Кіріспе
Еврей Киелі кітаптарындағы жер атауы – Қадеш немесе Кадеш (классикалық еврей тілінде , түбірінен [Q D Š "қасиетті") – еврей Киелі кітаптарында бірнеше рет кездесетін, Қанаанның оңтүстігінде немесе оның оңтүстік шекарасында орналасқан жерді немесе жерлерді сипаттайтын жер атауы. Көптеген қазіргі заманғы ғалымдар бұл қазіргі Тель-эль-Кудейрат қаласында орналасқан бір ғана жер деп санайды, ал кейбір ғалымдар мен раввиндер Қадеш деп аталатын екі жер болған деп санайды. Қадеш (немесе Қадеш) Барнеа деген термин Қадешпен синонимді немесе екі жердің біреуіне қатысты. Барнеаның әртүрлі этимологиясы ұсынылды, оның ішінде 'саяхаттар шөлі' деген де бар, бірақ олардың ешқайсысы кеңінен қолдау таппады. Киелі кітаптарда Қадеш және/немесе Қадеш-Барнеа бірнеше эпизодтарда айтылады, бұл оны израильдіктердің тегі туралы баяндарда маңызды орын (немесе орындар) етеді. Қадеш – израильдіктердің Зин шөліндегі саяхаттары кезіндегі негізгі тұрақ орны (Заңды қайталау 1:46), сондай-ақ израильдік тыңшылардың Қанаанға жіберілген жері (Сандар 13:1–26). Қанаанды басып алуға жасалған алғашқы сәтсіз әрекет Қадештен басталды. Мұса (ғ.с.) су шығару үшін тасты ұрып, Алланың бұйрығы бойынша оған сөйлеудің орнына осылай істеді. Мириам мен Харун Қадеш маңында қайтыс болып, сол жерге жерленді. Мұса (ғ.с.) Қадештен Едом патшасына елшілерді жіберіп, израильдіктерге оның жері арқылы өтетін патшалық жолды пайдалануға рұқсат беруді сұрады, бірақ Едом патшасы бас тартты. Қадеш-Барнеа – Израиль жерінің оңтүстік шекарасын белгілейтін Киелі кітаптағы формуланың маңызды бөлігі (мысалы, , , және т.б.), сондықтан оның анықталуы ежелгі Израильдің идеалдық және геосаяси тұрғыдан жүзеге асырылған шекараларын түсінудің кілті болып табылады.
Kadesh or Qadesh or Cades (in classical Hebrew , from the root [[Q D Š "holy") is a place name that occurs several times in the Hebrew Bible, describing a site or sites located south of, or at the southern border of, Canaan and the Kingdom of Judah in the kingdom of Israel. Many modern academics hold that it was a single site, located at the modern Tel el Qudeirat, while some academics and rabbinical authorities hold that there were two locations named Kadesh. A related term, either synonymous with Kadesh or referring to one of the two sites, is Kadesh (or Qadesh) Barnea. Various etymologies for Barnea have been proposed, including 'desert of wanderings,' but none have produced widespread agreement. The Bible mentions Kadesh and/or Kadesh Barnea in a number of episodes, making it an important site (or sites) in narratives concerning Israelite origins. Kadesh was the chief site of encampment for the Israelites during their wandering in the Zin Desert (Deuteronomy 1:46), as well as the place from which the Israelite spies were sent to Canaan (Numbers 13:1–26). The first failed attempt to capture Canaan was made from Kadesh Moses struck a rock (rather than speaking to it as the Lord commanded) that brought forth water at Kadesh Miriam and Aaron both died and were buried near a place named Kadesh. Moses sent envoys to the King of Edom from Kadesh , asking for permission to let the Israelites use the King's Highway passing through his territory, which the Edomite king denied. Kadesh Barnea is a key feature in the common biblical formula delineating the southern border of the Land of Israel (cf. , , etc.) and thus its identification is key to understanding both the ideal and geopolitically realised borders of ancient Israel.
Киелі кітап сілтемелері
Олар кері қайтып, Ең-Мишпатқа, яғни Қадешке келді. Амалектердің барлық жерін және Хазазон-Тамарда қоныстанған аморлықтарды жеңіп алды. Сондықтан бұл құдық «Бер-Лахай-Рой» деп аталды. Міне, ол Қадеш пен Беред арасында. Ал Ибрайым сол жерден Оңтүстік жеріне сапар шегіп, Қадеш пен Шур арасында тұрып, Герар жерінде мекен етті. Олар Мұса мен Һаронға, сондай-ақ Израиль ұлдарының бүкіл жиналысына, Паран шөліндегі Қадеш жеріне келді. Олар оларға, және бүкіл жиналысқа елдің жемісін әкеліп хабарлады. Израиль ұлдарының бүкіл жиналысы бірінші айда Зин шөліне келді, ал халық Қадеште қоныстанды. Міріам сол жерде қайтыс болып, сонда жерленді. Мұса Қадештен Едом патшасына елшілер жіберіп былай деді: «Израиль ағаң осылай дейді: Сен біздің басымыздан өткен барлық қиындықтарды білесің. Әкелеріміз Мысырға түсіп, онда ұзақ уақыт тұрды. Мысырлықтар бізбен және әкелерімізбен жамандық жасады. Біз Жаратқанға шақырғанда, Ол біздің дауысымызды естіп, елші жіберіп, бізді Мысырдан шығарды. Міне, біз Қадештеміз, сенің шекараңның ең шетіндегі қала». Олар Қадештен жолға шығып, Израиль ұлдарының бүкіл жиналысы Һор тауына келді. Сен де ағаң Һарон сияқты халқыңа қосыласың, оны қабылдағандай. Себебі сендер Зин шөлінде Менің бұйрығыма қарсы шығып, жиналыстың арасында дауласып, су жанында Мені халқыңның көз алдында қадірлемедіңдер». Бұл Зин шөліндегі Мерибат-Қадеш сулары. Олар Эцион-Геберден шығып, Зин шөлінде, яғни Қадеште тіккен жерлеріне келді. Олар Қадештен шығып, Едом елінің шетіндегі Һор тауына келді. Осылайша сендер Қадеште көп күндер бойы тұрдыңдар, онда тұрған күніңіздей. Себебі сендер Израиль ұлдарының арасында Мені қадірлемеді, Зин шөліндегі Мерибат-Қадеш суларында Маған опасыздық жасадыңдар. Бірақ олар Мысырдан шыққанда, Израиль Қызыл теңізге дейін шөлде жүріп, Қадеш жеріне келді. Сонда Израиль Едом патшасына елшілер жіберіп: «Сендердің жерлеріңіз арқылы өтуімізге рұқсат беріңіз», - деді. Бірақ Едом патшасы тыңдамады. Олар осылайша Моав патшасына да елші жіберді, бірақ ол да рұқсат бермеді. Сондықтан Израиль Қадеште қалды. Жаратқан Иенің дауысы шөлді шайқалтады, Жаратқан Ие Қадеш шөлін шайқалтады. Оңтүстік жағы Тамардан бастап Мерибот-Қадеш суларына дейін, ағысқа дейін, Ұлы теңізге дейін созылады. Бұл оңтүстік жағы. Гад шекарасының оңтүстік жағы Тамардан бастап Мерибат-Қадеш суларына дейін, ағысқа дейін, Ұлы теңізге дейін созылады.
Орналасқан жері
Қазіргі заманғы зерттеулерде Кадеш немесе Кадеш-Барнеаның ең көп кездесетін анықтамасы – қазіргі Tell el Qudeirat, және көптеген заманауи ғалымдар Киелі кітаптағы Кадеш туралы айтылғандардың барлығы бір ғана жерге қатысты деп санайды. Киелі кітапта Кадеш немесе Кадеш-Барнеа Кәнаанның оңтүстігіндегі, Араваның батысында және Мысыр арнасының шығысындағы оазис ретінде сипатталған. Хориб тауынан Сейір тауы арқылы 11 күндік жолмен жетуге болады (Заңды қайталау 1:2). XIX ғасырдың соңына қарай, Киелі кітаптағы Кадеш деп аталатын жердің он сегіз орны ұсынылған. Сандардың 13:26 аятында Кадеш Паран шөлімен, ал 20:1 аятында Зин шөлімен байланыстырылуы осы шатасудың бір себебі. Иосиф Флавий мен Кесариялық Евсевий де екі орынды теорияны қолдаған көрінеді. Иосиф Флавий Мириамның жерленген жерін (Киелі кітапта бұл жер Кадеш деп көрсетілген) Петрамен, ол жерді Рекем деп атаған. Зерттеушілер Кадешті ұқсас аталатын Ейн Кедейспен байланыстырғаннан кейін, 1905 жылдан бері Синайдың солтүстігіндегі Вади-эль-Айндегі қазіргі Айн-эль-Кудэйрат Кадеш-Барнеаның орналасқан жері ретінде кеңінен қабылданды.
Археологиялық қазбалар
1967 жылғы соғыстан кейін Синайды Израиль басып алған кездегі Израиль көнеліктер басқармасының бұрынғы басшысы доктор Рудольф Коэн жүргізген Айн-эль-Кудейраттағы қазба жұмыстары кезінде Орта қола дәуірі I кезеңінің (MBA I немесе MBI, кейде аралық қола дәуірі, IBA) көптеген қалдықтары табылды, және олар Негевтегі көптеген басқа да жерлерде де кездесті. Ал, Есраилдің шығу уақыты саналатын Кейінгі қола дәуірі Негевте расталмады, бірақ археологиялық жағдайлардың соңғы қайта бағалаулары осы жердің кем дегенде б.з.д. 12 ғасырдан бері қоныстанған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1983 жылғы шілде айындағы “Biblical Archaeology Review” журналында Коэн Мысырдан шығу Орта қола дәуірі I-нің басында болды және Орта қола дәуірі I халқы шын мәнінде израильдіктер болды деген ұсыныс жасады. Бұл идея кеңінен қабылданып, қолдау тапқан жоқ. Синай түбегіндегі екінші Израильдік басып алу кезінде Израиль көнеліктер басқармасының бұрынғы басшысы доктор Рудольф Коэн Айн-эль-Кудейратта Орта қола дәуірі I-ге (MBAI, MBI немесе аралық қола дәуірі, IBA) жататын көптеген қалдықтарды тапты. Осы жердегі қалдықтар Негевтегі басқа жерлерде табылған қалдықтардан гөрі көп болды. Керісінше, Есраилдің шығу уақыты саналатын Кейінгі қола дәуірінде мұндай қалдықтар табылмады. Алайда Коэннің жаңа зерттеулері осы жердің кем дегенде б.з.д. 12 ғасырдан бері қоныстанған болуы мүмкін екенін көрсетеді.