Кіріспе

Монмутширдегі кеш ортағасырлық қамал, Уэльс. Раглан қамалы (Castell Rhaglan) – Уэльстің оңтүстік-шығысындағы Монмутшир графтығындағы Раглан ауылының солтүстігінде орналасқан кеш ортағасырлық қамал. Қазіргі қамал 15-шы және 17-шы ғасырдың басында Герберттер мен Сомерсеттер әулеттерінің кезекпен билік еткен кезінде салынды. Олар Гвенттің Ұлы мұнарасы немесе Сары мұнарасы деп аталатын үлкен алтыбұрышты бекінісі бар, сәнді және қоршалған қамал салды. Саябақтармен, су бақтарымен және террасалармен қоршалған қамал сол замандастарының пікірінше Англия мен Уэльстегі басқа қамалдармен теңесе алатын. Бірінші ағылшын азамат соғысы кезінде Раглан қамалын Чарльз I атынан корольшіл гарнизон басып алды, бірақ 1646 жылы парламенттік күштер оны жаулап алып, қабырғаларын қиратты, яғни оны әскери қолдануға жарамсыз етіп бұзды. 1660 жылы Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін Сомерсеттер оны қайта жаңартудан бас тартты, ол алдымен жергілікті құрылыс материалдарының көзіне, содан кейін романтикалық қираған орынға айналды. Қазір ол туристерді қызықтыратын тарихи ескерткіш.

Қалдықтың ерте тарихы

Уэльске нормандықтардың басып кіргенінен кейін, Раглан ауылының маңындағы жер Уильям Фиц Осбернге, Херефорд графына берілді. Кейбір тарихшылар, мысалы Джон Кенион, осы кезеңде Раглан орнында алғашқы мотт және бейли қамалы салынған болуы мүмкін деп болжайды: аталған жер стратегиялық тұрғыдан маңызды болған және археологтар осы жерде бейли ордың болуы мүмкін екенін көрсететін шұңқырдың қалдықтарын тапқан. Кейінгі орта ғасырларда Раглан аймағы үлкен елік саябақтарымен – Home Park және Red Deer Park айналдыра қоршалған, соңғысы осы кезеңнің соңында құрылған.

15-16 ғасырлар

Қазіргі Раглан қамалын 15 ғасырдың ортасында жергілікті лауазымдардың артықшылықтарынан пайдаланып, саяси мансап баспалдағын көтерілген, кішігірім Уэльс отбасының ұлы сэр Уильям ап Томас салды. Уильям алдымен бай мұрагер Елизаветаға, содан кейін өзінің аймақтағы ықпалды тұлғаға айналған тағы бір мұрагер Гвадусқа үйленді. 1432 жылы сэр Уильям 1000 маркаға (£666 13s 4d) жалға алушы ретінде тұрып келген Раглан әулетін сатып алып, қазіргі күніндегі қамалдың негізгі пішінін қалыптастырған құрылыс жұмыстарын бастады. Бірақ оның көп бөлігі – Оңтүстік қақпа мен Үлкен мұнараны қоспағанда – кейіннен қайта салынды. Уильямның ұлы өзінің есімін Уэльс тілінде жазуды тоқтатты да, өзін Уильям Герберт деп атады. Ол Уэльс саясатымен және мәртебесімен тығыз байланысты болды; ол граф атанған алғашқы Уэльстік болды және замандас ақындар оны Уэльстің тәуелсіздігіне қол жеткізе алатын «ұлттық құтқарушы» деп сипаттады. 1460 жылдары Уильям өсіп келе жатқан байлығын Рагланды әлдеқайда кең ауқымда қайта жаңартуға жұмсады. Қамал архитектурасының символизмі Уэльс отбасының тамырларын көрсететін болған шығар: тарихшы Мэтью Джонсон көпбұрышты мұнаралардың Каернарфон қамалының мұнараларын имитациялауға арналған болуы мүмкін екенін болжады, оның архитектурасы Рим императорының Уэльске оралуына қатысты көптеген сілтемелерді қамтиды. Тарихшы Энтони Эмери осы қамалдың «ортағасырлық қорғаныс архитектурасының соңғы, күшті мысалының бірі» екенін айтты. Раглан қамалы мен оны қоршаған саябақтар, әсіресе Үй саябағы және Қызыл бұғы саябағы арасында маңызды байланыс болды. 15 ғасырда қамалдың айналасында кең аумақты жеміс бақтары мен балық шаруашылықтары орналасқан, олар замандастарымен жақсы бағаланған. 1492 жылы қамал Уильям Герберттің қызы Элизабет Сомерсетке өтті, ол сэр Чарльз Сомерсетке үйленді, осылайша қамал жаңа отбасы тармағына көшті. Сэр Чарльз Сомерсет Генрих VII мен Генрих VIII тұсында саяси табысқа жетіп, Вустер графы атанды. Сомерсет отбасы аймақтағы екі маңызды қамалға ие болды: Раглан мен Чепстоу, және олар отбасының иелігіндегі суреттерде маңызды мәртебе белгілері ретінде жиі бейнеленген.

17 ғасыр

Эдвард Сомерсет 17 ғасырдың басында қамалдың ішкі жағын аздап жақсартты, бірақ негізінен сыртқы жағына, бақтарды кеңейтуге және дамытуға, сондай-ақ Ұлы мұнараның айналасындағы орды сақтайтын жолды салуға назар аударды. Сол кездегі патшалықтағы басқа бақтармен теңестірілетін осы бақтар жасалды. 1628 жылы Рагланды мұраға алған Генри Сомерсет, сол кездегі Ворчестердің 5-ші графы, 1630-жылдары қамалдағы сәнді өмір салтын жалғастырды. Оның қызметкерлерінің арасында үй басқарушы, ат шебері, балық шаруашылығының басқарушысы, геодезистер, аудиторлар, ушерлер, бүркітші және көптеген лакейлер болды. Ішкі қабырғалар Францияның Аррасынан әкелінген қымбат жамылғылармен безендірілді. 1639 жылы жасалған тізімде Ұлы мұнарада сақталған күміс және алтын ыдыстар көптеп тіркелді, соның ішінде страустың жұмыртқасынан жасалған кәсе және апельсин мен лимонға арналған күміс себет болды – бұл Уэльстегі сәнді заттар еді. Қамалда мед жиі ішілетін сусын болды, бірақ замандастары оны сыйласты және тыныш қауым деп сипаттады. Генри қамалға келу жолын жақсартты, соның ішінде Қызыл қақпаны салды. Осыдан кейін Рагланның қорғанысы күшейтілді, қамалдың айналасына заманауи жер қазбалары салынды және ұнтақ фабрикасы құрылды. 300 шамасындағы гарнизонға 40 000 фунт стерлинг жұмсалды. Бастиондарға ауыр зеңбіректер орнатылды, ал оның жеңіл түрлері мұнараларға қойылды. Лорд Герберт парламентке қарсы науқанға қатысу үшін қамалды тастап, соғысқа қаржы жинау үшін кейде қайтып келді. Карл I өзі екі рет келді: біріншісі 1645 жылғы маусымда Насеби шайқасынан кейін, екіншісі 1646 жылы, қамалдың жасыл алаңында боулинг ойнады. Роялистердің жағдайы әскери құлдырауға жақын болды, сондықтан маркиз еменнен жасалған салон панельдері, бірнеше гипстен жасалған төбелер мен көптеген картиналар сияқты құнды заттарды жақын маңдағы Троя үйіне, ағасына сақтауға жіберді. Лорд Герберт Ирландияда тұтқындалды, ал Рагланға шабуыл жасау мүмкіндігі туды. Қамалдағы адамдарды қамтамасыз ету үшін көптеген азық-түлік әкелінді, сонымен қатар Герберттер отбасының және басқа да аймақтық роялистік көшбасшылардың өкілдері де қамалға паналады. Бірінші парламенттік армия полковник Морган мен сэр Тревор Уильямстың басшылығымен маусым айының басында келді. Қамалды беруге бірнеше талаптардан кейін, жаз айларында қоршау басталды. Фэрфакстың әскері қамалға қарай қазбалар жасады, оларды минометтерді жақындату үшін пайдаланды, мүмкін, "Roaring Meg" деп аталатын зеңбірек те болды, осылай қамалдың ішкі бөлігі артиллерияның жете алатын қашықтығына келді. Фэрфакс қамалды толығымен қиратуға бұйрық берді, бұл жұмысты Уильям ап Томас ұрпағы Генри Герберт қадағалады. Алайда, қамалдың қабырғалары тым берік болды, сондықтан олардың тек бір бөлігі ғана қиратылды. Қамал кітапханасы, соның ішінде Уэльс құжаттары мен кітаптарының маңызды жинағы ұрланды немесе жойылды. Генри Сомерсет, 3-ші маркиз, Рагланнан гөрі Троя мен Бадминтон қамалдарының қайта құрылысына басымдық берді, соғыстан бұрын сақталған немесе қиратылғаннан кейін құтқарылған мүлікті қайта пайдаланды. Хопкинс есімді жер телімін зерттеуші көптеген түтіндіктерді, терезе жақтауларын және баспалдақтарды қамалдан алып тастағандықтан "Ұлы дилапидатор" деп аталды. Генри Сомерсет, 5-ші герцог, 1756 жылы бұл практиканы тоқтатты, ал қамал танымал Уай турдың бөлігіне айналды. Монмутширдің тарихшысы Джозеф Брэдни 1881 жылғы қазан айында Эдуард VII мен королева Александраның, сол кездегі Уэльс ханзадасы мен ханшайымының қамалға келгенін жазды. 1938 жылы Генри Сомерсет, 10-шы герцог, Раглан қамалының қамқорлығын Жұмыс комиссарына тапсырды, ал қамал тұрақты туристік орынға айналды. 2003 және 2007 жылдар аралығында Кембрий археологиялық жобалары жоспарланған жаңа келушілер орталығының құрылысы алдында қамалдағы қазба жұмыстарын жүргізді.

Сәулет

Раглан қамалы бірнеше кезеңмен салынған, алғашқы жұмыстар 1420 және 1430 жылдары жүргізілді, 1460 жылдары негізгі кезеңі болды, ал 16 ғасырдың соңында түрлі өзгерістер мен қосымшалар енгізілді. Қамал тастан салынған, бастапқыда Редбруктан алынған ақшыл құмтас, кейіннен Ескі Қызыл құмтас, ал көптеген егжей-тегжейлі элементтері үшін Bath Stone қолданылған. Осы кезеңдегі басқа да ұқсас нысандар сияқты, 1460 жылдардағы қамал, әрине, қамалдың эстетикалық және саяси мәнін арттыратын, белгілі бір тәртіппен жақындасу және кіру үшін жоспарланған. Рагландағы жоспарлама Үлкен мұнараны ерекше атап көрсетті: әдеттегі жоғары қонақ Раглан ауылынан өтіп, алдымен мұнара, содан кейін қамалдың қалған бөлігі төбедегі биіктіктен кенеттен көрінетін еді. Тек содан кейін ғана құрметті қонақ Герберт отбасының жеке бөлмелерін көріп, Ұлы мұнараның ішіне кіре алатын болды. Мысалы, Джон Кенион Раглан мен Франция арасындағы байланыстарды, әсіресе ерекше көпір стилін жақтады; Энтони Эмери оған қарсы шықты; Мэтью Джонсон болса, бұл мәселені ешқашан дәлелдеу мүмкін емес деп санайды. Рагланмен салынысқан көптеген қамалдар бұрынғыдан гөрі қорғанысқа аз мән бергендей көрінеді, олардың әскери ерекшеліктері көбінесе символдық сипатта болды. Рагланда қамалдың қорғаныс қабырғаларында көптеген пулеметтік тесіктер бар, бірақ олардың көптегені қақтығыста қолдану үшін дұрыс орналастырылмаған; кейбіреулерін тіпті қолдану мүмкін болмаған. Дәстүр бойынша, бұған эволюциялық түсіндірме берілді: Рагланның пулеметтік тесіктері ерте кезеңде жасалған, кейіннен басқа қамалдарда одан жақсырақ үлгілер пайда болды. Энтони Эмери Рагланның пулеметтік тесіктері сол кездегі көптеген нысандарға қарағанда жақсы орналастырылғандығын және кем дегенде "иесі өзінің символизмін жаңартып отырған" деген пікірді келтірді. Роберт Лиддиард кейбір пулеметтік тесіктердің эстетикалық мақсаттармен дұрыс орналастырылмауы Франциядағы шайқастар тәжірибесі бар және осындай қорғаныстардың "дұрыс" орналасуын білетін қонақтар үшін әңгіме тақырыбына айналуы мүмкін екенін ұсынды.

Қақпа үйі мен шкаф мұнарасы

Раглан қамалының үш қабатты қақпасы 1460 жылдарға дейін салынған және 1949 жылы қайта жаңартылған тас көпір арқылы қол жетімді. Көптеген махиколяциялармен және пулемет тесіктерімен ерекшеленетін қақпаның бастапқыда екі порткуллис және көтергіш көпір болған. Жобаның мақсаты, кемінде, жартылай қорғаныс болды, сонымен қатар қамалға келген жоғары мәртебелі қонақтарға әсерлі әрі тамаша кіруді қамтамасыз етуді көздеді. Қақпаның жоғарғы қабаты қамалдың констебліне арналған бөлмелерді қамтыды. Қақпаның шығыс жағында үш қабатты Closet Tower орналасқан; ол қақпаның ажырамас бөлігі ретінде жобаланған және констебльге ыңғайлы қол жетімді бастапқы қамал қазынасын сақтауға арналған болуы мүмкін. Кейінгі жылдары Closet Tower ішінара өзгертілді, мүмкін, жертөлесі Англия азамат соғысы кезінде қойма ретінде пайдаланылуы үшін. Ауланың шығыс жағында 1646 жылғы қоршау кезінде көбінесе қираған 16 ғасырлық бұрынғы кеңселік бөлім орналасқан. 1460 жылдары бұл ғимараттардың бірінші қабаттарында аға қызметкерлерге арналған бөлмелер болды. Солтүстік-батыс бұрышындағы майхана сыра мен шарапты сақтау және ұсыну үшін пайдаланылған. Ауланың оңтүстік-батыс жағында зал орналасқан, ол 16 ғасырлық дизайн, сол жерде бұрынғы залды қамтиды. Зал кең, 13 метр биіктіктегі, ирландтық еменнен жасалған шатыры бар, ортасында жарық пен ауа өткізетін көмбелі ғимаратпен жарықтандырылған. Үлкен терезелер залдың соңындағы Worcester графтарының кешкі ас ішетін жерін жарықтандырды, ал Раглан салынған кезде ол тек үлкен ресми шаралар үшін пайдаланылатын. Бастапқыда зал ағаштан ою-өрнектелген және министрлер галереясымен безендірілген. Су бұлағы 1460 жылдары ауланың алғашқы құрылысы аяқталғаннан кейін орнатылған болуы мүмкін, оның орнына 16 ғасырдың аяғында Эдвард Сомерсет орнатқан; жылқы Эдвардтың Ат шебері ретіндегі беделді лауазымын білдірді. Су бұлағы ауласы отбасы мен қонақтарға сәнді жағдайлар жасау үшін салынған. 15 ғасырда қонақтарға жеке бөлмелер ұсыну маңызды болды, ал бұл аула төрт түрлі қонақ тобын ыңғайлы түрде қабылдай алатын. Фонтан ауласы тұтастай алғанда Август Пьюгин өте жақсы, сәнді және нәзік таспен жасалған деп сипаттаған. Қамал шіркеуі ауланың шығыс жағында орналасқан, ұзындығы 12 метр, бастапқыда жарқын сары және плиткалармен салынған және алтын мен күміс киімдермен безендірілген. Ұзын галерея фонтан ауласының бүкіл шығыс бірінші қабатына созылып жатыр және қазір қираған болса да, графтардың байлығы мен билігін көрсету үшін көрнекі орын болған. Галереяның ұзындығы 38 метр болды және Тюдор дәуірінде ол ағаштан жасалған панельдермен және гобелендермен және суреттермен қапталған болуы керек. Ұзын галерея отбасы мен қонақтарға ішінде демалуға және сарайдың солтүстігіндегі бау-бақшалар мен су бау-бақшаларына және бұғылар паркіне тамашалауға мүмкіндік беруді көздеді. Бұл әшекейлердің көпшілігі жоғалғанмен, француз суретшісі Хью Самбиннің жұмысына негізделген екі кариатид мүсінін әлі күнге дейін Ұзын галереяның қабырғаларында көруге болады. Фонтан ауласының батыс жағында бірнеше терезелері мен терезесі бар пәтерлер орналасқан. Үлкен баспалдақ пәтерлерді бөліп тұрады; 2010 және 2011 жылдар аралығында қалпына келтірілген баспалдақта бастапқыда Тас тас ауласында сақталғанға ұқсас айтарлықтай веранда болған және Су бұлағы ауласының орталық бөлігі болған. Осындай тік сатылардың үлгілерін басқа ортағасырлық ғимараттарда да кездестіруге болады, бірақ сәулет тарихшысы Джон Ньюман Ұлы сатының "15 ғасырдағы Англияда теңеуге қиын ұлылығы" бар деп санайды. Сатыдан батысқа қарай орналасқан пәтерлер басқаларына қарағанда күрделірек, олар жеке өмірді көбірек қамтамасыз ету үшін жасалған және сарайдың батысындағы бақтарға қарап тұрды. Ауланың оңтүстік жағында Оңтүстік қақпа, 1460 жылдардағы қайта құрудан бұрын қамалға алғашқы кіру жолы орналасқан. Фан-көпіршікті қақпа үйі Глостер соборындағы қазіргі заманғы монастырларға өте ұқсас, бірақ 16 ғасырда ол бұдан ары террасадағы боулинг алаңына кіреберіс ретінде өзгертілді. Бұл бөлмелер негізгі залдан гөрі жеке, бірақ жеке бөлмеден гөрі көпшілікке арналған бөлмелерді қамтамасыз етуді көздеді. Қазір қираған, олар бастапқыда ою-өрнектелген тақташалармен және өрнектелген шырақ бөлшектерімен безендірілген. Осы бөлмелердің жанында Ұлы мұнараға қарап тұрған, мырзаның отбасына арналған жеке бөлмелер болды, олар қамалдың басқа бөлмелеріне қарағанда сапасы жоғары болды. Бұл мемлекеттік пәтерлердің сыртқы қабырғаларындағы оюлған белгілер мен елтаңбалардың кейбіреуі әлі де сақталған, зал сияқты; бұл 15 ғасырдың үлкен қамалдарында танымал болған және Варкуорт қамалындағы Нортумберленд және Раби қамалындағы Каунти Даремдегілерге ұқсас әсерді тудырған.

Ұлы мұнара

Раглан замкісіндегі Ұлы мұнара, кейде Гвенттің сары мұнарасы деп аталады, замкінің қалған бөлігінен тысқары орналасқан, бекініспен қоршалған және Фонтан алаңымен көпір арқылы байланысты. Бұл құрылыс 15-16 ғасырлардағы британдық қамал салу үрдісін көрсетеді: бұл мұнаралар сияқты, жеке тұруға арналған ірі, берік ғимараттар, Франциядағыларынан шабыттанған болуы мүмкін, 14 ғасырда Дадли мен Варкуорт қалаларында пайда бола бастады. 15 ғасырда бұл үрдіс кеңірек тарады, француздық стильдегі күрделі мұнаралы сарайлар салынды, мысалы, Вардур және Таттершаллдегідей. Бұл құрылыстар өте қымбатқа түсті, әрқайсысы бірегей жоба бойынша салынды және тарихшы Норман Паундс айтқандай, "өте бай адамдардың сәнді және көркем өмір сүруіне мүмкіндік беру үшін" арналған еді. Алтыбұрышты Ұлы мұнара, шамамен 1430-1440 жылдары, бұрынғы қамалдың орнында салынған болуы мүмкін. Бүгінде мұнара қабырғаларының бірін ғана емес, жоғарғы бөлігінің де бір бөлігін жоғалтты, ал бастапқыда үш қабатты болған, және қақпа үйіндегідей, жоғарыда қосымша махиколяциялар болған. Ол өздігінен қорғанысқа қабілетті құрылыс ретінде жобаланған, өз су және азық-түлік қорымен, жоғарғы қабаттардағы үлкен терезелер арқылы жарықтандырылған сәнді бөлмелермен. Бастапқыда мұнараға баскальді көпір арқылы өтуге болатын, бұл көпірдің дизайны қазіргі француздық үлгілерге ұқсас, мысалы, Ферте-Милон және Ванн қалаларындағыдай. 1460 жылдары бұл көпірдің орнына тас көпір салынды, оның құны шамамен 900-1000 фунт стерлинг болды. Мұнараның айналасындағы бастапқы бекініс қарапайым болған, бірақ 1460 жылдары Ұлы мұнараның сыртында серуендеуге арналған жол жасау үшін қайта жаңартылды. Серуендеу жолының қабырғаларындағы нишалар 17 ғасырға жатады және бастапқыда классикалық мүсіндер орналастырылған. Бұл серуендеу жолы Ұлы мұнараны құрметпен тамашалауға лайықты мүмкіндік берді. 19 ғасырда замкінің парктері ауыл шаруашылығына пайдаланылды, ал Раглан қазір далалармен қоршалған.