Кіріспе
Банкноттар және басқа да қауіпсіздік өнімдерін басып шығару саласы. Қауіпсіздік баспасы – баспа өнеркәсібінің банкноттар, чектер, паспорттар, қол сұғылмас белгілер, қауіпсіздік таспалары, өнімнің түпнұсқа екенін растау, акция сертификаттары, пошта маркалары және жеке куәліктер сияқты заттарды басып шығарумен айналысатын саласы. Қауіпсіздік баспасының басты мақсаты – жалғандау, өзгерту немесе көшірме жасаудың алдын алу. Соңғы кезде осы құнды құжаттарды қорғау үшін қолданылатын көптеген техникалар коммерциялық баспагерлерге қолжетімді болды, олар дәстүрлі офсеттік және флексографиялық машиналарын немесе жаңа цифрлық платформаларды пайдалансын. Кәсіпорындар транскрипттер, купондар және рецепттер сияқты құндылығы төмен құжаттарды төменде тізілген кейбір мүмкіндіктерді қосу арқылы қорғайды, осылайша оларды жалғандауға немесе деректерді өзгертуді байқалмай қалдыруға болмайды. Қауіпсіздік баспа өнеркәсібінде бірқатар техникалық әдістер қолданылады. Қауіпсіздік баспасы көбінесе қауіпсіздік қағазында жасалады, бірақ оны пластик материалдарға да басуға болады.
Security printing is the field of the printing industry that deals with the printing of items such as banknotes, cheques, passports, tamper evident labels, security tapes, product authentication, stock certificates, postage stamps and identity cards. The main goal of security printing is to prevent forgery, tampering, or counterfeiting. More recently many of the techniques used to protect these high value documents have become more available to commercial printers, whether they are using the more traditional offset and flexographic presses or the newer digital platforms. Businesses are protecting their lesser value documents such as transcripts, coupons and prescription pads by incorporating some of the features listed below to ensure that they cannot be forged or that alteration of the data cannot occur undetected. A number of technical methods are used in the security printing industry. Security printing is most often done on security paper, but it can also occur on plastic materials.
Қағаз
Банкноттардың көпшілігінің негізі қағаздан жасалады, беріктігі мен төзімділігі үшін көбінесе мақта талшықтарынан құралады; кейбір жағдайларда қағазға ерекшелік беру және жалған ақша жасаудан қорғау үшін зығыр немесе арнайы боялған немесе криминалистикалық талшықтар қосылады. Қағаз негізі лазермен кесілген тесіктерден жасалған терезелерді де қамтуы мүмкін, олар голографиялық элементтері бар қауіпсіздік фольгасымен жабылады. Бұлардың барлығы оларды әдеттегі жалған ақша жасау тәсілдерін қолдану арқылы көшіруді қиындатады.
Полимер
Кейбір елдер, оның ішінде Канада, Нигерия, Румыния, Мексика, Гонконг, Жаңа Зеландия, Израиль, Сингапур, Малайзия, Ұлыбритания және Австралия, полимер (пластик) банкноттарды беріктігін арттыру және оларды жалғандауды қиындату үшін шығарады. Полимерге мөлдір терезелер, дифракциялық торлар және рельефті баспа түрі қолданылуы мүмкін.
Формат
Көптеген валюталар әртүрлі номиналдар үшін ұзындығы және/немесе ені бойынша әртүрлі өлшемдерді қолданады, төмен номиналдар үшін кішірек форматтарды, ал жоғары номиналдар үшін үлкен форматтарды пайдаланады. Бұл, қауіпсіздік элементтері енгізілген материалды жоғары номиналдарды жасау үшін қайта пайдалануды қиындатуға көмектеседі. Соқыр және көру қабілеті нашар адамдар номиналдарды ажырату үшін осы форматтарға сүйене алады.
Көзбен шолу тіркелімі
Көру арқылы тексерілетін тіркелімдер банкноттың беткі және артқы жағындағы толықтыратын суреттерге негізделген және арт жарықта толық суретті құрайды. Мысалдарға Deutsche Mark (1989 сериясы, BBk III) әрпі және еуро банкноттарының бірінші сериясының (ES1) номиналдық саны жатады. Оларды жалған жасау қиын, себебі баспа тіркелімі екі жағында да өте жоғары дәлдік талап етеді және шағын ауытқулар оңай байқалады.
Ашық терезе
Полимерлік банкноттар, негізінен мөлдір субстратқа басылғандықтан, ақ жабынның мөлшерін азайту арқылы анық аймақтарды оңай қамтамасыз етеді. Бұл терезенің үстіне суреттер басылуы мүмкін. Бастапқыда бұл полимерлік банкноттар үшін негізгі қауіпсіздік элементі болды, себебі оларда су таңбасы немесе қауіпсіздік жібі қолданылмайды. Полимерлік субстратты басып шығару технологиясы қолжетімді болғаннан кейін, көп көлемде жалған банкноттар жасауға мүмкіндік туды. Сондықтан, жаңа үлгілерде бұл терезеге ультра жұқа қауіпсіздік фольгасы қосады, мысалы, 2011 жылдан бері шығарылып келе жатқан Канада долларының Frontier сериясында және 2016 жылдан бері шығарылған Австралия долларының (2-сериясы). Қағаз субстратқа басылған банкноттарда да осыған ұқсас қауіпсіздік элементі қолданылады. Ол үшін 300 мм² дейін аумақ кесіліп алынып, жартылай мөлдір қауіпсіздік фольгасымен жабыстырылады. ES2 сериялы евро банкноттарында бұл мүмкіндік жоғары номиналды банкноттарда (20 евро және одан жоғары) қолданылады және «портрет терезесі» деп аталады. Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) банкнотты жарыққа қарауға кеңес береді – голограммадағы терезе мөлдірленіп, банкноттың екі жағында да Европаның портретін көрсетеді.
Микроперфорация
Микроперфорация швейцариялық франк пен румын леуінде Microperf ретінде қолданылады. Субстратқа немесе фольгаға кратерлер жасамайтын, өте кішкентай тесіктер соғылады немесе лазерлік гравюра жасалады. Артқы жарықтандыру кезінде тесіктер белгілі бір үлгі құрайды, мысалы, SFR 20 (сегізінші серия) сияқты сандық мән.
Геометриялық токарлық жұмыс
Гильоше – екі немесе одан көп иілген жолақтардың өріліп, дөңгелек суретті қайталайтын әшекейлік өрнек. Олар геометриялық токарлық станокпен жасалады.
Микробаспа жасау
Бұл өте кішкентай мәтінді пайдалануды қамтиды және көбінесе валюта мен банк чектерінде қолданылады. Мәтін әдетте көзге көрінбейтіндей кішкентай болады, оны көру үшін жақыннан қарау немесе үлкейту әйнегі қажет. Мысалы, чектерде қолтаңба жолы ретінде микробаспа қолданылады.
Оптикалық өзгермелі сия
Оптикалық өзгермелі сия (OVI) оны қарау бұрышына байланысты әртүрлі түстерді көрсетеді. Ол мика негізіндегі жылтырды пайдаланады. Мысалы, евро банкноттары ES2 сериясында осы мүмкіндікті "жасыл түсті сан" ретінде қолданады. Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) "банкнотты бұруға" кеңес береді. Сол төменгі бұрыштағы жылтыр сан жоғары және төмен жылжитын жарықтың әсерін көрсетеді. Сондай-ақ, санның түсі зәрдәпті жасылдан терең көк түске ауысады. 100 және 200 евролық банкноттарда санның ішінде € белгісі де бар. Түсті магниттелмелі сиялар жоғары түс күшіне ие хроматикалық пигменттерді қосу арқылы дайындалады. Магниттік пигменттердің күшті табиғи түсі, әдетте, қол жетімді түстердің спектрін азайтады. Әдетте, пигменттерді жоғары концентрацияда қолдану керек, тіпті жұқа офсеттік қабаттарда да жеткілікті магниттелмелі материалдың жағылуын қамтамасыз ету үшін. Кейбір магниттік пигменттер олардың қараңғылығы төмен болғандықтан түсті магниттелмелі сияларға жақсырақ сәйкес келеді. Біртекті магниттелу (басым бағыттың болмауы) шар тәрізді бөлшектерден жасалған пигменттерде оңай қол жеткізіледі. Ең жақсы нәтижелер қалдық магниттелу және мәжбүрлеу өрісінің күші өте төмен болғанда және қанығу магниттелуі жоғары болғанда алынады. Жемірлі пигменттерді әртүрлі бұрыштардан қарағанда, жарықтың бұрышы өзгереді, бұл түстің өзгеруіне және бөлшектер ішіндегі магниттік өрістің бағытын өзгертуге себеп болады.
Голограммалар
Голограмма ыстық штамптау фольгасы арқылы немесе тікелей голографиялық қағаз түрінде, немесе картаның ламинатына жапсыру арқылы енгізілуі мүмкін. Мұнда, өте жұқа қабат – бірнеше микрометр тереңдіктегі қабат, ыстық балқыған желім (көлденең жабын деп аталады) және металл штамптың жылуы арқылы қағазға немесе пластикке жабысады. Егер голограмма жеке дизайн үлгісімен немесе логотиппен үйлестірілсе, онда ол кредит карточкаларын, паспорттарды, банкноттарды және құнды құжаттарды фальсификациядан қорғайтын қауіпсіздік фольгасы болады. Голограммалар жалған жасау мен өнімдерді көшіруді болдырмауға көмектеседі, сондықтан қауіпсіздік үшін өте маңызды. Өнімге жапсырылғаннан кейін, оны алып тастау немесе жалған жасау мүмкін емес, сонымен қатар өнімнің құндылығын арттырады. Қауіпсіздік тұрғысынан қарағанда, мөр басылған голограмманы субстратынан алуға болмайтындықтан, ол өте сенімді қауіпсіздік құралы болып табылады.
Қауіпсіздік желілері
Көбінесе металл жіптер мен фольгалар қолданылады, қарапайым иридесценттік белгілерден бастап, фольга түсін көшіруге дейін, сондай-ақ қосымша оптикалық өзгермелі эффектілері бар фольгаларға дейін. Қауіпсіздік жіптерінің екі түрі бар. Біріншісі – микробаспасы бар алюминиймен жабылған және ішінара металдандырылған полиэстерленген жіп, ол банкнот немесе паспорт қағазы сияқты қауіпсіздік қағазына енгізіледі. Қауіпсіздік жіптерінің екінші түрі – мақта немесе синтетикалық талшықтардан жасалған, көбінесе ультракөк сәуледе жарқырап тұратын, бір немесе көп түсті тігін жіптері, олар паспорт кітапшаларын тігу үшін қолданылады. Жаңа үлгілерде қауіпсіздік жіптері голограммалар немесе көлбеу кезінде көрінетін үш өлшемді эффекттер сияқты басқа қауіпсіздік элементтерімен күшейтілді. Кейде банкнот жасаушылар "Титаник эффектісіне" (соңғы технологияға шамадан тыс сенім) беріліп, кейбір әдістерге тым көп сенім артады. Мысалы, 1990 жылдардағы британдық банкноттардың жасалмалығын келтіруге болады. 1990 жылдардағы британдық банкноттарда қағаздың бетіне әр 8 мм сайын шығатын, шамамен 1 мм енді "терезелі" металл жолақ болды. Көрінетін жарықта қарағанда, оның үстінен нүктелі металл сызық жүргендей көрінеді, ал өткізілген жарықта металл жолақ қараңғы және тұтас болып көрінеді. Бұл жолақты қайта жасау қиын деп есептелген, бірақ қылмыстық топ оны жылдам қайта жасап шығарды. Олар қағаз бетіне металл жолақты жабыстыру үшін арзан ыстық штамптау әдісін қолданды, содан кейін күтілетін металл үлгісін көріну үшін ақ сиямен қатты жолақтардың үлгісін басып шығарды. Сотта олар бірнеше жыл бойы ондаған миллион фунт стерлинг сомасында жасалма ақша жасағаны анықталды.
Призмалық бояу
Түстің қолданылуы жалған құжаттарды жасаудың алдын алуға үлкен көмек бере алады. Құжатқа түс қосу арқылы, көшірме жасауға тырысқанда түсті фотокөшіргіш пайдалану қажет, бірақ мұндай машиналарды қолдану басқа технологиялардың тиімділігін де арттырады, мысалы, "бос пантографтар" және "тексеру торлары" (төмендегі "көшірме" бөлімін қараңыз). Түстердің екі немесе одан да көп түрлерін фонға қолданып, оларды біріктіру арқылы призмалық эффект жасауға болады. Бұл дәстүрлі немесе цифрлық баспа станогында орындалуы мүмкін. Осы техниканы қолданып жасалған құжатты фотокөшіруге тырысқанда, түсті көшіргішпен сканерлеу және қайта жарақтандыру дәл болмайды, көбінесе жолақтар немесе дақтар пайда болады, соның арқасында құжаттың көшірме екені бірден анықталады. Призмалық бояудың жиі кездесетін мысалы – чектерде, онда басқа техникалармен, мысалы, "бос пантографтармен" біріктіріліп, жалған ақша жасауды қиындатуға көмектеседі.
Көшірме-дәлелдеме
Кейде тек түпнұсқа құжаттың ғана құндылығы болады. Мысалы, қол қойылған түпнұсқа чек құнды, ал оның фотокөшірмесі – жоқ. Түпнұсқа рецепт жазылуы мүмкін, бірақ оның фотокөшірмесін толтыруға болмайды. Көшірмеден қорғау технологиялары қағаз құжаттарды түпнұсқадан ажыратуға көмектеседі, осылайша қауіпсіздік қамтамасыз етеді. Түпнұсқаны көшірмеден ажыратуға көмектесетін ең көп таралған технология – бос пантограф. Бос пантографтар көзбен қарағанда түпнұсқада көрінбейді, бірақ сканерленген немесе көшірілген кезде сызықтар, нүктелер мен штрихтардың орналасуы бір сөзді (әдетте «БОС» және осыдан аты келген) немесе таңбаны көрсетеді, бұл көшірмені анықтап білуге мүмкіндік береді. Бұл технология дәстүрлі баспа машиналарында (оффсеттік және флексографиялық) және жаңа цифрлық платформаларда қолданылады. Цифрлық баспаның артықшылығы – принтерден бір рет өткенде барлық өзгермелі деректермен бірге бос пантографты қарапайым қағазға басып шығару мүмкіндігі. Көшірмеге қарсы қағаз, кейде «қауіпсіз қағаз» деп сатылады, ол әдетте оффсеттік немесе флексографиялық баспата жасалатын, алдын ала басылған бос пантографты қағаз. Бос пантографтың сапасы әдетте жақсы, себебі ол өте жоғары ажыратымдылықтағы баспа машинасымен жасалған, және тек аз ғана түпнұсқа басылғанда тиімді шешім болуы мүмкін; алайда, цифрлық баспаның пайда болуы бұл артықшылықты жылдам жойды. Бос пантографтың тиімділігін толықтыратын және күшейтетін екінші технология – растау желісі. Бұл технология түпнұсқада көрінеді, әдетте ұсақ сызықтар немесе белгілер түрінде, бірақ фотокөшірме жасағанда бұл сызықтар мен суреттер жоғалады; бұл бос пантографтың кері реакциясы. Бұл технологияның ең көп таралған мысалдары – чек шетіндегі ұсақ сызықтар, олар көшіргенде жоғалады, немесе купонға сауда себеті сияқты белгінің жоғалуы, егер рұқсатсыз көшірме жасалса. Растау желісі дәстүрлі немесе цифрлық баспа машиналары үшін қолданылады. Бос пантограф пен растау желісі бір-бірін толықтырады, себебі көшірмеге реакциялар кері, нәтижесінде қағаз құжаттың түпнұсқа екендігіне сенімділік деңгейі артады.
Екі жақтағы белгілерді тіркеу
Банкноттар көбінесе екі жағындағы офсеттік баспаның өте нақты сәйкестігімен (көру терезесі деп аталады) басылады. Бұл банкнотты осы ерекшелік бойынша тексеруге және банкноттың басқа элементтерін баспамен нақты сәйкестендіруге мүмкіндік береді. Мұндайды көптеген баспаханаларда дәл имитациялау өте қиын.
Термохроматикалық сия
Температураға байланысты түсі өзгеретін бірнеше сия түрлері бар. Қауіпсіздік сиясы, әдетте саусақ ұштарымен сүрінгенде жоғалатын немесе түсін өзгертетін белгілі бір температураға ие. Бұл термохроматикалық эффектке негізделген.
Тізбекті нөмірлері
Сериялық нөмірлер заңды құжаттарды қадағалау мен тексеруді жеңілдетеді. Дегенмен, олар қауіпсіздік мүмкіндігі ретінде тиімділігі төмен, себебі қолданыстағы сериялық нөмірдің көшірмесін анықтау қиын, егер бірнеше бірдей жалған банкнот болмаса. Дұрыс идентификация үшін сериялық нөмірлерде оқылған нөмірдің дұрыстығын тексеруге арналған бақылау цифры болады. Банкнот басып шығаруда бірегей сериялық нөмір өндіріс көлемін бақылау және растау үшін тиімді құралды қамтамасыз етеді. Кейбір жағдайларда сериялық нөмірлерді тіркеу шантаж немесе қарақшылық арқылы алынған банкноттарды іздеуге және анықтауға көмектеседі. Көптеген валюталарда сериялық нөмір банкноттардың екі жиегіне де басылады, бұл әртүрлі банкноттардың бөліктерін біріктіру арқылы жасалған жинақталған банкноттарды жасауды қиындатады. Мұндай банкноттар нағыз банкноттардан жасалған болса да, сериялық нөмірлері сәйкес келмесе, көптеген орталық банктер оларды құндылығы жоқ, манипуляцияланған банкноттар деп есептейді.
Қағаз сезу
Банкноттарға арналған қауіпсіз қағаз, стандартты қағаздан мақта, зығыр немесе абака талшықтары сияқты арнайы құрауындағы айырмашылығымен ерекшеленеді. Басып шығарылған бедермен бірге, қағаздың қаттылығы (қытырлаған сезімі) стандартты целлюлоза талшықтарынан жасалған жалған банкноттарды анықтауға мүмкіндік беретін тамаша тактильдік сезімді қамтамасыз етеді. Полимерлік негіздер мен қағаз негіздегі жұмсақ банкноттар мұндай тактильдік қасиеттерге ие болмайды.
Интальльгиялық баспа
Интальльялық баспа – суретті бетке ойып салу арқылы жасалатын техника. Әдетте, мыс немесе мырыш тақталар қолданылады, ал ойықтар суретті гравюралау немесе кесу арқылы жасалады, бірақ мезотинт тәсілін де қолдануға болады. Басып шығару кезінде бет сиямен жабылады, содан кейін одан сияны алып тастау үшін тарлатан матасымен немесе газетпен күшпен сүртіледі, нәтижесінде сия тек ойықтарда қалады. Ылғалды қағаз бетіне қойылады, ал тақта мен қағаз баспа машинасынан өтеді, онда қысым арқылы сия қағазға көшіріледі. Интальльялық баспадан алынған өте айқын бейнелерді басқа тәсілдермен қайта жасау қиын. Сондай-ақ, интальльялық баспа құжатты өте тік бұрыштан қарағанда ғана көрінетін жасырын суреттер жасауға мүмкіндік береді. Koenig & Bauer компаниясының ValiCash мобильді қосымшасы қағазға басылған евро банкноттарының интальльялық басылу ерекшеліктерін бағалайды. Ол iOS құрылғылары үшін қолжетімді және банкноттың суретін түсіреді. Бірнеше секунд ішінде ол "сәтті болмады" деген хабарлама арқылы аномалияны анықтайды, бірақ жалған банкноттерді толық анықтай алмайды.
Эмбоссация
Субстратқа көтеріңкі суреттер жасау арқылы тактильді қауіпсіздік элементін қоюға болады. Оны гравюралық баспамен үйлестіруге болады. Мысалы, евро сериясы ES2 банкноталарының қысқа жиектерінде номиналдық белгілерді соқыр адамдарға ажыратуға көмектесетін әртүрлі сызықтар схемасы қолданылған.
Сынау қарындашы
Жалған банкноттарды анықтауға арналған қалам ағаш негізді қағаз табанды құрамындағы крахмалдың мөлшерін жылдам анықтауға көмектеседі. Нағыз банкноттардың түсі көрінеу өзгермейді, ал жалған банкноттар бірден қара немесе көк түске өтеді. Бұл әдіс, өкінішке орай, аса сенімді емес – газет қағазында түс өзгерісі байқалмайды. Дегенмен, бұл әдіс шығындар мен уақытты үнемдеу үшін көбінесе бөлшек саудада қолданылады.
Ало
Мұқият жасалған кескіндерді фонға немесе құжаттағы суреттерге жасыруға болады. Бұл кескіндерді белгілі бір сызық жиілігі бар арзан линзаның көмегімен ғана көруге болады. Линзаны кескін орналасқан жерге қойып, айналдырғанда кескін көрінеді. Егер құжат көшірілсе, Halo кескіні жоғалады. Белгілі бір іске асырылуы – Scrambled Indicia. Halo дәстүрлі және цифрлық баспа машиналарын пайдаланып басылуы мүмкін. Дәстүрлі баспа машиналарын пайдаланудың артықшылығы – бірнеше кескінді бір жерге жапсырып, линзаны айналдырғанда оларды кезекпен көруге болады. Halo құжаттың түпнұсқалығын анықтау үшін қолданылатын техника ретінде пайдаланылады және құжаттағы маңызды ақпаратты тексеруге мүмкіндік береді. Мысалы, купонның құны Halo кескіні түрінде кодталған болуы мүмкін, оны төлем жасағанда немесе спорттық іс-шара билетіндегі орын нөмірін тексеру үшін пайдалануға болады.
Жасырын бейнелер
Қысымға сезімтал немесе ыстық басумен жасалған, қалыпты (сұр немесе түсті) көрінісі бар жапсырмалар. Арнайы сүзгі (мысалы, поляризатор) арқылы қарағанда, әдетте көрінбейтін қосымша сурет пайда болады. Тәңірбас басу арқылы банкнотты көлденең бұрыштан қарағанда да ұқсас эффект алуға болады.
Жалған оң нәтижелер
Жалған оң нәтижеге тестілеу атауы құжаттың нақтылығын растау үшін қажетті жалған және оң реакциядан туындайды. Көбінесе кездесетін мысал – көптеген банктер мен дүкендердегі жалған ақшаны анықтау маркері. Жалғандықты анықтау маркерлері құжаттың негізі – әдетте қағазбен химиялық әрекеттеседі, оны белгілі бір түске бояйды. Әдетте, маркер газет қағазын қара түске айналдырады, ал ақшаны немесе құжаттағы арнайы өңделген бөліктерді ашық немесе алтын түсте қалдырады. Реакция мен түс маркердің құрамына байланысты өзгереді. Банкноттар арнайы өндірілген негіз болғандықтан, әдеттегі газет қағазынан немесе басқа қағаздан өзгеше реакция көрсетеді, және осы айырмашылық маркерге жалған ақшаны анықтауға мүмкіндік береді. Жалған оң нәтижеге тестілеуді ақшадан басқа құжаттардың нақтылығын тексеру үшін де қолдануға болады. Маркермен бір сызу арқылы, пайдаланушы құжатты тез тексеруге көмектесетін символ, сөз немесе номинал ашылуы мүмкін, мысалы, купон. Күрделірек жағдайларда маркер штрих-код жасайды, оны сканерлеу арқылы құжаттағы басқа деректерге сілтеме жасауға болады, бұл құжаттың нақтылығына жоғары сенімділік береді. Фотокопияланған құжаттарда негіздің ерекше қасиеттері болмайды, сондықтан оларды анықтау оңай. Жалған оң нәтижеге тестілеу көбінесе бір реттік тесті болып табылады, себебі нәтижелер көрінетін болып қалады. Сондықтан, купон ретінде пайдалы болғанымен, бұл әдіс мысалы, жеке куәліктерге жарамсыз.
Флуоресцентті бояулар
Флуоресцентті бояулар ультракүлгін сәуле немесе басқа да ерекше жарықпен флуоресценцияға түседі. Олар сөздер, өрнектер немесе суреттер түрінде көрінеді және қалыпты жарықта көрінетін немесе көрінбейтін болуы мүмкін. Бұл мүмкіндік көптеген банкноттар мен басқа да құжаттарда қолданылады, мысалы, Солтүстік Ирландияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің (NHS) рецепттерінде ультракүлгін сәуледе жергілікті "8 ғажайыбы" – Гиганттардың жолының суреті көрсетілген. Кейбір өндірушілер көп жиілікті флуоресценцияны пайдаланады, яғни әртүрлі элементтер жарықтың белгілі бір жиілігінде флуоресценция жасайды. Фосфоресценция флуоресценциямен қатар жүруі мүмкін және ультракүлгін сәуле өшірілгеннен кейін жарқырауды қамтамасыз етеді.
Инфрақызыл сипаттамалары
Сиялар көрінетін спектрде бірдей түс қасиеттеріне ие болуы мүмкін, бірақ инфрақызыл спектрде өзгеше болуы мүмкін.
Магниттік сия
Компьютерлік жүйелердің оларды жылдам оқып шығуына байланысты, магниттік сияның таңбаларын тану банктік іс-қағаздарда, ең алдымен жеке чектерде кеңінен қолданылады. Магниттік сияның таңбаларын тану (MICR) технологиясында қолданылатын сия автоматтандырылған (немесе компьютерлік) оқу кезіндегі қателерді айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді. Пигмент байланыстырғыш жүйеде (қайырма, еріткіш) немесе балауыз қоспасында таратылады және тасымалдаушы пленкаға (әдетте полиэтилен) престеу немесе ыстық балқыту арқылы жағылады. Кейбір адамдар магниттік сия алаяқтыққа қарсы қолданылған деп есептейді, бірақ бастапқы мақсат – чекке қойылған қолтаңба сияқты жазу оқу процесіне кедергі келтірмейтін оптикалық емес технологияны жасау болды. Негізгі магниттік шрифттер (E13 B және CMC7) шағын төлем арқылы жүктеуге болады, сонымен қатар көптеген принтерлер үшін магниттік тонер қолжетімді. Кейбір жоғары сапалы тонерлерде магниттік оқуды арнайы тонерсіз де сәтті жүзеге асыруға жеткілікті магниттік қасиеттер бар.
Фосфоресцентті бояулар
Фосфоресценция флуоресценциямен қатар жүруі мүмкін және Көккөк сәуле сөндірілгеннен кейін жарқырауды көрсетеді.
Көшіруге қарсы белгілер
ХХ ғасырдың соңында компьютерлік және фотокөшіру технологиясының дамуы күрделі оқымыстылықсыз адамдардың валютаны оңай көшіруіне жағдай жасады. Бұған қарсы тұру үшін банктер, валютаның ерекшеліктерін анықтап, осы белгілері бар материалдарды көшіруден тоқтататын сүзгілеу мүмкіндіктерін қосуға тырысты, бұл мүмкіндіктер жалпы қолданысқа арналған бағдарламалық және аппараттық құралдарда қамтамасыз етілді. Мұндай жүйенің белгілі бір мысалы – EURion шоқжұлдызы.
Электрондық құрылғылар
Радиожиілік идентификация (RFID) технологиясы, интеллектуалды карта технологиясына негізделген, пайда болғаннан бастап, құжаттардың қауіпсіздігін арттыру үшін басылған өнімдерге өте кішкентай радиожиілік активті құрылғыларды орнату мүмкіншілігі туды. Бұл ең жақсы қазіргі заманғы биометриялық паспорттарда көрінеді, онда RFID чипі басылған мәліметтерді көшіреді. Биометриялық паспорттар сонымен қатар автоматтандырылған шекара бақылау қақпаларында жеке тұлғаның саусақ іздерін немесе беттік белгілерін тексеру үшін қажетті деректерді де қамтиды.
Көшірмелерді анықтау үлгісі мен цифрлық су белгісі
Қауіпсіздік құжатын басып шығару алдында цифрлық суретке көшірме анықтау үлгісі немесе цифрлық су белгісі енгізілуі мүмкін. Бұл қауіпсіздік мүмкіндіктері көшірме жасағанда сезімтал болу үшін және бейнелеу құрылғысымен расталу үшін жасалған.
3-деңгейдің ерекшеліктері
Орталық банктердің көпшілігі сондай-ақ, 3-деңгейлі (L3) қауіпсіздік элементтерін қолданады, олардың құрамы мен күрделі өлшеу әдістері толығымен құпия сақталады. Мұндай жасырын элементтер негізге және/немесе баспа сиясына енгізілуі мүмкін және коммерциялық түрде қолжетімді емес. Олар банкноттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін соңғы және ең жоғары деңгейдегі кепілдік болып табылады және тек орталық банктердің ғана пайдалануына арналған. Giesecke+Devrient компаниясының машинамен оқылатын M элементі әлемдегі жетекші L3 элементі болып табылады және қазіргі уақытта 70-тен астам орталық банк және айналыстағы 100 миллиардтан астам банкнотта қолданылады. Басқа өнімдер – De La Rue компаниясының ENIGMA және Spectra Systems компаниясының III деңгейлі аутентификациясы.