғана емес, тұрмыстық қажеттер үшін де пайдаланылған сияқты. Олар, әдетте, қола дәуірінен бастап үзіліс-үзіліспен қоныстанған, кейбіреулері, мысалы, Оңтүстік Кадберидегі Кадбери лагері әртүрлі кезеңдерде жаңартылған. Батлгора жерлеу камерасы – Уилитондағы қола дәуіріне жататын жерлеу орны, ол үш дөңгелек обадан және мүмкін, ұзын, камералы обадан тұрады. Кейінгі Сомерсеттегі темір дәуірі тайпалары – солтүстік Сомерсеттегі Добунни, оңтүстік Сомерсеттегі Дуротриг және батыс Сомерсеттегі Думнони. Бірінші және екінші тайпалар монеталар шығарған, олардың табылуы олардың аумақтарын анықтауға көмектеседі, ал үшіншісі монета шығармаған. Үшеуі де кельт мәдениеті мен тіліне ие болған. Алайда, Птолемей Батты белгиялықтардың аумағында деп көрсеткен, бірақ бұл қате болуы мүмкін. Кельт құдайларына Баттағы Сулис ғибадатханасында және Брен-Даундағы ғибадатханада табынуға болады. Кванток тауларындағы темір дәуірінің орындарына Доусбороу мен Рубороудағы ірі төбе бекіністері, сондай-ақ Трендл рингі, Элворти обалары және Плейнсфилд лагері сияқты кішкентай қоршаулар кіреді.
Римдік
Сомерсет 47 жылдан бастап шамамен 409 жылға дейін Рим империясының бір бөлігі болды. Дегенмен, оның соңы күрт болған жоқ, ал римдік мәдениет элементтері шамамен бір ғасыр бойы сақталды. Сомерсетке оңтүстік-шығыстан болашақ император Веспасиан басқаратын Екінші Аугуста легионы шабуыл жасады. Дуротригтердің Хам Хилл және Кэдбери қамалындағы бекіністері басып алынды. Хэм Хиллде Римнің уақытша әскери гарнизоны орналасқан. Кэдбери қамалындағы қырғын 60-61 жылдардағы Будика көтерілісімен байланысты болған болуы мүмкін. Римдіктердің басып кіруі және, мүмкін, Англияның оңтүстігіндегі ішкі саясатқа араласудың алдындағы кезең, Мендип тауларының әлеуетімен шақырылған. Қорғасын кен орындарының қызығушылығы күміс өндіру мүмкіндігімен байланысты болды. Бат және Ильчестерде бекіністер салынды. Мендип тауларындағы Чартерхаус кеніндегі қорғасын мен күміс кенін әскерилер басқарды. Римдіктер жаңа әскери жол бойында қорғаныс шекарасын орнатты, ол Фосс жолы (латынша fossa – ор дегенді білдіреді) деп аталды. Фосс жолы Бат, Шептон Маллет, Ильчестер қалаларынан өтіп, оңтүстік-батысқа қарай Акминстерге дейін созылды. Дорчестерден Йеуил арқылы өтетін жол Ильчестердегі Фосс жолымен қосылды. Камертон және Комбвич сияқты шағын қалалар мен сауда порты құрылды. Үлкен қалалар кезеңнің соңына қарай құлдырады, ал кішігірімдері аз зардап шекті. Кезеңнің соңында Ильчестер «цивитас» астанасы болған, ал Бат та солай болуы мүмкін. Чиу-Валли көлінің суға батқаннан бұрын жүргізілген қазба жұмыстары Римнің қалдықтарын тапты, бұл біздің заманымыздың 1-ші ғасырының екінші жартысынан 3-ші ғасырына дейінгі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік қызметті көрсетті. Табылған заттардың ішінде Чью Парктегі орташа көлемді вилла болды, онда сиямен жазылған ағаш жазу тақташалары (Ұлыбританиядағы бірінші) табылды. Сонымен қатар, Чиу-Стоктағы Пэганс Хилл Рим ғибадатханасынан алынған мәліметтер бар. 2001 жылдың қазан айында Батыс Багбороудан 4-ғасырға жататын Рим күмісінің Бағбороу қоры табылды. 681 монетаның ішінде 2-ғасырдың басындағы екі денарий, 8 миларенсе және 671 силиква бар, барлығы б.з. 337-367 жылдары соғылған. Олардың көп бөлігі императорлар Констанций II және Юлианның тұсында соғылған және Франциядағы Арль мен Лион, Германиядағы Трир және Рим сияқты түрлі монета орындарынан шыққан. 2010 жылдың сәуір айында Фром қоры, Ұлыбританияда табылған Рим монеталарының ең ірі қорының бірі металл іздеушілермен табылды. 52 500 монетадан тұратын бұл қазына біздің заманымыздың 3-ші ғасырына жатады және Фромның жанындағы далада жер астынан табылған. Археологтар Мұражайлық заттар схемасы бойынша монеталарды қазып шығарды.
Римге дейінгі кезең
Бұл шамамен 409 жылдан бастап саксондықтардың саяси билігінің орнауына дейінгі кезең, көбінесе 7 ғасырдың соңында, бірақ олар 577 жылы Бат аймағын басып алған деген мәлімдеме бар. Алғашқыда Сомерсеттегі британдықтар римдіктер тұсындағыдай өмір сүрген сияқты, бірақ императорлық салықтар мен сауда орындары болмады. Содан кейін Ұлыбританияда азаматтық соғыс болды, бірақ оның Сомерсетке қалай әсер еткені белгісіз. Батыс Вандсдайк осы кезеңде салынған болуы мүмкін, бірақ археологиялық зерттеулер оның 5 немесе 6 ғасырда салынғанын көрсетеді. 577 жылы Деорхам шайқасынан кейін бұл аймақ римдік-британдық кельттері мен Батыс саксондықтарының шекарасына айналды. Қазандық солтүстік жағында орналасқан, демек кельттер оны Темзаның жоғарғы ағысынан келген саксондықтарға қарсы қорғану үшін пайдаланған болуы мүмкін. «Англо-саксон жылнамасы» бойынша, саксондық Кенвал британдық кельт тайпаларына қарсы жеңіске жетті, 652 жылы Брэдфордта (Авон ойысында, Вандсдайк бойында) және 658 жылы Пеоннум шайқасында (Пенселвудта) оңтүстікке қарай жеңіске жетті, содан кейін Полден төбелері арқылы Паррет өзеніне дейін батысқа қарай жылды. Шығыстан саксондықтардың ілгерілеуі британдықтар мен саксондықтар арасындағы шайқастармен тоқтатылған сияқты, мысалы, Бадон Монс Бадоникустың қоршауында (Бат аймағында, мысалы, Солсбери төбесінде) немесе Батамптон Даун шайқасында. 5, 6 және 7 ғасырларда Сомерсет, мүмкін, ішінара Думнония корольдығында, ішінара Дуротригтер жерінде және ішінара Добуннилер жерінде орналасқан. Бірақ осы кезеңнен Сомерсетте тек бір-екі жазулы тас сақталған. Дегенмен, Баттың ванналарында табылған қарғыс жазулары осы тілде болуы мүмкін. Сомерсеттегі кейбір жер аттары кельттік текті болуы мүмкін және осы кезеңнен немесе одан бұрынғы кезден қалған болуы мүмкін, мысалы, Тарнок. Кейбір өзен аттары, мысалы, Паррет, кельттік немесе кельттерге дейінгі болуы мүмкін. Бұл кезеңде Сомерсет халқының діні христиандық болған деп есептеледі, бірақ ол 673 жылы Гертфорд соборы өткенге дейін Римнен оқшауланған, сол кезде Альдхелмге Дюмониялық Герайнт пен оның епископтарына хат жазу сұралды. Сомерсеттегі кейбір шіркеулердің орналасқан жерлері осы кезеңге дейін сақталып қалған деп саналады, мысалы, Ллантокей көшесі. Осы кезеңнің тарихы туралы белгілі мәліметтердің көп бөлігі Гилдастың «Британияның құлауы туралы» еңбегінен алынған, ол Дюротриг аймағында, мүмкін Гластонбериде жазылған деп есептеледі. Таунтонның алғашқы бекінісі Вессекстің королі Ин және Этельбург үшін 710 жылы немесе оған шамамен жақын уақытта салынды. Бірақ «Англо-саксон жылнамасы» бойынша, ол 12 жылдан кейін қиратылды.
Ерте ортағасыр
Бұл 7 ғасырдың соңынан бастап (Сомерсеттің көп бөлігі үшін) 1066 жылға дейінгі кезең, бірақ 10 және 11 ғасырлардың бір бөлігінде Англия Данияның билігінде болды. Сомерсет, оңтүстікте Дорсет сияқты, Уилтшир/Гэмпширден Батыс саксондықтарының шабуылын бір ғасырдан астам уақыт бойы тойтарып, саксондықтар мен романо-британдық кельттер арасындағы шекара болып қалды. Саксондықтар 577 жылы Деорхам шайқасынан кейін Батты жаулап алды, ал шекара, мүмкін, Мендип тауларының солтүстігінде Вансдайк сызығы бойынша белгіленді. Сосын Вессекстің Ценвалх 652 жылы Эвондағы Брэдфордта және 658 жылы Пенселвудтағы Пеоннум шайқасында батысқа қарай Полден таулары арқылы Паррет өзеніне дейін жол ашты. 661 жылы саксондықтар қазіргі Девонға Постесбурда, мүмкін Кредитонның жанындағы Посбериде болған шайқастың нәтижесінде енген болуы мүмкін. Кейін 681–85 жылдары Вессекстің Сентвин патшасы Кэдваладрды жеңіп, "теңізге дейін жетті", бірақ бұл қайда болғаны белгісіз. Саксондықтар осы кезде Сомерсеттің қалған бөлігін басып алды деп есептеледі. Саксон билігі король Ине кезінде нығайтылды, ол Таунтон қаласында бекініс салған, оны 722 жылы әйелі қиратты. Кейде ол Сомертон мен Оңтүстік Петертон қалаларында сарайлар салған деседі, бірақ бұл рас емес. 710 жылы Герайнтпен соғысты. 705 жылы Шерборн епархиясы құрылып, Селудтан батысқа қарай Вессекске кірді. Саксон патшалары 7 ғасырдан бастап Сомерсеттегі жерлерді жарғы арқылы берді. Саксондықтардың билігінде британдықтардың қаншалықты сақталғаны күмәнді мәселе. Дегенмен, король Ине заңдары британдықтар үшін ережелер жасайды. Сомерсет бастапқыда Вессекстің бір бөлігі болды, кейін бөлек "шир" атанды. Сомерсетшир Вессекс құрамында 8 ғасырда пайда болған секілді, бірақ ол кейінірек ғана атау ретінде тіркелген. Сакс дәуірінде Сомерсеттегі әртүрлі жерлерде, мысалы, Уочетте, ақша соғу орындары құрылды. Сомерсет 9 ғасырда даниялықтардың таралуын тоқтатуда маңызды рөл атқарды. Англо-саксон жылнамасында 845 жылы Эанвульф, Сомерсетширдің (Суморсште) ер адамдарымен, Епископ Эальстан және Острик, Дорсетширдің ер адамдарымен Паррет өзенінің сағасында Дания армиясын жеңгендері жазылған. Бұл Somersæte атауын алғаш рет қолдану болды. Англо-саксон жылнамасында 878 жылдың қаңтар айында Ұлы Альфред патшаның викингтердің шабуылынан Сомерсет батпақтарына қашып, Ательниде бекініс салғаны туралы жазылған. Форттан Альфред Сомерсет, Уилтшир және Гэмпширдің жергілікті жасақтарын қолдана отырып, қарсылық ұйымдастыра алды. Мысалы, 987 және 997 жылдары Вачетте және Синвит шайқасында викингтердің шабуылы болды. Король Альфред 878 жылы Этандун шайқасында жеңілгенге дейін даниялықтардан Ательниде паналау іздеді, әдетте бұл Уилтширдің Эдинтон қаласына жақын, бірақ Сомерсеттегі Эдинтон ауылы болуы мүмкін. Альфред әскери жолмен байланыстырылған бірнеше бекіністер мен қарауылдар салған, сондықтан оның әскері теңіздегі викингтердің қозғалысын бақылай алды. Herepath-тің Quantocks-те танымал болатын ерекше пішіні бар: 20 м-лік ені бар жол, тосқауылдардан өсетін ағаштар арасындағы жол. Herepath Комбичтегі Паррет өзеніндегі бродынан, Каннингтон төбе бекінісінен өтіп, Овер-Стоуиге дейін, онда қазіргі Стоуи жолымен Квантоктарға көтеріліп, Кроукомб парк қақпасына дейін жетті. Содан кейін таудың оңтүстік беткейімен, Трискомб тауына дейін созылды. Бір тармақ Лайдерд және Бункомб төбелері арқылы Альфредтің Ательнидегі базасына дейін созылуы мүмкін. Негізгі тармақ Трискомбтегі төбелерден төмен түсіп, одан кейін Қызыл Пост Креске дейінгі даңғылмен, батысқа қарай Брендон төбелері мен Эксморға дейін жетті. Ведморда даниялықтармен бейбіт келісімге қол қойылды және Дания патшасы Гутррум Ескілер Аллерде шомылдырылды. 919 жылы Линг сияқты бекітілген орындар (бурхтар) құрылды. Альфредтің зергерлік бұйымы, 2,5 дюймге жуық ұзындығы бар, филигрань алтыннан жасалған, эмальмен жабылған және тау-кен кристалмен қапталған зат 1693 жылы Солтүстік Петертонның Петертон саябағынан табылған. Ол Альфред Ұлыға тиесілі деп саналады, ол кітап оқыған кезде қолданылатын сілтеменің тұтқасы болған деп есептеледі. Сомерсеттің барлық жерінде монастырлар мен шіркеулер құрылды, ал монастырлардан еншілес шіркеулер ашылды. Чеддарда патша сарайы болған, ол 10 ғасырда Уитенегемотты қабылдау үшін пайдаланылған, Сомертон, Бат, Гластонбери және Фромда патшалар барып тұрғандықтан, онда "орталық орын" болған болуы мүмкін. Сомерсет қалалары осы кезеңде қоныстанған секілді, бірақ бұл кезеңнен қалған іздердің үстіне салғандықтан дәлелдері шектеулі. Ауыл шаруашылығы осы кезеңде гүлденді, ал шығыс облыстарында кейінірек орталықтандырылған ауылдарға ұйымдастырылды. Норман жаулауына дейін Сомерсет Вессекстің графы Годвин мен оның отбасының билігінде болды. Орталықтардағы жер аттарынан Турлокстон және Спакстон жерлерінде Даниялықтардың қоныстанғаны байқалады. Норман жаулауынан кейін округ 700 феодқа бөлінді, ал аумақтың үлкен бөлігі коронаға тиесілі болды, ал Дунстер сияқты бекіністер бақылау және қорғану үшін пайдаланылды. Сомерсет тарихының осы кезеңі жақсы құжатталған, мысалы, Англо-саксон жылнамасы және Ассердің Альфред өмірінде.
Кейінгі ортағасыр
Бұл 1066 жылдан 1500 жылға дейінгі кезең. 1066 жылы саксондарды нормандықтар жеңгеннен кейін, жаңа иеленушілер Сомерсетте әртүрлі қамалдар салған, мысалы, Данстердегі қамал, ал усадьбалар Вильгельм Жеңімпаздың ізбасарларына, мысалы, Вильгельм де Мойон мен Дуайдың Уолтеріне берілген. Сомерсет патша Стивеннің тұсында азамат соғысына көп қатысқан жоқ, бірақ Сомерсет иелері Томас Беккеттің өлтірілуіне тікелей қатысты. 1086 жылғы округтің жағдайы «Domesday Book» кітабында жақсы сипатталған, бірақ жүздіктер нақты көрсетілмегендіктен, әртүрлі жерлерді анықтау қиын. Бүгінгі шекараларынан өзгеше болған округтің жалпы халқы 13 399 адамды құрады, бірақ бұл тек үй шаруашылықтарының басшыларын қамтыды, сондықтан отбасыларымен бірге шамамен 67 000 адам болған болуы мүмкін. Осы кезеңде Сомерсетте «жаңа қалалар» құрылды, атап айтқанда, Ньюпорт, бірақ олар сәттілікке жете алмады. Мендип тауларындағы көмір өндіруі байлықтың маңызды көзі болды, сонымен қатар карьерлер де жұмыс істеді, мысалы, Бат маңында. Бұл кезеңде қалалар, көбінесе монастырьлардың ықпалымен өсті және жәрмеңкелер ашылды. Шіркеу бұл кезеңде өте қуатты болды, әсіресе Гластонбери аббаттығы. Шіркеуі өртенгеннен кейін, монахтар «Артур патшаның» қабірін «табып», шіркеуді қайта тұрғыза алды. Осы кезеңде Сомерсетте 20-дан астам монастырь болды, соның ішінде 1232 жылы Солсбери графесі Эла құрған Хинтон Чартерхаус монастыры. Көптеген приход шіркеулері осы кезеңде қайта салынды. 1107 және 1129 жылдар аралығында король Генрих I-нің канцлері Уильям Гифард Таунтондағы епископ сарайын Таунтон қамалына айналдырды. Бриджвотер қамалы 1202 жылы Уильям Брюер салған. 1233 жылы ол корольдің меншігіне өтті, ал 1245 жылы оның моты мен мұнараларын жөндеуге бұйрық берілді. 11 ғасырдағы Генрих III-ге қарсы Екінші барондық соғыс кезінде Бриджвотер корольге қарсы барондықтардың қолында болды. Ағылшын азамат соғысында қала мен қамалды полковник сэр Фрэнсис Уиндхам басқаратын роялистер бақылады. Соңында қаладағы көптеген ғимараттар қиратылғаннан кейін, қамал мен оның құнды заттары парламенттіктерге берілді. 1645 жылы қамал әдейі қиратылды. Орта ғасырларда жүн саудасы үшін қой шаруашылығы Эксмур экономикасының басты саласы болды. Жүн шалғайдағы шаруашылықтарда жіпке айналдырылып, саудагерлер жинап, тоқып, толтырып, бояп, Данстер сияқты дамыған қалаларда аяқтады. Жерлер қоршауға алына бастады және 17 ғасырдан бастап ірі егістіктер пайда болды, бұл үлкен, дұрыс пішіндес егістік алаңдарын құруға әкелді. Осы кезеңде Корольдік орман және аң ауру алаңы құрылды, оны басқарушы басқарды. Корольдік орман 1818 жылы сатылды. Бриджвотер 1348 жылы Бриджвотер порты құрылғанға дейін Бристоль портының бөлігі болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, өзендегі негізгі порт Бриджвотерде орналасқан, өзен осы жерде көпірмен жалғанған, ал алғашқы көпір 1200 жылы салынған. 1424 жылы кемелгелер салынды, ал тағы бір кемелге, Лангпорт слипі 1488 жылы Қалалық көпірден жоғары салынды. Өзен кемелермен Бриджвотер қалалық көпіріне дейін абайлап жүзуге болатын. Таун-бридждегі баржаларға ауысу арқылы Паррет Лангпортқа және (Йео өзені арқылы) Илчестерге дейін жүзуге болатын.
Қазіргі заманның алғашқы кезеңдері
Бұл шамамен 1500-1800 жылдар аралығындағы кезең. 1530 жылдары монастырлар таратылды және олардың жерлерін патшадан Самерсеттегі түрлі маңызды отбасылар сатып алды. 1539 жылы Гластонбери аббаттығы жалғыз монастырь болып қалды, оның аббаты Ричард Уайтинг Томас Кромвельдің бұйрығымен тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Тюдор дәуірінен георгиан дәуіріне дейін ауыл шаруашылығы маманданып, техника жақсарды, нәтижесінде халық саны өсті, бірақ жаңа қалалар салынған жоқ. Осы кезеңде Хинтон Сент-Джордж және Монтакут үйі сияқты ірі шаруашылық үйлер салынды. 1607 жылғы Бристоль шығанағындағы су тасқыны Сомерсет теңізінің үлкен бөлігін су басып, теңіз деңгейінен 8 футқа (2 метрге) дейін көтерілді деп есептеледі. 1625 жылы Шептон-Маллетте түзеу үйі ашылды және қазіргі HMP Шептон-Маллет Англиядағы әлі де қолданылып келе жатқан ең көне түрме болып табылады. Ағылшыл азамат соғысы кезінде Сомерсет көбінесе парламенттік жақта болды, бірақ Данстер роялистердің бекінісі болды. Округ роялистер мен парламенттік жақтастар арасындағы маңызды шайқастардың ортасы болды, атап айтқанда 1643 жылғы Лансдаун шайқасы және 1645 жылғы Лангпорт шайқасы. Қамал 1642-45 жылдары қаламен бірге бірнеше рет қолдан-қолға өтті. Тонтон қоршауы кезінде Роберт Блейк 1644 жылдың шілдесінен 1645 жылдың шілдесіне дейін оны қорғады. Бұл соғыс қамалдардың қайта пайдалануын болдырмау үшін оларды қиратуға әкелді. 1685 жылы Монмут герцогы Монмут көтерілісін басқарды, онда Сомерсет халқы Джеймс II-ге қарсы күресті. Көтерілісшілер Лайм-Региске қонды және Бристоль мен Батты басып алу ниетімен солтүстікке беттеді. Пуритандық сарбаздар Уэллс соборының батыс жағын зақымдады, шатырдан қорғасынды оқ жасау үшін жыртып алды, терезелерді сындырып, орган мен жиһаздарды қиратты және уақытша собордың ішкі ауласына жылқыларын тіктеді. Олар Седжмур шайқасында жеңіліске ұшырады, бұл Англия топырағында болған соңғы шайқас болды. Одан кейін өткен қанды сот процесінде жеңілгендер өлім жазасына немесе жер аударылуға кесілді. Достар қоғамы 17 ғасырдың ортасында Стритте құрылды, ал квакер отбасыларының жақын байланыстағы тобының ішінде Кларктар болды: Кир қой терісінен кілемдер жасаумен айналысатын бизнес бастады, кейіннен оған ағасы Джеймс қосылды, ол жүн шұлықтарды, содан кейін аяқ киім мен етік өндірісін енгізді. C&J Clark штаб-пәтері әлі де Стритте орналасқан, бірақ енді онда аяқ киім өндірілмейді. Оның орнына 1993 жылы бос фабрика ғимараттары Ұлыбританиядағы алғашқы мақсатты фабрикалық сауда орталығы – Кларкс Виллиджге айналдырылды. 18 ғасыр Сомерсеттегі бейбітшілік пен өнеркәсіптік өркендеудің төмендеуімен өтті. Мидлендс пен Солтүстік Англиядағы өнеркәсіптік революция Сомерсеттің көптеген шағын өндірістерінің аяқталуын білдірді. Алайда, ауыл шаруашылығы гүлдеуді жалғастырды, 1777 жылы әдістерді жақсарту үшін Бат және Англияның батысындағы ауыл шаруашылығы қоғамы құрылды. Джон Биллингсли 1795 жылы округтің ауыл шаруашылығын зерттеді, бірақ әдістерді одан әрі жақсартуға болатындығын анықтады. Артур Уэлсли өзінің титулын Веллингтон герцогы деп Веллингтон қаласынан алды. Ол үшін жақын маңдағы төбеде үлкен, жарықпен жарықтандырылған обелиск орнатылған, ол Веллингтон монументі деп аталады. Солтүстік Сомерсетте Сомерсет көмір алабындағы тау-кен өндірісі маңызды сала болды, ал көмірді тасымалдау құнын төмендету үшін Сомерсет көмір каналы салынды, оның бір бөлігі кейін темір жолға айналдырылды. Басқа каналдарға Бриджвотер және Таунтон каналы, Уэстпорт каналы, Гранд-Вестерн каналы, Гластонбери каналы және Чард каналы кірді. Әсіресе, Вестон-супер-Маре сияқты теңіз жағалауындағы қалаларда. Ауылдарда халық санының төмендеуі осы кезеңнің басында болды, бірақ қазір бұл кері айналды, ал 1951 жылы Сомерсет халқының саны 551 000 адамды құрады. Солтүстік Петертон Англиядағы алғашқы қала (және санаулы қалалардың бірі) ацетилен газымен жарықтандырылды, оны Солтүстік Петертон Роско Ацетилен компаниясы жеткізді. Көше жарықтары 1906 жылы орнатылды. 1931 жылы ацетилен Бриджвотерде өндірілетін көмір газымен және электр энергиясымен ауыстырылды. 1860 жылдардың басында, темір және болат дәуірінің биіктігінде, Бристоль және Портсхед теңіз жолы және темір жолы Бристоль портына жету қиындыққа ұшыраған ірі кемелерді орналастыру үшін Портсхедте іргетас және терең су доктарын салды. Портсхед электр станциялары – докқа жақын салынған көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары. Портсхед "А" электр станциясының құрылысы 1926 жылы басталды. Ол 1929 жылы Бристоль корпорациясының Электр департаменті үшін электр энергиясын өндіруді бастады. 1951 жылы Албрайт және Уилсон электр станцияларының қарсы жағында химиялық зауыт салды. Химиялық зауыт док арқылы Ұлыбританияға импортталатын фосфат тасынан ақ фосфор өндірді. 1970 жылдардың ортасында Пембрук (мұнаймен жұмыс істейтін) және Дидкот (көмірмен жұмыс істейтін) электр станцияларының пайда болуы ескі, аз тиімді "А" станциясының жабылуына әкелді. Екі электр станциясының жаңасы ("B" станциясы) Сомерсет көмір алабы жабылғаннан кейін мұнайды өндіруге ауыстырылды. Қазір ол марина мен тұрғын ауданына айналдырылды. Бірінші дүниелік соғыс кезінде жүздеген Сомерсет сарбаздары қаза болды және көптеген қалалар мен ауылдарда ескерткіштер орнатылды, тек бірнеше ауылдарда қаза болғандар болған жоқ. Екінші дүниелік соғыс кезінде де шығындар болды, олар ескерткіштерге қосылды. Округ 1944 жылғы D күніне дайындалып жатқан әскерлердің базасы болды, ал кейбір Сомерсет ауруханалары осы уақыттан бастап салынған. Корольдік қару-жарақ фабрикасы ROF Bridgwater Екінші дүниелік соғыстың басында Жабдықтау министрлігі үшін салынды. Ол жарылғыш ROF ретінде жобаланған, RDX өндіруге арналған, ол сол кезде жаңа тәжірибелік жоғары жарылғыш зат болды. Ол екі көзден сумен жабдықтады: фабрика құрылысы кезінде қазылған жасанды Хантспилл өзенінен және сонымен қатар бірге кеңейтілген Кингс-Седжмур дренажынан. Таунтон тоқтау сызығы болжамды неміс шабуылына қарсы қойылды, оның бекіністерінің қалдықтарын, сондай-ақ жағалау бойындағы басқаларын көруге болады. Қараңғылық ережелерін сақтамаған қаланың жарқын шамдарын бейнелеу үшін Қара дауға жасалған қала құрылды. Эксмур 1954 жылы 1949 жылғы Ұлттық саябақтар және елге қол жеткізу туралы заңға сәйкес Ұлыбританияның алғашқы ұлттық саябақтарының бірі болып тағайындалды. Ол негізгі өзенінің құрметіне аталған. 1991 жылы ол кеңейтілді және 1993 жылы Эксмур қоршаған ортаны қорғау айманы деп жарияланды. Кванток жоталары 1956 жылы 1949 жылғы Ұлттық саябақтар және елге қол жеткізу туралы заң бойынша Англиядағы алғашқы тағайындама ретінде танылды. Мендип жоталары 1972 жылы AONB тағайындамасын алды. Хинкли Пойнт А атом электр станциясы 1957 мен 1962 жылдар арасында салынған және 2000 жылы электр энергиясын өндіруді тоқтатқан Magnox электр станциясы болды. Хинкли Пойнт B – 1250 МВт электр энергиясын (МВе) өндіруге арналған Advanced Gas салқындатылған реактор (AGR). Хинкли Пойнт B құрылысы 1967 жылы басталды. 2008 жылдың қыркүйегінде Électricité de France (EDF) компаниясы үшінші, екі бөліктен тұратын еуропалық қысымды реактор (EPR) электр станциясының, Хинкли Пойнт C құрылатынын хабарлады, ол 2016 жылы жабылуға тиіс болған Хинкли Пойнт B станциясын алмастыруы керек еді, бірақ қазір оның қызмет мерзімі 2022 жылға дейін ұзартылды. Қазіргі Сомерсетте тек екі шағын қала бар: Бат және Уэллс, сондай-ақ Англияның басқа аймақтарымен салыстырғанда шағын қалалар бар. Туризм теңіз жағалауында, сондай-ақ Бат және Чеддарда маңызды жұмыс көзі болып табылады. Басқа да тартымды орындарға Эксмур, Уэст Сомерсет темір жолы, Хейнс автомобиль музейі және Әскери-теңіз күштері музейі, сондай-ақ Сомерсеттегі шіркеулер мен түрлі Ұлттық сенім және Англия мұражайлары кіреді. Ауыл шаруашылығы маңызды бизнес болып қала береді, бірақ механикаландыруға байланысты енді маңызды жұмыс беруші емес. Жеңіл өнеркәсіп Бриджвотер сияқты қалаларда жүзеге асырылады.