Кіріспе
Лондондағы мамық мұражайы (Мадам Тюссо мұражайы) – 1835 жылы Лондонда француз мамық мүсіншісі Мари Тюссо құрған мамық мұражайы. Алғашқы негізгі көрікті орындардың бірі – 1843 жылы жарнамада пайда болған "Үрей бөлмесі" болды. Виктория дәуірінен бері Лондондағы маңызды туристік орын болып табылатын Мадам Тюссо мұражайында танымал және тарихи тұлғалардың балауыздан жасалған мүсіндері, сондай-ақ танымал актерлер сомдаған кино және телехикаялардың кейіпкерлері қойылған. Гросхольц өзінің алғашқы балауыз мүсінін – Вольтерді 1777 жылы жасаған. 17 жасында ол король Людовик XVI-ның қарындасы Мадам Елизаветаның сурет салу шебері болды. Француз революциясы кезінде ол үш айға түрмеге қамалып, кейін босатылды. Гросхольц 1794 жылы Куртиус қайтыс болғаннан кейін оның балауыз модельдерінен құралған үлкен жинағын мұраға алды. Келесі 33 жыл бойы ол Еуропаны осы жинақтан жасалған көшпенді шоумен аралады. 1795 жылы Франсуа Тюссоға үйленді, оның тегін алды және өзінің шоуын Мадам Тюссо шоуы деп атады. 1802 жылы ол фонарь және фантасмагорияның негізін қалаушы Пол Филидордың шақыруын қабылдап, өзінің туындыларын Лондонның Лицей театрында оның шоуымен бірге көрсетті. Тюссо қалаға келген кезде Лондонда шығармашылықтың толқыны өркендеп, Вест-Энд сахнасында алғаш рет мелодрама деп аталған жаңа пьесалар, Джозеф Грималдидің ақ жүзді клоун рөлінде алғашқы рет пайда болуы және ақын Уильям Вордсворттың 1802 жылдың 3 қыркүйегінде Вестминстер көпірінде жазылған "Лондон мен Темза" атты өлеңі жарық көрді. Тюссо өзінің шығармашылығын қосып, өлім маскаларын, балауыз беттерді және бюсттерін әкелді. Наполеон соғыстарының салдарынан Францияға қайта орала алмаған ол Ұлыбритания мен Ирландияны аралап, өзінің жинағын көрсетіп, Лондонда қоныс тепті. 1831 жылдан бастап ол "Бейкер-стрит базарының" жоғарғы қабатында (Лондонның Бейкер-стрит, Дорсет-стрит және Кинг-стрит көшелерінің батыс жағында) бірнеше қысқа мерзімге жалға алды. Бұл орын 1898-1907 жылдардағы Дрюс Портленд ісі бойынша сот процестерінде танымал болды. 1836 жылы бұл Тюссоның алғашқы тұрақты мекенжайына айналды.
the wax museum
Madame Tussauds (/UK//t//u:/'/s//ɔː//d//z///, /US//t//uː/'/s//oʊ//z///) is a wax museum founded in London in 1835 by the French wax sculptor Marie Tussaud. One of the early main attractions was the Chamber of Horrors, which appeared in advertising in 1843. A major tourist attraction in London since the Victorian era, Madame Tussauds displays the waxworks of famous and historical figures, as well as popular film and television characters played by famous actors. Grosholtz created her first wax sculpture, of Voltaire, in 1777. At 17, according to her memoirs, she became art tutor to Madame Elizabeth, the sister of King Louis XVI. During the French Revolution, she was imprisoned for three months, but was subsequently released. Grosholtz inherited Curtius' vast collection of wax models following his death in 1794. For the next 33 years, she travelled around Europe with a touring show from the collection. She married Francois Tussaud in 1795, took his surname, and renamed her show as Madame Tussaud's. In 1802 she accepted an invitation from lantern and phantasmagoria pioneer Paul Philidor to exhibit her work alongside his show at the Lyceum Theatre, London. A wave of creativity was in vogue in London when Tussaud arrived in the city, with new West End stage plays which included the first to be called a melodrama, the first appearance of Joseph Grimaldi in his whiteface clown character, and poet William Wordsworth's poem "Composed upon Westminster Bridge, September 3, 1802" describing London and the Thames. Adding her own creativity to the mix, Tussaud brought with her all her death masks, wax faces and busts. Unable to return to France because of the Napoleonic Wars, she travelled throughout Great Britain and Ireland exhibiting her collection and made her home in London. From 1831, she took a series of short leases on the upper floor of "Baker Street Bazaar" (on the west side of Baker Street, Dorset Street, and King Street in London). This site was later featured in the Druce Portland case sequence of trials of 1898–1907. This became Tussaud's first permanent home in 1836.
Шығу тегі
1835 жылы Мари Тюссо Бейкер-стритке қоныстанды және мұражай ашты. Оның мұражайының басты көрікті орындарының бірі – "Үрей бөлмесі" болды. Атау жиі 1845 жылы "Punch" журналына үлес қосқан авторға байланыстырылады, бірақ Тюссо өзі 1843 жылдан бастап жарнамада қолданып, оны өзі шығарған сияқты көрінеді. Бұл көрмеге Француз революциясының құрбандары және жаңадан жасалған кісі өлтірушілер мен басқа да қылмыскерлердің мүсіндері қойылды. Музейге Лорд Нельсон, Веллингтон герцогы, VIII Генрих және королева Виктория сияқты басқа да танымал тұлғалар қосылды. Мадам Тюссоның алғашқы коммерциялық сәттілігі оны бренд ретінде орнықтырды, ал мұражай жарнама индустриясының даму кезеңінде түрлі жарнамалық формаларды енгізуде алғашқылардың бірі болды. Бейкер-стриттегі басқа да іскерлік орындар Мадам Тюссоның жанында орналасқандықтан пайда тапты. 1860 жылы Чарльз Диккенс мұражайды Лондонның ең танымал ойын-сауық орындарының бірі деп атап, "All the Year Round" еңбегінде былай деп жазды: "Мадам Тюссо – бұл жай ғана көрме емес, ол – мекеме". Диккенстің балауыз мүсіні мұражайда 1873 жылы, оның қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң қойылды. Мари Тюссоның өзі жасаған мүсіндердің кейбіреуі әлі де сақталып қалған. Галереяда бастапқыда 400-ге жуық түрлі мүсіндер болды, бірақ 1925 жылы болған өрт және 1941 жылы Лондонға жасалған бомбалау шабуылындағы зақымдар осындай ескі үлгілердің көпшілігіне ауыр нұқсан келтірді. Қалыптар сақталып қалғандықтан, тарихи балауыз мүсіндерін қайта жасау мүмкін болды, оларды мұражайдың тарих экспозициясында көруге болады. Көрмедегі ең көне мүсін – 1765 жылы Куртиус жасаған Мадам дю Барри мүсіні, ол Грошольцқа оның өлімінен кейін қалған балауыз мүсіндерінің бір бөлігі. Тюссо заманындағы басқа да тұлғаларға Робеспьер және III Георг жатады. 1883 жылы Бейкер-стриттегі тар кеңістік пен жер бағасының өсуі оның немересі Джозеф Рэндаллды музейдің қазіргі орналасқан жерінде, Мэрилебон-жолында ғимарат салуға мәжбүр етті. Жаңа көрме галереялары 1884 жылдың 14 шілдесінде ашылды және үлкен сәттілікке ие болды. Бірақ Рэндалл 1881 жылы өзінің туған апасы Луизаның бизнестегі үлесінің жартысын сатып алғандықтан, және бұл, сонымен қатар құрылыс шығындары оның капиталы жеткіліксіз болуына әкелді. Ол 1888 жылы жаңа капитал тарту үшін акционерлік қоғам құрды, бірақ отбасылық акционерлер арасындағы келіспеушіліктерден кейін оны таратуға тура келді. 1889 жылдың ақпан айында Тюссо Эдвин Джозиа Пойзер басқаратын бизнесмендер тобына сатылды. Тюссоның шөбересі Джон Теодор Тюссо музейдің директоры және бас суретшісі қызметін жалғастырды. Жас Уинстон Черчилльдің алғашқы балауыз мүсіні 1908 жылы жасалды; содан бері барлығы он мүсін жасалды. Мадам Тюссоның алғашқы шетелдегі филиалы 1970 жылы Амстердамда ашылды.
Меншік иесінің өзгеруі
2005 жылы Мадам Тюссо Дубайдағы Дубай халықаралық капиталына 800 млн фунт стерлингке (1,5 млрд АҚШ долларына) сатылды. 2007 жылдың мамыр айында The Blackstone Group The Tussauds Group-ты сол кездегі иесі Dubai International Capital-тен 1,9 млрд АҚШ долларына сатып алды; компания Blackstone-ның Merlin Entertainments компаниясымен біріктірілді және Madame Tussauds жұмысын Merlin өз қолына алды. Тюссодты сатып алғаннан кейін Дубай Интернешнл Капитал Мерлин Энтертайнменттің 20 пайызына ие болды. 2007 жылдың 17 шілдесінде Тюссо келісімін қаржыландыру аясында Мерлин Madame Tussauds-тың жерін жеке инвестор Ник Леслауға және оның инвестициялық компаниясы Престбериге сату және қайта жалға алу шарты бойынша өткізді. Атракциондық орындар Престбериге тиесілі болғанымен, оларды Мерлин қайта жаңартылатын 35 жылдық жалға алу шарты бойынша басқарады. 2010 жылға дейін оның батыс қанатында Лондон планетарийі орналасқан. 1993 жылы "Лондон рухы" атты үлкен анимациялық қараңғы аттракцион ашылды. Қазіргі таңда Тюссодағы балауыздан жасалған мүсіндерге тарихи және патшалық тұлғалар, киножұлдыздар, спортшылар және атақты қылмыскерлер жатады. 2007 жылдан бері "Мадам Тюссо" музейлері (апострофсыз) деп белгілі. 2009 жылы Лондон қаласында ашылған Тинкер Белл (Дж.М.Барридің "Питер Пэн" ертегісінен алынған фея) музейдің ең кішкентай мүсіні болды. 2008 жылдың шілдесінде "Мадам Тюссо" музейінің Берлиндегі филиалы 41 жастағы неміс азаматы екі күзетшінің басынан өтіп, Адольф Гитлерді бейнелейтін балауыз мүсіннің басын кескен кезде дауға ұшырады. Бұл қатыгез диктаторды спортшылар, киножұлдыздар және басқа да тарихи тұлғалармен бірге көрсетуге қарсылық болды деп саналды. Мүсін жөнделіп, қылмыскер бәс тілгені үшін мүсінді бұзғанын мойындады. Гитлердің түпнұсқалық моделі 1933 жылдың сәуір айында Лондонның Мадам Тюссо музейінде ашылды; ол жиі зардап шекті және 1936 жылғы ауыстыруын мұқият күзету қажет болды. 2016 жылдың қаңтар айында Гитлер мүсіні "The Jewish Journal of Greater Los Angeles" журналының редакторы жолдаған ашық хатқа жауап ретінде Лондон мұражайының "Үрей бөлмесінен" алынып тасталды, содан кейін әлеуметтік желілерде оны алып тастауға үлкен қолдау көрсетілді. Үндістандағы алғашқы Мадам Тюссо 2017 жылдың 1 желтоқсанында Нью-Делиде ашылды. Оның операторы Merlin Entertainments алдағы 10 жылда 50 миллион фунт стерлинг инвестиция салуды жоспарлады. Онда 50-ден астам модель бар, олардың ішінде саяси және ойын-сауық қайраткерлері Ариана Гранде, Амитабх Баччан, Салман Хан, Катрина Каиф, Сачин Тендулкар, Ким Кардашьян, Том Круз, Леонардо Ди Каприо, Скарлетт Йоханссон, Анджелина Джоли, Аша Бхосле, Капил Дев және Мэри Ком бар. 2020 жылдың 30 желтоқсанында Делидегі Мадам Тюссоның холдинг компаниясы мұражайдың уақытша жабылуын растады. Ол 2022 жылы қайта ашылды.
Музыка
Мадам Тюссо Стив Тейлордың "Meltdown (at Madame Tussauds)" әнінің негізгі тақырыбы болып табылады, онда біреу термостатты көтеріп, балауыз мүсіндердің еруіне себеп болады. Тейлор бұл әнді Исаның «Адам бүкіл әлемді жеңіп алса, бірақ жанын жоғалтса, не пайдасы бар?» деген сұрағын «жаңа метафора арқылы» қою үшін жазды. The Beatles тобының балауыз мүсіндері, әртүрлі танымал адамдардың картоннан қиылған суреттерімен бірге, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967) альбомының мұқабасында бейнеленген. Мадам Тюссо мүсіндері Рик Уэйкменнің "Генрих VIII-нің алты әйелі" альбомының мұқабасында пайдаланылған. Артқы жағында Ричард Никсонның балауыз мүсіні де көрінеді.