Кіріспе

Сүйек ремоделирленуіне әсер ететін аурулар
Паджеттің атымен аталған басқа аурулар

Паджеттің сүйек ауруы (көбінесе Паджет ауруы деп белгілі, немесе тарихи түрде osteitis deformans) – бір немесе бірнеше сүйектің жасушалық ремоделирленуімен және деформациялануымен сипатталатын жағдай. Зақымдалған сүйектер микроскопиялық деңгейде бұзылған сүйек ремоделирленуінің белгілерін көрсетеді, атап айтқанда, сүйектің артық бұзылуы және одан кейінгі ұйымдаспаған жаңа сүйек қалыптасуы. Бұл құрылымдық өзгерістер сүйектің әлсіреуіне алып келеді, бұл деформацияға, ауырсынуға, сынуларға немесе зардап шеккен буындардың артритіне себеп болуы мүмкін. Ауру бір сүйектен екіншісіне таралмайды. Сирек жағдайда, Паджет ауруына шалдыққан сүйек қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Ауру әр адамға әртүрлі әсер ететіндіктен, Паджет ауруын емдеу әдістері де әртүрлі болуы мүмкін. Паджет ауруын толығымен емдеудің жолы болмаса да, дәрі-дәрмектер (бифосфонаттар және кальцитонин) ауруды бақылауға және ауырсыну мен басқа да симптомдарды азайтуға көмектеседі. Емдеу көбінесе ауруды бақылауда ұстайды, әсіресе асқынулар басталар алдында қолданғанда. Паджет ауруы халықтың 1,5-8,0 пайызын құрайды және ең көп британдық текті адамдарда кездеседі. Ол көбінесе егде жастағы адамдарда диагностикаланады және 55 жасқа дейінгі адамдарда сирек кездеседі. Әйелдерге қарағанда ерлер жиірек ауруға шалдығады (3:2). Бұл ауру 1877 жылы оны сипаттаған ағылшын хирургі сэр Джеймс Паджеттің атымен аталған.

Белгілері мен симптомдары

Паджеттің жеңіл немесе ерте сатыларындағы жағдайлар симптомсыз болады, сондықтан көптеген адамдар басқа проблеманы тексеру кезінде кездейсоқ түрде Паджет ауруына шалдыққандықтарын біледі. Паджет ауруы бар пациенттердің шамамен 35%-ы алғашқы диагноз қойылғанда аурумен байланысты белгілерді сезінеді. Паджет ауруы бас сүйегіне әсер етсе, маңдайдың дөңгеленуі, бас киім өлшемінің ұлғаюы және бас ауруы пайда болуы мүмкін. Көптеген пациенттерде бір немесе екі құлақтың есту қабілеті төмендеуі мүмкін. Жүрек жеткіліксіздігі – ауыр Паджет ауруының (яғни, қаңқаның 40%-дан астам бөлігіне әсер ететін) сирек кездесетін салдары. Аномальды сүйек тінінің қалыптасуы аномальды қан тамырларының пайда болуымен байланысты, бұл жүрек-қан тамыр жүйесін жеткілікті қан айналымын қамтамасыз ету үшін қаттырақ жұмыс істеуге мәжбүр етеді (қанды көп соруға). Паджет ауруы бар пациенттерде бүйрек тастары көбірек кездеседі. Паджет ауруында миға, жұлынға немесе жүйкелерге қысымның артуынан және ми мен жұлынға қан ағынының төмендеуінен туындаған жүйке жүйесімен байланысты проблемалар пайда болуы мүмкін. Паджет ауруы бет сүйектеріне әсер еткенде тістер шайқалуы мүмкін. Шайқау процесінде қиындықтар туындауы мүмкін. Созылмалы тіс аурулары жақ сүйектерінің инфекциясына әкелуі мүмкін. Ангиоидтық жолақтар пайда болуы мүмкін, бұл коллагеннің кальцификациялануы немесе басқа патологиялық шөгінділердің нәтижесі болуы мүмкін. Паджет ауруы остеопорозбен байланысты емес. Паджет ауруы мен остеопороз бір пациентте кездесуі мүмкін, бірақ олар екі түрлі ауру. Олардың айқын айырмашылықтарына қарамастан, Паджет ауруын емдеудің бірнеше әдістері остеопорозды емдеу үшін де қолданылады.

Вирустық

Паджет ауруы симптомдар пайда болуына көп жыл бұрын жұққан баяу вирустық инфекция (яғни, paramyxoviridae) салдарынан туындауы мүмкін. Бұл аурумен байланысты вирустық инфекцияларға респираторлық синцитиалдық вирус, иттің дезгек вирусы және қызылша вирусы жатады. Дегенмен, соңғы деректер қызылшамен байланысты екеніне күмән келтіруде. Бұрынғы зерттеулерде paramyxovirus (мысалы, қызылша) және Паджет ауруы арасындағы байланыстың себебі зертханалық ластану болуы мүмкін.

Генетикалық

Паджеттің сүйек ауруының дамуында тұқым қуалайтын фактор бар. Екі ген, SQSTM1 және RANK, сондай-ақ 5 және 6-шы хромосомалардың белгілі бір аймақтары Паджеттің сүйек ауруымен байланысты. Генетикалық себептер отбасыда бұл аурудың болу жағдайларымен байланысты болуы да, болмауы да мүмкін. Қосымша генетикалық байланыстар:

Атауы OMIM Локус Ген PDB1 6p ? PDB2 18q22.1 RANK PDB3 5q35 SQSTM1 PDB4 5q31 ?

Кальцитонин

Салкатонин, сондай-ақ кальцитонин деп аталатын, лососьтың ультиматобранхиальды безінен бөлінетін полипептид гормонының синтетикалық көшірмесі. Миакальцин инъекция арқылы аптасына үш рет немесе күніне 6–18 ай бойы қолданылады. Ұзақ үзілістен кейін емді қайталауға болады. Миакальцин кейбір пациенттерге тиімді болуы мүмкін, бірақ көбінесе қолданылмайды. Кальцитониннің қатерлі ісікке шалдығу қаупін арттырумен байланысы бар деген болжам бар. Еуропалық дәрілік заттар агенттігі (EMA) кальцитонинді бұрын Еуропалық Одақта мақұлданған 3 жағдай үшін қысқа мерзімді қолдануды ұсынды: Педжет ауруы, кенеттен қозғалмау салдарынан туындаған жедел сүйек тығыздығының төмендеуі және қатерлі ісікке байланысты гиперкальциемия. EMA-ның мәлімдемесіне сәйкес, инъекциялық немесе инфузиялық ерітінді ретінде кальцитонин кенеттен қозғалмаудан туындаған жедел сүйек тығыздығының төмендеуін болдырмау үшін 4 аптадан аспауы тиіс, ал Педжет ауруын емдеу үшін әдетте 3 айдан аспауы керек. Агенттік қатерлі ісікке байланысты гиперкальциемияны емдеу үшін кальцитонинді қысқа мерзімде қолдану мерзімін нақтыламады. EMA ұсыныстарын кальцитонин құрамындағы дәрілердің тиімділігі мен қауіп-қатеріне жасаған талдауға негіздеді. Адамға арналған дәрілік заттар жөніндегі агенттіктің комитеті (CHMP) жүргізген зерттеуге осы дәрілерді өндіретін компаниялардан алынған деректер, нарыққа шығарылғаннан кейінгі қауіпсіздік туралы мәліметтер, рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер, лицензияланбаған ауызша кальцитонинге қатысты 2 зерттеу және қатерлі ісікке қатысты тәжірибелік зерттеулер кірді. 2014 жылы FDA Miacalcin рецептіндегі тәуекелдердің тепе-теңдігін байқады, бірақ себептік байланыс анықталмағандықтан, өнімді ескерту таңбасымен белгілеуден бас тартты. Жақында жасалған мета-талдау кальцитонин мен қатерлі ісік арасындағы себеп-салдарлық байланыстың ықтимал еместігін және белгілі биологияға қайшы екенін көрсетті, бірақ әлсіз байланыс толығымен жоққа шығарылмады. Талдау үшін қолданылған зерттеулердің нәтижелері тұрақсыз және нақты емес болды, бір зерттеуде бауыр қатерлі ісігінің қаупінің артуы және сүт безі қатерлі ісігінің қаупінің төмендеуі байқалды. Бұл нәтиже басқа зерттеулерде қайталанбады. Сонымен қатар, кальцитонин құрамындағы мұрынға қолданылатын спрейлердің тиімділігіне қатысты күмәндер бар. ІІІ фазалық сынақ остеопороз кезінде омыртқа сүйегінің минералды тығыздығына қатысты плацебо мен мұрынға қолданылатын кальцитонин спрейі арасында ешқандай айырмашылықты көрсетпеді. Алайда, ауызша кальцитонинмен емдегенде сүйек тығыздығының айтарлықтай артуы байқалды. Бұл нәтиже басқа зерттеуде де расталды, бірақ бұл зерттеуде сүйек тығыздығының артуы сынықтар қаупіне елеулі әсер етпеді. Дегенмен, бұл зерттеулер тек остеопорозбен ауырған пациенттерді қамтыды.

Хирургиялық операция

Операция алдындағы емдеу қан кетуді және басқа да асқынуларды азайтуға көмектеседі. Операция жасалатын науқастар емделуді дәрігермен талқылаулары қажет. Паджет ауруының хирургиялық араласуды қажет ететін үш негізгі асқынуы бар. Дене шынықтыру сүйек денсаулығын сақтау, артық салмақтан аулақ болу және буынның қозғалмалылығын сақтау үшін өте маңызды. Зақымдалған сүйектерге артық жүктеме салудан аулақ болу қажет болғандықтан, Паджет ауруына шалдыққан адамдар жаттығу бағдарламасын бастамас бұрын дәрігерлерімен немесе физиотерапевтімен кеңесуі керек.

Болжам

Ауру прогрессивті және уақыт өте келе баяу нашарлайды, бірақ адамдарда симптомдар минималды болуы мүмкін. Емдеудің мақсаты – симптомдарды бақылау, бірақ оны толығымен емдеуге болмайды. Кез келген сүйекке әсер етуі мүмкін, бірақ Педжет ауруы көбінесе омыртқа, бас сүйек, жамбас, сан сүйек және төменгі аяқтарда кездеседі. Остеогендік саркома, сүйек қатерлі ісігінің бір түрі, Педжет ауруымен ауырғандардың бір пайызынан да аз кездесетін сирек асқыну болып табылады. Остеосаркоманың пайда болуы кенеттен пайда болған немесе күшейген аурумен байланысты болуы мүмкін.

Эпидемиология

Паджеттің сүйек ауруы – остеопорозбен салыстырғанда сүйектің метаболизмі бұзылуының екінші жиі кездесетін түрі. Паджет ауруының таралуы мен ауырлығы жалпы алғанда азайып келеді, бірақ бұл өзгерістердің себебі әлі анықталған жоқ. Паджет ауруы көбінесе еуропалық текті адамдарға әсер етеді, ал африкалық, азиялық немесе үнді текті адамдарға сирек кездеседі. Қызықтысы, алғашқы науқаста аурудың классикалық асқынуларының көптеген белгілері байқалды, соның ішінде бұрыс сүйек механикасына байланысты артрит, бас сүйегінің өсуімен байланысты бас миы нервтерінің сал болуы және радиус сүйегі ісігінің қатерлі өзгеріске ұшырауы, бұл науқастың өліміне әкелді. Паджеттің қазадан кейінгі сараптамасы көрсеткендей, "бас сүйегінің қабырғаларының барлық бөліктері қалыпты қалыңдықтан шамамен төрт есеге дейін жуық артқан", ал микроскоптық зерттеулер сүйек эрозиясының және бұрмаланған қайта құрылудың белгілерін көрсетті. Ол бұл табыстарды созылмалы қабыну процесіне жатқызғанмен, ісік және гипертрофияны басқа себептер ретінде жоққа шығарды. Бұл болжамды байқаулар, аралас деструктивті/регенеративті процестер туралы қазіргі түсінікпен сәйкес келеді. Сондықтан, ауруды сүйек қабынуы деп есептей отырып, мен оны қысқаша анықтама ретінде және қазіргі уақытта ең айқын ерекшелігі бойынша "Остеит деформанс" деп атауды ұсынамын. Бұл ауру туралы көбірек білгеннен кейін, оған одан да жақсы атау берілуі мүмкін. text=Паджет Дж. Сүйектің созылмалы қабыну түрі (остеит деформанс). Лондонның медициналық-хирургиялық транзакциялары 1887;60:37-63. Паджеттің сүйек ауруы бастапқыда "остеит деформанс" деп аталды, себебі ол қабыну процесін қамтиды деп есептелді, бұл "itis" қосымшасымен білдіріледі. Қазір бұл термин техникалық тұрғыдан дұрыс емес деп саналады және "остеодистрофия деформанс" термині қолданылады.

Қоғам және мәдениет

Людвиг ван Бетховеннің Пейджет ауруына шалдыққандығы, мәйіттегі қарапайым сипаттамаларға сүйене отырып болжам жасалған, және бұл оның белгілі қарық болуына себеп болуы мүмкін. Бостон Ред Сокс клубының зейнеткерлікке шыққан орталық ойыншысы Дом ДиМаджио Пейджет ауруымен ауырған және Пейджет қорының директорлар кеңесінің мүшесі болды. 1996 жылы американдық боксшы Ред Берман Пейджет ауруынан көз жұмды.