Любачув: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Любачёв (Любачів Liubachiv) – Польшаның оңтүстік-шығысындағы, Украина шекарасына жақын орналасқан қала. Халқы 12 567 адамды құрайды. 1999 жылдан бері Ыстықкөл облысының (Subcarpathian Voivodeship) құрамында болып, Любачёв ауданының орталығы есептеледі және Пшемысль қаласының солтүстік-шығысында жатыр.

Басқа атаулары

Лубачёв деп те аталады (немесе қате жазылады): Либачов, Либечуйв, Любачев, Лубахов, Любачов, Любичув, Лубахов, Любатчов.

Тарих

Лубачов алғаш рет 1214 жылы айтылған, онда Герцог Лешек I Ақ және Венгрияның Андраш II арасындағы Спис шартынан кейін, гарнизон Сандомир воеводасы Пакослав Ласочичтің билігіне берілді. 1376 жылға дейін Лубачов Любачев немесе Любачев деп жазылған. 1376 жылы қала құқығын алғаннан кейін, атаудың жазылуы Лубачовқа өзгертілді. 1462 жылға дейін Лубачовты Мазовия Герцогтары, Польшаның вассалы басқарды. Сол жылы ол тікелей Польша Корольдігіне қосылды, жаңа құрылған Белз воеводтығының бір бөлігі ретінде, ол 1772 жылға дейін сонда қалды. 1672-1676 жылдардағы Польша-Осман соғысы кезінде Нимиров шайқасы Лубачовқа жақын жерде өтті (1672 жылдың 7-8 қазаны). 1772 жылдан 1918 жылға дейін Лубачов Австрияның Галициясына қарасты, өйткені Польшаның бірінші бөлінісінен кейін қала Габсбург империясының құрамына енді. 1868 жылы австриялық билік округ орталығын жақын жердегі Чєшанувқа көшірді, ал 1880 жылы Лубачов Ярославпен теміржол байланысын алды. 1896 жылы аурухана салынды, бірақ үш жылдан кейін қаланың көп бөлігі үлкен өртте өртенді. 1918 жылы Польша тәуелсіз мемлекет деп жарияланды: Лубачов Екінші Польша Республикасының Лвов воеводтығының құрамына кірді. Польша армиясының Лубачов отряды 1918-1919 жылдардағы Польша-Украина соғысына қатысты. 1939 жылдың қыркүйек айының ортасында Польшаға басып кіру кезінде, генерал Йозеф Кустрон басқарған Польшаның 21-ші таулы жаяу әскер дивизиясы мен шабуылдаған Вермахт арасында ауыр шайқастар болды. 16 қыркүйекте Олешице шайқасы Лубачовқа жақын жерде өтті, оның барысында генерал Кустрон қаза тапты. 1939 жылдың 7 қыркүйегінде Лубачовты неміс ұшақтары бомбалады, ал бес күннен кейін қала немістер басып алды. Алайда, 26 қыркүйекте Қызыл Армия Лубачовты басып алды (Молотов-Риббентроп келісіміне қараңыз). Қала 1941 жылдың 22 маусымына дейін кеңестік оккупацияда болды, ал неміс оккупациясы 1944 жылдың шілдесіне дейін жалғасты, содан кейін Лубачовты кеңестік әскерлер қайта басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1945 жылы ұлттық шекаралар қайта белгіленген кезде Лубачов Польшаның ішінде қалған Лвов Рим-католик архиепископтығының сирек орналасқан жерлерінің бірі болды. Нәтижесінде Лубачовтағы бұрынғы шіркеу собор болып жарияланды, ал Польшада қалған Лвов архиепископтығының бөлігі Лубачов архиепископтығы деп аталды, себебі коммунистік үкімет Лвов қаласындағы поляктардың барлық іздерін жойды. 1984 жылы мұндағы шіркеу архивіндегі архиепископтық архивтердің инвентаризациясы жасалды. 1992 жылы Лубачов аймағының поляк епархиялық құрылымындағы орны реттелді және ол Замость-Лубачов епархиясының құрамына кірді. Лубачовта әлі де шіркеу архиві бар. 1999 жылы Лубачов Субкарпат воеводтығының құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және шекаралардың өзгеруіне байланысты, Шығыс шекаралық аймақтардан бірнеше қасиетті заттар Лубачовқа жеткізілді. Олардың арасында Белздікі әйгілі Мысыр Анасының суреті, Блаженный Якуб Стремиеге арналған қасиетті заттар және архиепископ Йозеф Билчевскийдің жүрегі салынған құмыра болды. Сонымен қатар, 1946 жылдан 1980 жылға дейін Львовтағы Латын соборынан әйгілі Мысыр Анасының суреті Лубачовта сақталды. Оны архиепископ Евгений Базяк әкелді.

Lubaczow was first mentioned in 1214, when, following the Spis Treaty between Duke Leszek I the White and Andrew II of Hungary, the gord was placed under authority of Voivode of Sandomierz, Pakoslaw Lasocic. Until 1376, Lubaczow was spelled Lubacew or Ljubacew. Upon receiving town charter (1376), the spelling of the name was changed into Lubaczow. Until 1462, Lubaczow was governed by the Dukes of Mazovia, a Polish fief. In that year, it was directly annexed into the Kingdom of Poland, as part of the newly created Belz Voivodeship, in which it remained until 1772. During the Polish–Ottoman War (1672–76), the Battle of Niemirow took place near Lubaczow (October 7–8, 1672). From 1772 until 1918 Lubaczow belonged to Austrian Galicia, as the town was annexed by the Habsburg Empire after the first partition of Poland. In 1868, Austrian authorities moved the seat of the county to nearby Cieszanów, while in 1880, Lubaczow received rail connection with Jarosław. in 1896 a hospital was built, but three years later, most of the town burned in a large fire. In 1918, Poland was declared an independent state: Lubaczów became part of Second Polish Republic’s Lwow Voivodeship. Lubaczow Company of the Polish Army took part in the Polish–Ukrainian War (1918–1919). In mid September 1939, during the Invasion of Poland, heavy fighting between the advancing Wehrmacht and retreating Polish 21st Mountain Infantry Division commanded by General Jozef Kustron. On September 16, the Battle of Oleszyce took place near Lubaczow, in which General Kustron was killed. On September 7, 1939: Lubaczów was bombed by German planes, and five days later, the town was occupied by the Germans. On September 26, however, the Red Army seized Lubaczow (see Molotov–Ribbentrop Pact). The town remained under Soviet occupation until June 22, 1941, while German occupation lasted until July 1944, when Lubaczow was recaptured by the Soviets. After World War II, Lubaczów was one of few locations of the Roman Catholic Archdiocese of Lwów to remain within Poland, when the national boundaries were redrawn in 1945. As a result, former parish church in Lubaczow was named a cathedral, and the part of Lwow Archiodiocese, which remained in Poland, was named the Lubaczow Archdiocese, as Communist government banned all traces of Polish presence of the city of Lwow. In 1984, an inventory of the parish records from the archdiocese of the church archive established there was drawn up. In 1992, the position of the Lubaczów area within the Polish diocesan structure was regularized and it became part of the Diocese of Zamość Lubaczów. There was still a church archive in Lubaczów. In 1999 Lubaczów became part of the Subcarpathian Voivodeship. Following World War II and the change of borders, several relics from Eastern Borderlands were transported to Lubaczow. Among them was the miraculous picture of Our Lady of Belz, relics of Blessed Jakub Strzemie, and the urn with heart of Archbishop Jozef Bilczewski. Furthermore, from 1946 until 1980, the miraculous painting of Our Blessed Lady from Latin Cathedral, Lviv was kept at Lubaczow. It was brought here by Archbishop Eugeniusz Baziak.

Яһуди тарихы

1498: Лубачовтағы яһудилер алғаш рет тілге алынды, оларға сол жылы Лубачов кедендік бажын жинауға рұхсат берілді. 1532: Польша патшасы Лубачов яһудилеріне айналасындағы ауылдардың халқымен кез келген іс-әрекет жасауға тыйым салды. 1538: Салық тізілімдері Лубачовта патшаға салық төлеген он сегіз еврей отбасы тұрғанын көрсетеді. 1565: Осы жылғы түсіруде қалада тұратын үш еврей отбасы ғана тілге алынған. 1621, 1633 және 1639 жылдар: Лубачов яһудилері сауда және қолөнермен айналысты, сондай-ақ сыра қайнатуға құқығы болды. Олар осы жылдары қалалық алымдарды, сондай-ақ бүкіл староствоның (жергілікті әкімшілік бірлік) патшалық салықтарын жинауға жалға алды. 1648–1649 жылдар: Богдан Хмельницкий басқарған казактар мен украин шаруалары Польша үкіметіне қарсы шықты. Олардың көзінде яһудилер поляк билеушілерінің агенттері болды және олар яһудилерге варварлық әдістермен шабуыл жасады. Лубачовта Рыноктағы (қала алаңы) және оны қоршаған көшелердегі дүкендер толығымен өртенді. 1662: Осы жылғы түсіруде еврей шаруашылықтары туралы ештеңе айтылмаған, бірақ XVIII ғасырдың басында патшалық қазынаға төленген салықтар бойынша салыстырмалы түрде үлкен қауым болған. 1670: Лубачовта бес еврей отбасы ғана болды. 1765: Осы жылғы санаққа сәйкес, қала мен айналасындағы ауылдарда салық төлеуге міндетті 687 яһуди тұрды. 1787: Лубачовтағы отызға жуық еврей отбасы Австрия үкіметінен оларға жер беруді сұрады, осылайша олар фермерлер бола алады, бірақ олардың өтінішіне жауап берілмеді. 19 ғасыр: Лубачовтағы еврей қауымы күшейді және яһудилер ауыл шаруашылығы өнімдерімен сауда жасады, сондай-ақ жақын маңдағы ауылдарда саудамен айналысты. 1880: Польшадағы шығыс және батыс темір жол желілері Ярославтан жаңа темір жол салынғаннан кейін қосылды, ал Лубачов өзінің темір жол стансасын алғаннан кейін маңызды болды. Осы жылы еврей қауымы 1300 адамды құрады (жалпы халықтың шамамен 30%). 1891: Галиция үшін 25000-ға жуық мамандық иелерінің есімдері бар бизнес анықтамасы жарияланды. Оның ішінде Лубачовтан бірнеше адам бар. 1899: 1899 жылы Лубачовта үлкен өрт болды және қала көбінесе зақымдалды. Үй-жайын жоғалтқандардың арасында 1000 адамнан тұратын 220 еврей отбасы болды. 1906: Галицияның мекенжайлар тізілімі жарық көрді. Оның 550 беті болды. 1914–1918 жылдар: Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 500-ге жуық яһуди Лубачовтан кетіп, олардың көпшілігі жиырма жылдардың ортасына дейін қайтып келмеді. 1931: Көптеген деректерге сәйкес, осы жылы Лубачов қаласында 6291 азамат болды, олардың 1794-і еврейлер болды. Алайда, "Шығыс Галиция халқының саны 1931 жылы" деген кестеге сәйкес, Лубачовтың жалпы саны 51 885 адамды құрады, оның ішінде 23 686 (43,7%) поляк, 24 470 (47,2%) украин, 3503 (6,8%) идиш (вероятно, яһудилерге қатысты) және 226 (0,4%) басқа ұлт өкілдері. 1933: Лубачовтағы еврей зираты Польша билігімен жабылып, ұзақ уақыт бойы қоғамдық күрес жүргізгеннен кейін ғана қайта ашылды. 1939: "Біздің бір кездері жүрген жерімізге" сәйкес, Холокостқа дейін Лубачовта 1715 яһуди болды. Басқа деректер бойынша, олардың саны 2300-ге жетті. 1939 жылдың 1 және 17 қыркүйегі: Германия мен Кеңес Одағы Польшаға шабуыл жасады. Лубачовты 1941 жылдың маусымына дейін Кеңес Одағы басып алды. 1942 жылдың сәуірінде: Лубачовта 2270 яһуди болды. 1942 жылдың мамыр айы: 2000 еврейді немістер Лубачовқа жақын маңдағы ауылдардан әкелді. 1942 жылдың қазанында: нацистер Лубачовта еврей геттосын құру туралы бұйрық берді. 48 сағат ішінде еврейлер геттоға толысып кетті. Көп ұзамай яһудилердің алғашқы көлігі Лубачовтан Бельцекке жіберілді. Нимиров пен Потилицтен келген яһудилер Лубачовқа әкелінді. Ең қуатты кезеңінде геттода 7000 еврей тұрды, олар қаланың орталығында орналасқан пәтерлерде ұсталған. Әр пәтерде 5-6 отбасы тұрды. 1942 жылдың қарашасы: Олешицедегі еврейлердің көпшілігі, шамамен 2000 адам, Лубачовке әкелінді. 1942 жылдың желтоқсаны: Немістер Лубачовта яһудилерді бұдан былай өлтірмеуге уәде берді, өйткені әлі де сол жерде қалғандардың көпшілігі немістер үшін құл жұмысшы ретінде жұмыс істеді. Нацистер 2500 яһудиді Бельзекке жойғыш лагеріне жіберген болатын. 1943 жылдың 5 қаңтары: қатты суық әкелген үлкен қар дауылы болды. Немістер еврей тігіншілері мен аяқ киім жасаушыларынан барлық дайын және аяқталмаған бұйымдарды жинады. Немістер барлық еврейлерді өлтіреді деген аңыз тарады. Мүмкіндігі барлар сол түні геттодан қашып кетті. 1943 жылдың 6 қаңтары: таңғы сағат сегіздерде Лубачовтағы яһудилерді соңғы рет жаппай өлтіру басталды. Немістер мен олардың украиндық көмекшілері жүздеген адамды өлтірді. Кісі өлтірулер қаңтардың 14-іне дейін жалғасты. Кейбіреулері жер астындағы құпия қойнауларда табылғанда өлтірілді. Басқалары еврей зиратына әкелінді, онда шамамен 1200 яһуди өлтіріліп, жаппай қабірге көмілді. Кейбіреулері Бельзек жойғыш лагеріне жіберілді. Соғыстан аман қалған еврейлердің өте аз бөлігі орманға қашып, партизандарға қосылды. Лубачовтан шамамен 20 яһуди ғана соғыстан аман қалды. 1944 жылдың 21 шілдесі: Немістер ақыры шығып кетті және Советтік Қызыл Армия Лубачовты қайта басып алды. Польша Совет Одағымен байланысты коммунистік ел болды.

1498: The Jews of Lubaczów are mentioned for the first time, when they were granted a lease to collect Lubaczów customs duties that year. 1532: The Polish King forbade the Jews of Lubaczów to do any business with the population in the surrounding villages. 1538: Tax records show that there were eighteen Jewish families living in Lubaczów who paid taxes to the King. 1565: The lustration of this year mentions only three Jewish families living in the town. 1621, 1633 & 1639: Lubaczów Jews were involved in trade and crafts, and also had the right to brew beer. They still held the lease for the collection of municipal fees, as well as the royal taxes from the entire starostwo (local administrative unit) in these years. 1648–1649: The Cossacks and Ukrainian farmers led by Bohdan Chmielnicki opposed the Polish government. In their eyes the Jews were agents of the Polish rulers, and with barbaric methods they attacked the Jews. In Lubaczów the shops at the Rynek (town square) and in the surrounding streets were completely burnt down. 1662: The lustration of that year does not mention any Jewish households, though by the early eighteenth century a relatively large community did exist there, as evidenced by the amount of taxes paid to the royal treasury. 1670: There were only five Jewish families in Lubaczów. 1765: According to the census of that year, there were 687 Jews obliged to pay taxes who were living in the town and surrounding villages. 1787: Around thirty Jewish families in Lubaczów asked the Austrian government to give them land so that they could be farmers, but there was no response to their plea. 19th century: The Jewish community in Lubaczów grew stronger and the Jews worked as traders in agricultural products, and peddling in the nearby villages. 1880: The eastern and western railway lines in Poland were connected after a new railway was built from Jarosław, and Lubaczów became important after getting its own railway station. That year, the Jewish Community was about 1,300 people (approximately 30% of the total population). 1891: A Business directory for Galicia is published, containing about 25000 names of people in the professions. It includes several people from Lubaczów. 1899: There was a big fire in Lubaczów in 1899 and the town was largely damaged. Among those who lost their homes were 220 Jewish families comprising almost 1000 people. 1906: The Address Directory for Galicia was published. It had 550 pages. 1914–1918: During World War I, around 500 Jews left Lubaczów and many did not come back till the middle of the twenties. 1931: According to most sources, this year there were 6291 citizens in the city of Lubaczów, out of whom 1794 were Jews. However, according to a table from the "Population of the Eastern Galicia in 1931", the locality of Lubaczów had a total population of 51,885, from where 23,686 (43.7%) were Polish, 24,470 (47.2%) were Ukrainian, 3,503 (6.8%) were Yiddish (probably referring to Jews) and 226 (0.4%) were of other descent. 1933: The Jewish Cemetery in Lubaczów was closed by the Polish authorities, and was reopened only after a long public struggle. 1939: According to "Where Once We Walked" there were 1,715 Jews in Lubaczów before the Holocaust. According to other sources, there were 2,300. September 1 and September 17, 1939: Germany and Soviet Union invade Poland. Lubaczow is occupied by the Soviet Union, until June 1941,
April 1942: There were 2270 Jews in Lubaczów. May 1942: 2000 Jews were brought by the Germans to Lubaczów from the surrounding villages. October 1942: The Nazis gave the order that a Jewish Ghetto should be established in Lubaczów. Within 48 hours the Jews were overcrowded within the ghetto. Shortly after that the first transport of Jews was sent from Lubaczów to Belzec. Jews from Niemirów and Potilitz were brought to Lubaczów. At its peak, the Ghetto became home for 7000 Jews, who were kept in apartments located in the center of the town. About 5–6 families lived in each apartment. November 1942: Most of the Jews from Oleszyce, about 2000, were brought to Lubaczów. December 1942: The Germans promised there would be no further killing of Jews in Lubaczów because most of those who were still there were working for the Germans as slave laborers. The Nazis had already shipped 2500 Jews to the extermination camp at Belzec. January 5, 1943: There was a great snowstorm that brought great cold. The Germans collected all finished and unfinished items from the Jewish tailors and shoemakers. A rumor spread that the Germans would kill all the Jews. Whoever had the possibility fled that night from the ghetto. January 6, 1943: Around 8 a. m., the final mass execution of the Jews in Lubaczów started. The Germans and their Ukrainian auxiliaries murdered hundreds. The killings continued until January 14. Some were killed when found in their underground secret bunkers. Others were brought to the Jewish cemetery where an estimated 1200 Jews were killed and buried in a mass grave. Some were sent to Belzec extermination camp. The very few Jews who survived did so by fleeing into the forests and by joining the partisans. Only around 20 Lubaczow Jews survived the war. July 21, 1944: The Germans finally withdrew and the Soviet Red Army re occupied Lubaczów. Poland became a communist country aligned with the Soviet Union.