Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брундибар – еврей чех композиторы Ханс Красаның, Адольф Хоффмайстер жазған либреттосымен құрастырылған балалар операсы. Ол, негізінен, оккупацияланған Чехословакиядағы Терезин концлагерінің балалары қойған спектакльдері арқылы танымал болды. Атаудың шығу тегі – чех тіліндегі «бөгеш» деген сөз.
Brundibár is a children's opera by Jewish Czech composer Hans Krása with a libretto by Adolf Hoffmeister, made most famous by performances by the children of Theresienstadt concentration camp (Terezín) in occupied Czechoslovakia. The name comes from a Czech colloquialism for a bumblebee.
Тарих
Краса мен Хоффмайстер операны 1938 жылы үкіметтік конкурс үшін жазды, бірақ саяси жағдайларға байланысты конкурс кейіннен тоқтатылды. 1941 жылы Прагадағы еврей жетімдер үйінде репетициялар басталды, ол соғыс кезінде ата-аналарынан айырылған балаларға уақытша білім беру орны болды. 1942 жылдың қысында опера алғаш рет 150 адамдық тыңшылар алдында жетімдер үйінде орындалды: сол кезде композитор Краса мен декоратор Франтишек Зеленка Терезинштадтқа жеткізілген еді. 1943 жылдың шілдесіне қарай хордың көптеген балалары мен жетімдер үйінің қызметкерлері де Терезинштадтқа жіберілді. Тек либретто авторы Хоффмайстер ғана Прагадан қашып үлкерді. Терезинштадтта актерлермен қайта кездескен Краса операның толық нотасын жадынан және өзінде қалған фортепиано нотасының үзінділерінен құрастырып, лагерьдегі аспаптарға – флейта, кларнет, гитара, аккордеон, фортепиано, соққы аспаптары, төрт скрипка, виолончель және контрабасқа бейімдеді. Бұл ретте Чехия Ұлттық театрының бұрынғы сахналық менеджері Франтишек Зеленка декорацияларды жасады: бірнеше фондық суреттер салынды, ал алдыңғы планға мысық, иттің және құстың суреттері салынған қоршау мен әншілердің жануарлардың басына орнына өз бастарын тығуға арналған тесіктер жасалды. 1943 жылдың 23 қыркүйегінде Терезинштадтта «Брундибар» операсының тұңғыш көрсетілісі өтті. Қойылымды Зеленка қойды, ал хореографиясын Камилла Розенбаум жасады, және келесі жылы ол 55 рет көрсетілді. 1944 жылы лагерьдегі тұрмыс жағдайларын тексеруге келген Қызыл Крест өкілдері үшін «Брундибардың» арнайы көрсетілісі қойылды; олар көріп қалғандарының көп бөлігі көрсетілген болатын, және Терезинштадт лагерінің жағдайы жақсы сияқты көрінуінің бір себебі, көптеген тұрғындар сапар кезінде лагерьтің тығыздығын азайту үшін Аушвицке депортацияланған еді. Содан кейін сол жылы «Брундибардың» осы қойылымы нацистік үгіт фильміне түсірілді: «Терезинштадт: еврей қоныстану аймағынан құжатты фильм». Кейінгі айларда көптеген актерлер Аушвицке жіберілді. Қаза тапқандардың арасында балалар, композитор Краса, режиссер Курт Геррон және музыканттар болды. Фильмдегі «Брундибар» кадрлары Эмми сыйлығын жеңіп алған «Балалар дауыстары» атты деректі фильмге енгізілді, оның режиссері – Терезиннен аман қалған Зюзана Юстман, ол хорда әнші болған. Мысық рөлін сомдаған Эла Вайсбергер де фильмде көрінеді. Бұл кадрлар 2009 жылы Хилари Хелштейннің «Осы көздер арқылы көрінгендей» атты деректі фильмінде де пайда болады. Онда Вайсбергер операны егжей-тегжейлі сипаттап, балаларға сары жұлдыздарды алып тастауға рұқсат етілген жалғыз уақыттың спектакль кезінде болғанын айтады.
Krása and Hoffmeister wrote the opera in 1938 for a government competition, but the competition was later cancelled due to political developments. Rehearsals started in 1941 at the Jewish orphanage in Prague, which served a temporary educational facility for children separated from their parents by the war. In the winter of 1942 the opera was first performed at the orphanage for a limited audience of 150 people: by this time, composer Krása and set designer František Zelenka had already been transported to Theresienstadt. By July 1943, nearly all of the children of the original chorus and the orphanage staff had also been transported to Theresienstadt. Only the librettist Hoffmeister was able to escape Prague in time. Reunited with the cast in Theresienstadt, Krása reconstructed the full score of the opera, based on memory and the partial piano score that remained in his hands, adapting it to suit the musical instruments available in the camp: flute, clarinet, guitar, accordion, piano, percussion, four violins, a cello and a double bass. A set was once again designed by František Zelenka, formerly a stage manager at the Czech National Theatre: several flats were painted as a background, in the foreground was a fence with drawings of the cat, dog and sparrow and holes for the singers to insert their heads in place of the animals' heads. On 23 September 1943, Brundibár premiered in Theresienstadt. The production was directed by Zelenka and choreographed by Camilla Rosenbaum, and was shown 55 times in the following year. A special performance of Brundibár was staged in 1944 for representatives of the Red Cross who came to inspect living conditions in the camp; much of what they saw during their visit was a show, and that one of the reasons the Theresienstadt camp seemed acceptable was that many of the residents had been deported to Auschwitz in order to reduce crowding during the visit. Later that year this Brundibár production was filmed for a Nazi propaganda film Theresienstadt: ein Dokumentarfilm aus dem jüdischen Siedlungsgebiet (Theresienstadt: a documentary film from the Jewish settlement area). In the following months many of those filmed were sent to Auschwitz. Amongst those who were murdered there were the children, the composer Krása, the director Kurt Gerron, and the musicians. The Brundibár footage from the film is included in the Emmy Award winning documentary Voices of the Children directed by Zuzana Justman, a Terezin survivor, who sang in the chorus. Ela Weissberger, who played the part of the cat, appears in the film. The footage appears again in As Seen Through These Eyes, a 2009 documentary directed by Hilary Helstein. There Weissberger describes the opera in some detail, noting that the only time that the children were permitted to remove their yellow stars was during a performance.
Оқиға желісі
Операның сюжеті «Хансель мен Гретель» және «Бремен қалашығының музыканттары» сияқты ертегілермен ортақ элементтерге ие. Анинка [ағылшынша Annette] мен Пепичек (Кішкентай Джо) – әкесіз қалған бауыр мен сіңлі. Аналары ауырып жатыр, дәрігер оған емделу үшін сүт қажет екенін айтады. Бірақ олардың ақшасы жоқ. Олар қажетті ақшаны табу үшін базарда ән салуға бел буады. Алайда, зұлым органшы Брундибар (Иван Фишер бұл кейіпкер туралы: «Барлығы оның Гитлерді бейнелейтінін білген») оларды алаңдатып қуа жөнеледі. Дегенмен, батыл торғайдың, епті мысықтың, дана иттің және қала балаларының көмегімен олар Брундибарды қуып шығып, базар алаңында ән салады.
The plot of the opera shares elements with fairytales such as Hansel and Gretel and The Town Musicians of Bremen. Aninka [in English Annette] and Pepíček (Little Joe) are a fatherless sister and brother. Their mother is ill, and the doctor tells them she needs milk to recover. But they have no money. They decide to sing in the marketplace to raise the needed money. But the evil organ grinder Brundibár (of this figure Iván Fischer has said, "Everyone knew he represented Hitler") chases them away. However, with the help of a fearless sparrow, keen cat, and wise dog, and the children of the town, they are able to chase Brundibár away, and sing in the market square.
Символизм
Операда әлсіз және мұқтаж балалардың қатыгез аспапшыдан жеңіске жетуінің айқын символизмі бар, бірақ оның жазылған және қойылған жағдайларына тікелей сілтеме жоқ. Дегенмен, көрермендер үшін кейбір сөздер нацистерге қарсы болды. Хоффмайстер либреттоны Гитлер басқындығынан бұрын жазғанмен, ақын Эмиль Саудек Терезинде кем дегенде бір жолды нацистерге қарсы мәнді күшейту үшін өзгертті. "Түпнұсқада: "Анасы мен әкесін, туған жерін жақсы көретін адам біздің досымыз, ол бізбен ойнай алады" делінген, ал Саудек нұсқасында: "Әділдікті жақсы көретін, оған адал болып, қорқуға бой алдырмайтын адам біздің досымыз, ол бізбен ойнай алады." (Карас, 103-бет).
The opera contains obvious symbolism in the triumph of the helpless and needy children over the tyrannical organ grinder, but has no overt references to the conditions under which it was written and performed. However, certain phrases were to the audience clearly anti Nazi. Though Hoffmeister wrote the libretto before Hitler's invasion, at least one line was changed by poet Emil Saudek at Terezin, to emphasize the anti Nazi message. "While the original said,'He who loves so much his mother and father and his native land is our friend and he can play with us,' Saudek's version reads: 'He who loves justice and will abide by it, and who is not afraid, is our friend and can play with us. '"(Karas, p. 103).
Соғыс және еске алудағы қайта құру
Американың "Соғыс және еске алу" мини-сериалының 10-шы эпизодында Қызыл Крест өкілдері келген күні "Брундибар" операсынан бір бөлім сахналанып жатқанын көруге болады. Көрме сахнасы қалпына келтірілген (боялған үйлер, қоршаулар, мұздақ сату көлігі). Инспекторлар театрға қарағанда, балалар 1-ші әрекеттің 6-шы көрігісінің соңғы бөлігін ойнап жатыр.
In the American miniseries War and Remembrance, in episode 10, an excerpt from the opera Brundibar can be seen being staged on the day of the visit by Red Cross representatives. The set design has been reconstructed (painted houses, fences, ice cream cart). As the inspectors look into the theatre, the children act out the ending of the 6th scene from the Act 1.
Мекленбург опералық өндірісі Ұлыбритания 1992
Мекленбург опералық өндірісі: Ұлыбритания 1992. 1992 жылы Мекленбург операсы «Брундибар» операсын Ұлыбританияға әкелді. Компанияның көркемдік директоры Джон Абулафия осы операның ағылшын тіліндегі сахналық нұсқасын жасады. Бұл қойылым Лондондағы Королева Елизавета залында Виктор Ульманның «Атлантистің императоры» операсымен бірге көрсетілді. Джон Абулафия режиссерлік етті, Энн Мэнсон дирижерлік етті, актерлік құрам Нью-Лондон балалар хорынан шақырылды. Бұл қойылымды BBC түсірді, теледиректор Саймон Броутон болды, ол 1995 жылы Жеңіс күні көрсетілді. Кейін Мекленбург операсы 1995 жылы Стирлинг өнер орталығында, ал 1996 жылы Хуквальдидегі Яначек фестивалінде осы қойылымды қайта қойды. Джон Абулафия 2002 жылы «Халле» оркестрімен бірге қойылымды жаңартты. Ойынға Эдвард Гарднер дирижерлік еткен Салфорд және «Халле» мектептерінен таңдап алынған актерлер қатысты. Бұл қойылым Солтүстік Императорлық соғыс мұражайының ашылу салтанатының бөлігі болды.
Mecklenburgh Opera Production: UK 1992. Mecklenburgh Opera brought Brundibar to the UK in 1992. The company's Artistic director John Abulafia created an English performing version. This was staged at London's Queen Elizabeth Hall in a double bill with another Terezin opera, The Emperor of Atlantis by Viktor Ullmann. John Abulafia directed, Anne Manson conducted, the cast was drawn from the New London Children's Choir. This production was filmed by the BBC, the TV director was Simon Broughton: it was shown on VE Day 1995. Mecklenburgh Opera then revived the production at Stirling Arts Centre in 1995, the Janáček Festival at Hukvaldy in 1996. John Abulafia revived the production in 2002 with the Halle Orchestra. The cast was drawn from schools in Salford and the Halle conducted by Edward Gardner. It was staged as part of the opening celebrations of the Imperial War Museum North.
Кушнер нұсқасы
2003 жылы опера Тони Кушнердің балалар сурет кітабына, Морис Сендактың суреттерімен бейімделді. Сендак операның символизмін Брундибар кейіпкерін Гитлердің қасқыр сықырлауымен суреттеу арқылы күшейтті. Кітап 2003 жылы New York Times Book Review-дің «10 үздік суреттелген кітап» тізіміне енді. Сондай-ақ, 2003 жылы кітап Sydney Taylor Book Award жүлдесінің ересек оқырмандарға арналған ерекше кітабы деп танылды. Опера 2003 жылы Чикаго опера театрында қойылды, режиссері және декораторы – Сендак, либретто авторы – Тони Кушнер. 2005 жылы кітап Тони Кушнердің Хоффмайстер либреттосы негізінде операның толық қойылымына айналды. Сендак пен Крис Стоун декорацияларды, ал Робин И. Шейн жаңа қойылым үшін костюмдерді жасады. Операның тұңғыш көрсетілісі Беркли репертуарлық театрында өтті, онда ол Бохуслав Мартинудың музыкасымен және Тони Кушнердің Вацлав Климент Кличперадан аударған либреттосымен «Көпірдегі комедия» атты тағы бір чех операсымен бірге қойылды. Содан кейін опера Нью-Йорктегі Бродвейден тыс премьерасы үшін New Victory Theatre-ға көшірілді, ал «Көпірдегі комедия» Тони Кушнердің «Бірақ Жираф» атты жаңа пьесасымен ауыстырылды. «Бірақ Жираф» жас қыздың сүйікті ойыншық жирафы мен ағасының «Брундибар» нотасын алу арасындағы қиын таңдау туралы әңгімеледі. Ол «Брундибар» операсының алдын ала көрсетілісі болды. 2005 және 2011 жылдары балалар операсы Индиана штатының Эвансвилл қаласындағы Victory Theatre-да қойылды. 2006 жылы «Брундибар» мен «Көпірдегі комедия» Нью-Хейвендегі Йель репертуарлық театрында сахналандырылды.
In 2003, the opera was adapted into a children's picture book by Tony Kushner with illustrations by Maurice Sendak. Sendak emphasized the symbolism of the opera by drawing the character of Brundibár with a Hitler moustache. The book was named one of the New York Times Book Review's 10 Best Illustrated Books of 2003. The book was named a Sydney Taylor Book Award Notable book for Older Readers in 2003. The opera was performed in 2003 at Chicago Opera Theater; directed and designed by Sendak, with Tony Kushner's libretto. In 2005, the book was turned into a full production of the opera, with libretto by Tony Kushner adapted from Hoffmeister's. Sendak and Kris Stone designed the sets and Robin I. Shane designed the costumes for the new production. The opera premiered at the Berkeley Repertory Theatre where it was performed along with another short Czech opera, Comedy on the Bridge, with music by Bohuslav Martinů and libretto by Tony Kushner adapted from Václav Kliment Klicpera. The opera then moved to the New Victory Theater for its Off Broadway New York premiere, and Comedy on the Bridge was replaced with a new Kushner play, But the Giraffe. But the Giraffe was about a young girl who was faced with the difficult decision of taking her beloved stuffed giraffe or her uncle's Brundibár score. It served as a curtain raiser for Brundibár. In 2005 and 2011, the children's opera was performed at the Victory Theatre in Evansville, Indiana. In 2006, Brundibár and Comedy on the Bridge were staged by the Yale Repertory Theater in New Haven, CT.
Өнер тарихы
Соңғы жылдары операның танымалдылығы артып келеді және Англияда, Чехияда, Израильде, Австралияда және АҚШ-та әртүрлі нұсқаларда қойылды. 1995 жылы Германия мен Австрияда опера Герберт Томас Мандл немесе Ева Германнова сияқты Терезиннен аман қалғандармен бірлесіп, мектептік және естелік жобаның бөлігі ретінде орындалды. "Брундибардың" (чех тілінде) американдық тұңғыш көрсетілісі 1975 жылдың 8 сәуірінде Коннектикут штатындағы Вест-Хартфорд қаласында өтті; Милада Хавора мен Жожа Карас аударған ағылшын тіліндегі нұсқасының әлемдік тұңғыш көрсетілісі 1977 жылдың 14 қарашасында Канаданың Оттава қаласында болды. 2001 жылы Cherub Company London Лондонның Риверсайд студиясында толық кәсіби Ұлыбританиялық қойылымды ұсынды. Бұл қойылымның ерекшелігі балалар рөлін ересек актерлер (Сэмюэл Даттон және Кэтрин Фрей) сомдады. Қалған рөлдерді, соның ішінде Брундибардың өзін (Уильям Воллен) актерлер қадаларда ойнады, балалар үшін қорқынышты әлем құрып берді. Қойылымды Эндрю Висневский қойды және ол Кафканың "Сот" пьесасымен бірге "Дегенерация!" деген атпен ұсынылды. Холокост құрбандарын еске алуға арналған қосарланған шара. 2006 жылы Сан-Антониодағы Техас университетінің студенттері "Брундибарды" Терезиннің өзінде қойды, бұл шоуды алғаш рет орындалған жерге қайтарудың алғашқы американдық өндірісі болды.
The opera has enjoyed increasing popularity in recent years, and has been performed in different versions in England, Czech Republic, Israel, Australia and across the United States. In 1995 in Germany and in Austria the opera was performed as a part of a school and memory project in cooperation with survivors from Terezín, such as Herbert Thomas Mandl or Eva Hermannová. The American premiere of Brundibar (in Czech) took place in West Hartford, CT on April 8, 1975; the world premiere of the English version, in the translation of Milada Javora and Joža Karas, was held in Ottawa, Canada on November 14, 1977. Cherub Company London presented a fully professional UK production at the Riverside Studios, London, in 2001. The production was unusual inasmuch as the children's characters were played by adult actors (Samuel Dutton and Kathryn Fray). The remaining characters, including Brundibár himself (William Wollen), were played by actors on stilts, creating a nightmarish world for the children. The production was directed by Andrew Visnevski and was presented in a double bill with Kafka's The Trial under the title Degenerate! A double fare to commemorate the victims of the Holocaust. In 2006, students from the University of Texas at San Antonio performed Brundibár in Terezin itself, becoming the first American production to return the show to the site where it was originally performed.
Басқа орындары
Операның австралиялық тұсаукесері 2000 жылы Канберрада «Қабырғалардың артында: Терезиенштадт геттосы 1941–1945» көрмесімен бірге қойылды. 2003 жылы Аделаидадағы Windmill Theatre Company компаниясы оны «күшті саяси мағынасы бар» қойылым деп сипаттады. Екі қойылымды да Ричард Гилл дирижерлік етті. 2003 және 2004 жылдың желтоқсан айларында Санта-Моника колледжінің Мэдисон жобасы, Лос-Анджелес операсымен бірлесіп, Майлз мемориалдық сарайында, Толеранттылық мұражайында және Санта-Моника колледжінің 11-ші көшедегі кампусында «Брундибар» операсын орындады. Терезинден аман қалғандар барлық қойылымдарда өздерінің басынан өткендері туралы әңгімеледі. 2004 жылдың қарашасында Opera Australia компаниясының гастрольдік тобы – OzOpera, оны яһуди музыкасының Гандел фестивалі аясында орындады. 2014 жылдың мамырында Nieuw Vocaal Amsterdam ұжымы «Брундибар» операсын Екінші дүниежүзілік соғысты еске алуға арналған жылдық голландтық шараның бір бөлігі ретінде қойды. Бұл қойылымға Эла Вайсбергер қатысты. Голландияның ұлттық телеарнасы Терезиенштадтта түсірілген деректі фильмді көрсетті, онда Nieuw Vocaal Amsterdam директоры Каро Киндт Терезиенштадттан аман қалғандардың бірімен сұхбаттасты. 2014 жылдың тамызында «Брундибар» операсы Сиднейде (Австралия) Opera Prometheus және Джозеф Толц, Сидней еврей мұражайымен бірлесіп сахналады. Қойылымда Терезиенштадттан аман қалған бала Китти Пассерова Левидің суреттерінің көшірмелері пайда болды, Австралияда тұратын Терезиенштадттан аман қалғандардың кеңесімен, оның ішінде Терезиенштадттағы декорацияның бастапқы құрылысына көмектескен Ярослав (Джерри) Ринд, сондай-ақ Эдит Друкеррова Шелдон және Джо Неустаттл, екеуі де геттода бұл қойылымды көрген. Миннеаполис қаласының орталығындағы Лабораториялық театрда «Брундибар» (Кушнер аудармасы) қойылымы өтті. 2019 жылы WNO Жастар операсы «Брундибар» операсын Уэльстің Кардиффтегі Мыңжылдық орталығында орындады. 2021 жылдың 4–7 қарашасында Вирджиния балалар хорының концерттік тобы Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласындағы Кристофер Ньюпорт университетінің Фергюсон өнер орталығында «Брундибар» операсын, одан кейін Эли Визельдің «Құдайдың сынағы» пьесасын қойды. Бұл қойылым Университеттің Холокостқа арналған ойлар көрмесінің аясында ұйымдастырылды, онда екі театрлық туынды алғаш рет бірге көрсетілді.
The Australian premiere of the opera was staged in 2000 in Canberra, in conjunction with the exhibition "Behind the Walls: The Theresienstadt Ghetto 1941 1945". It was also staged by the Windmill Theatre Company in Adelaide in 2003, in what was described as "a highly politicised" production. Both these productions were conducted by Richard Gill. In December 2003 and 2004 respectively, Santa Monica College's Madison Project in conjunction with Los Angeles Opera run children's camp performed Brundibár at Miles Memorial Playhouse, the Museum of Tolerance, and the Santa Monica College 11th street campus, where The Broad Stage has since been built. Survivors of Terezin were in attendance and spoke at all performances about their experiences. In November 2004, Brundibar was performed by OzOpera, the touring arm of Opera Australia, as part of the Gandel Festival of Jewish Music. In May 2014, Nieuw Vocaal Amsterdam performed Brundibár as part of the yearly Dutch commemoration of World War II. The performance was attended by Ela Weissberger. A documentary was shot in Theresienstadt by Dutch national television, in which Caro Kindt, director of Nieuw Vocaal Amsterdam, spoke with one of the Theresienstadt survivors. In August 2014, Brundibár was staged in Sydney (Australia) by Opera Prometheus and Joseph Toltz in association with the Sydney Jewish Museum. The production featured a reproduction of artwork by the child survivor Kitty Passerová Levy, with consultation from Theresienstadt survivors living in Australia, including Jaroslav (Jerry) Rind, who helped with the original construction of the set in Theresienstadt, as well as Edith Druckerová Sheldon and Joe Neustatl, both of whom had seen the production in the ghetto. performed Brundibar (Kushner translation) at the Lab Theatre in Downtown Minneapolis. In 2019, Brundibár was performed by WNO Youth Opera in the Wales Millennium Centre, Cardiff. On November 4 7, 2021, the Virginia Children's Chorus Concert Choir performed Brundibar proceeded by Elie Wiesel's play, The Trial of God, at Christopher Newport University's Ferguson Center for the Arts in Newport News, Virginia. The performance was shown as part of the University's Reflections on the Holocaust exhibition, where the two theatrical works were performed together for the first time.
"Сөзімді тыңда" дереккөздері
Гассен, Сара Гарехт. (2006) "Брундибар үміт сілтеу үшін жазылған", Аризона Daily Star.
Рил, Джеймс. (2006) "Әділетті жақсы көретіндер", Tucson Weekly.
Gassen, Sarah Garecht. (2006) "Brundibar Written to Inspire Hope", Arizona Daily Star
Reel, James. (2006) "Whoever Loves Justice", Tucson Weekly