Кіріспе

Musée National d'Art Moderne (myze nɑsjɔnal daʁ mɔdɛʁn; "Ұлттық заманауи өнер мұражайы") – Францияның заманауи өнер мұражайы. Ол Париж қаласында орналасқан және қаланың 4-ші округіндегі Помпиду орталығында орналасқан. 2021 жылы әлемдегі ең көп таңдаулы өнер мұражайларының тізімінде 10-шы орында тұрды, оны 1 501 040 адам барып көрді. Бұл заманауи және қазіргі заманғы өнерге арналған ең ірі мұражайлардың бірі. 1937 жылы Musée National d'Art Moderne 1818 жылы король Людовик XVIII құрған Люксембург мұражайының орнын басты, ол Еуропадағы заманауи өнердің алғашқы мұражайы болып, өмір бойында жұмыс істеген суретшілерге арналған, олардың туындылары өлімнен кейін 10 жыл өткен соң Лувр мұражайына қосылатын еді. 1929 жылы Огюст Перре ескі Трокадеро сарайының орнына заманауи өнер мұражайын салу туралы ойлады. 1934 жылы Токио сарайының батыс жағында мұражай салу туралы ресми шешім қабылданды. 1937 жылы Халықаралық өнер және технологиялар көрмесіне аяқталған мұражай уақытша басқа мақсаттарға пайдаланылды, себебі ұлттық және шетелдік тәуелсіз өнер көрмелері Пети-Палас және Же-де-Паум мұражайларында өткізілді. 1939 жылы ашылуы жоспарланған болса да, соғыс салдарынан құрылыс тоқтап қалды. 1940 жылдың қыркүйегінде алғашқы бас консерваторы тағайындалғаннан кейін, мұражай 1942 жылы ішінара ашылды, бірақ провинциядағы ұлттық жинақтардан әкелінген коллекцияның үштен бірі ғана болды. Бірақ оның толық ашылуы 1947 жылға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1922 жылдан бері Же-де-Паум мұражайында сақталған Люксембург мұражайының шетелдік мектептер коллекциясы қосылғаннан кейін ғана болды. 1947 жылы Токио сарайында орналасқан мұражайдың коллекциясы алғашқы директоры Жан Кассу арқасында, оның Пикассо және Брак сияқты көрнекті суретшілермен немесе олардың отбасыларымен ерекше қарым-қатынасы болғандықтан, айтарлықтай кеңейді. Помпиду орталығы құрылғаннан кейін мұражай 1977 жылы қазіргі орнына көшірілді. Мұражайда 1905 жылғы фовизмнен бергі 90 елден 6400 суретшінің 100 000-нан астам өнер туындылары бар, бұл Музей заманауи өнерге қарағанда екінші орында тұр. Бұл туындыларға сурет салу, мүсін жасау, графика, баспа, фотосурет, кино, жаңа медиа, сәулет және дизайн кіреді. Коллекцияның бір бөлігі екі жылда бір рет екі қабатқа бөлінген кеңістікте көрсетіледі: бірі заманауи өнерге (1905 жылдан 1960 жылға дейін, 5-ші қабатта), екіншісі қазіргі заманғы өнерге (1960 жылдан бастап, 4-ші қабатта) және 5 көрме залында, барлығы Помпиду орталығында. Бранкузи шеберханасы мұражайға іргелес жеке ғимаратта орналасқан. Мұражайда көрсетілетін туындылар коллекцияның әртүрлілігі мен тереңдігін көрсету үшін жиі өзгеріп отырады. Жылдар бойы жеке қабатта (6-шы) заманауи және қазіргі заманғы өнердің көптеген ірі уақытша көрмелері өтті, олардың ішінде көптеген жеке көрмелер болды. 2010 жылдан бері мұражай өзінің провинциялық филиалы – Помпиду Метс орталығында 3 галереяға бөлінген кеңістікте, ал 2015 жылдан бері Испанияның Малага қаласында және 2018 жылдан бері Бельгияның Брюссель қаласында бірегей уақытша көрмелерді ұйымдастырып келеді.

Қазіргі заманғы өнер (1905-1960 жж.)

Қазіргі заманғы өнердің көптеген стильдері, соның ішінде фаувизм, экспрессионизм, кубизм, дада, абстрактілі өнер, сюрреализм Матисс, Андре Дерейн, Морис де Вламинк, Рауль Дюфи, Альберт Марке, Ле Дуанье Руссо, Пол Сигнак, Жорж Браке, Пабло Пикассо, Жан Метцингер, Альберт Глейз, Фернан Легер, Хуан Грис, Фрида Кало, Эрнст Людвиг Киршнер, Август Макке, Алексей фон Жавленский, Эмиль Нольде, Оскар Кокошка, Отто Дикс, Джордж Гросс, Курт Швиттерс, Марсель Дюшамп, Франсис Пикабье, Карло Карра, Умберто Боччони, Джакомо Балла, Джино Северини, Марк Шагал, Наталья Гончарова, Михаил Ларионов, Александр Родченко, Франтишек Купка, Пит Мондриан, Тео ван Дусбург, Пол Клее, Василий Кандинский, Казимир Малевич, Жак Вийон, Робер Делане, Соня Делане, Жорж Руо, Бальтюс, Макс Бекманн, Константин Бранкузи, Александр Колдер, Шайм Сутин, Амедео Модильяни, Кес ван Донген, Жан Арп, Джорджо де Кирико, Андре Бретон, Магритт, Макс Эрнст, Жоан Миро, Мэн Рэй, Альберто Джакометти, Сальвадор Дали, Николас де Стаэль, Андре Массон, Ив Танги, Жан Тенгели, Симон Антаи, Ив Кляйн, Джексон Поллок, Марк Ротко, Барнетт Ньюман, Виллем де Кунинг және Фрэнсис Бэкон.

Қазіргі заманғы өнер (1960 жылдан бастап өнер)

Поп-арт, Жаңа реализм, Концептуалды өнер және басқа да бағыттар немесе топтар Энди Уорхол, Ричард Гамильтон, Раушенберг, Дэн Флавин, Эдуардо Арройо, Дэн Грэм, Дэниел Бюрен, Джордж Брехт, Арман, Сезар, Билл Виола, Аниш Капур, Вим Дельвой, Ив Клейн, Ники де Сен-Фалль, Яаков Агам, Вазарели, Джон Кейдж, Синди Шерман, Дитер Рот, Бойс, Рой Лихтенштейн, Бурхан Доғанчай, Дюбюффе, Нам Джун Пайк, Вольф Востелл, Гилберт және Джордж, Дэвид Хокни, Луиза Буржуа және «Өнер және тіл» есімді топтардың туындыларымен ұсынылған. Архитектура және дизайн жұмыстарының арасында Филипп Старк, Жан Нувель және Доминик Перро бар.

Нацистер тонаған өнер

1999 жылы Альфонс Канннің мұрагерлері Жорж Бракедің «Гитарашы» картинасын қайтаруды сұрады, оны Помпиду орталығы 1981 жылы Хайнц Берггрюеннен сатып алған еді. 2011 жылы Помпиду орталығы Францияның нацистік оккупациясы кезінде тоналған суретші Федор Лёвенштейннің «Les Peupliers (Poplars)», «Arbres (Trees)» және «Composition» атты үш картинасын иеленгенін мойындады. 2021 жылы француз үкіметі тоналған Макс Пехтштейннің суретін Уго Симонның мұрагерлеріне қайтарып берген соң, Помпиду орталығы қуғынға ұшыраған өнер жинаушыға құрмет көрсету үшін көрме ұйымдастырды.