Кіріспе
Израиль қаласы Ибна (يبنا; Киелі кітап дәуірінде Ябне немесе Ябнеел; Рим дәуірінде Ямния; крестшілер үшін Ибелин), немесе Тель-Явне, – палестиналық археологиялық орын және тұрғындарынан айырылған қала. Қаланың қираған қалдықтары қазіргі Израильдің Явне қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. 1948 жылы қалада 5420 адам тұрған, Рамладан оңтүстік-батысқа қарай 15 шақырым қашықтықта. 1948 жылдың 4 маусымында Ибнаны Израиль әскерлері басып алды, және әскери шабуыл мен жер аудару кезінде халықсыз қалды. Бұл қала Киелі кітаптан кейінгі еврей тарихында маңызды орынға ие, себебі қазіргі раввиндік иудаизмнің туған жері саналатын Ямния кеңесі осы жерде өткен. Сонымен қатар, бұл орын крест жорықтары тарихында да маңызды, өйткені Ибелин үйі осы жерде орналасқан.
Yibna (يبنا; Jabneh or Jabneel in Biblical times; Jamnia in Roman times; Ibelin to the Crusaders), or Tel Yavne, is an archaeological site and depopulated Palestinian town. The ruins are located immediately southeast of the modern Israeli city of Yavne. The town had a population of 5,420 in 1948, located 15 kilometers southwest of Ramla. Yibna was taken by Israeli forces on 4 June 1948, and was depopulated during the military assault and expulsion. It is a significant site for post biblical Jewish history, as it was the location of the Council of Jamnia, considered the birthplace of modern Rabbinic Judaism. It is also significant in the history of the Crusades, as the location of the House of Ibelin.
Атауы
Киелі кітаптың көптеген ағылшын тіліндегі аудармаларында ол Явне немесе Ябне '/dʒ//æ//b//n//ə/' деп аталады. Грек-рим дәуірінде ол Ямния (Ἰαμνία Iamníā; Iamnia) деп белгілі болды; крестшілер оны Ибелин деп атады; ал 1948 жылға дейін – Йибна. (يبنا)
Тарих
[[Файл:Ескі Явне. 1337 жылы салынған мамлюк минаретімен бірге, 2000 жылдардың басында профессор Дан Бахат басқарған екі қазба маусымы темір дәуірінің қалдықтарын ашты. Таудың бетінде темір дәуірі мен парсы дәуіріне жататын қыш сынықтары табылды. Саломеяның қайтысынан кейін Ямния Ливияның, ал кейін оның ұлы Тиберийдің меншігіне өтті. Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде, рим әскері Ғалилеядағы көтерілісті басып жаншудан кейін, Ямния мен Азотқа жорық жасап, екі қаланы да басып алып, ішінде гарнизон орналастырды. Раввиндік дәстүр бойынша, раввин Иоханан бен Заккай мен оның шәкірттеріне соғыс басталғанда Ямнияда қоныстануға рұқсат берілді. Заккай Иерусалимнің құлауға жақын екенін сезіп, қаладан жасырын шығып, қоршауға алған рим әскерінің бас қолбасшысы Веспасианнан Явнеде қоныстанып, шәкірттерін оқытуға рұқсат сұрады. Иерусалим құлағаннан кейін, оның мектебі Синедрионды қайта құруға мүмкіндік берді.
Византия дәуірі
Мадаба картасы (Лит. "Жабнель, сонымен қатар Джамния") Византия кезеңіндегі қазбалардан су құбыры (tell-дің шығысында) және пеш табылды. Израиль археологтары екі жылдық қазба жұмысынан кейін Византия дәуіріндегі әлемдегі ең ірі шарап фабрикасын ашты; оның шарабының маңыздылығы император Юстин II-нің 566 жылы таққа отыру тойында оны өз дастарқанында пайдаланғандығымен мысалданады.
Byzantine period finds from excavations include an aqueduct east of the tell, and a kiln. The world's largest wine factory from the Byzantine period has been uncovered by Israeli archaeologists, after a two year excavation process; the importance of its wine was exemplified by its use by emperor Justin II in 566 at his table during his coronation feast.
Ерте ислам кезеңі
Тарихшы әл-Баладури (892 жылы қайтыс болған) Ибнаны 7 ғасырдың басында Амр ибн әл-Ас басқарған мұсылман араб әскері басып алған Джунд-Филастиндегі он қаланың бірі деп атаған. 9 ғасырдың тарихшысы Я’куби оның тау үстіне салынған ежелгі қала екенін және онда самариялықтар тұрғанын жазған. 2009 жылы төбенің батысында қосымша пеш және сауда-өнеркәсіптік аймақтың бір бөлігі табылды. Ибелин алғаш рет Саладин тарапынан тоналды, бірақ оның әскері 1177 жылдың соңында Монгисар шайқасында толық жеңіліске ұшырады. 1187 жылдың тамызында Саладин оны қайта басып алып, өртеп жіберді, содан кейін ол біраз уақыт бойы крестшілердің мемлекетінің құрамына кірмеді. Еврей саяхатшысы Бенджамин Тудела (1130–1173) классикалық авторлардың Ямниясын (Жабне) крест жорықтары кезіндегі Ибелинмен теңестірді. Ол ежелгі Ямния қаласын Яффадан үш парасанг, Ашдодтан (Азотус) екі парасанг қашықтықта орналастырды. Мамлюк дәуірінде (13–16 ғасырлар) Ибна Қайырдан Дамаскқа соққан жол бойындағы маңызды нүкте болды және ауылдық діни және экономикалық өмірдің орталығы қызметін атқарды. Ибелин приход шіркеуі мешітке айналдырылды, ал 1337 жылы мамлюк дәуірінде оған минарет салынды. Минарет бүгінге дейін сақталған, ал мешіт (бұрынғы крестшілер шіркеуі) 1950 жылы Израиль әскерімен жарылтылды. Ибнадағы Әбу Хурайра мазары (қасиетті орын) «Палестинадағы ең әдемі күмбезді мазарлардың бірі» деп сипатталды. Мұсылмандар бұл жерді 12 ғасырдан бері Әбу Хурайраның қабірі деп есептейді. 1948 жылы Израильдің Ибнаны басып алуынан кейін, қасиетті орынды сефард яһудилері иеленді, олар оны Явне раввині Гамалиелдің жерленген жері деп санайды.
Осман дәуірі
1517 жылы Палестина Осман империясының құрамына кірді. 1596 жылғы Осман салық тізілімдерінде ол Газаның нахиясы (кіші ауданы), Газаның ливасының (ауданы) бөлігі ретінде тіркелді. Халқы 129 отбасы, шамамен 710 адам, барлығы мұсылмандар. Ауыл тұрғындары бидай, арпа, жазғы дақылдар, сусамы тұқымы және жемістер, сондай-ақ ешкілер, ара шаруашылығы және жүзімдіктерге 25% мөлшерінде белгілі бір салық төледі, жалпы сомасы 34 000 акче құрады. Кірістің үштен екі бөлігі уақфқа (діни қорға) бөлінді. 1799 жылы Египет және Сириядағы француз жорығында Пьер Жакотин сол жылы жасаған картада бұл елді 'Эбне' деп көрсеткен. 1834 жылы Ибнаға келген американдық миссионер Уильям Томсон оны төбеде орналасқан, 3000 мұсылман тұратын және егіншілікпен айналысатын ауыл деп сипаттады. Ол мешіттегі жазудың 1386 жылы салынғанын, ал Денис Прингл минареттің 1337 жылы салынғанын көрсеткенін жазды. 1838 жылы Ибна Газа ауданындағы мұсылман ауылы ретінде тіркелді. 1870 жылғы Османдықтардың ауыл тізімінде Ибнада 348 үйde 1042 адам тұрғаны көрсетілген, бірақ бұл сан ересек ер адамдарды ғана қамтыды. 1882 жылы Палестинаны зерттеу қорының Батыс Палестинаны зерттеуі Ибнаны таспен салынған және төбеде орналасқан үлкен ауыл деп сипаттады. Солтүстігінде зәйтүн ағаштары мен жүгері егілген, ал жанында бақтар орналасқан.
Британдық мандат
1921 жылы Ибнада ұлдарға арналған бастауыш мектеп ашылды. 1941 жылға қарай онда 445 оқушы білім алды. 1943 жылы қыздар мектебі ашылды, ал 1948 жылға қарай онда 44 оқушы болды. 1931 жылғы халық санағында халық саны 3600-ге жетті, олардың барлығы мұсылмандар, жеті христиан, екі яһуди және бір бахаи болды, барлығы 794 үйde тұрды. 1941 жылы Германиядан келген босқындар Жавне кибуцын құрды, ал 1946 жылы «Жастар алиясы» ауылы – Гиват Вашингтон салынды. Бұған қоса, ауыл маңында 1500 көшпелі тұрғын өмір сүрді, ал 127 дунам жер құрылыс айманы ретінде тіркелді.
Мәдени сілтемелер
Палестиналық суретші Слиман Мансур Ибнаны өзінің бір суретінің тақырыбы етіп алды. Ауылдың атымен аталған бұл туынды, 1988 жылы палестиналық тарихты жоюға қарсы тұру мақсатымен салған, қиратылған палестиналық ауылдар туралы төрт туындының бірі болды. Басқалары – Яло, Имвас және Байт Дажан.
Явне порты
Ежелгі Явне порты жағалауда Минет Рубин (араб тілінде) немесе Явне Ям (иврит тілінде) орналасқандығы анықталды, ондағы қазба жұмыстары қола дәуіріндегі гиксостарға дейінгі кезеңдегі нығайтуларды көрсетті. Ол орта қола дәуірінен бастап 12-ші ғасырға дейін пайдаланылды, содан кейін қолданудан тоқтатылды. Толығырақ ақпарат алу үшін Явне Ям бетіне қараңыз.