Кіріспе
Антонин Леопольд Дворжак (1841–1904) – чех композиторы. Дворжак моравиялық және туған Богемияның халық музыкасының ритмдері мен басқа да элементтерін жиі пайдаланды, бұл оның ізашары Бедржих Сметананың романтикалық дәуірдегі ұлтшылдық үлгісін жалғастырды. Дворжак стилі «ұлттық мәнердің симфониялық дәстүрмен толыққанды үйлесімі, халықтық ықпалдарды сіңіру және оларды тиімді қолдану жолдарын табу» деп сипатталған, ал Дворжак өзінің заманының ең жан-жақты композиторы деп есептеледі. Дворжак музыкалық қабілетін ерте жасынан-ақ көрсетті, скрипкада жақсы оқыды. Оның шығармаларының алғашқы қоғамдық орындалуы 1872 жылы Прагада, ал 1873 жылы, 31 жасында, ерекше табысқа ие болды. Прагадан тыс жерлерде танылуға ұмтылып, ол симфониялар мен басқа да шығармаларын неміс және австриялық конкурстарға жіберді. 1874 жылға дейін ол жүлде жеңбеді, аталған конкурстың қазылар алқасында Иоганнес Брамс отырды. 1877 жылы үшінші жеңісінен кейін Брамс Дворжакты өзінің баспагері Симрокқа ұсынды, ол «Славян билері», Op. 46 шығармасын тапсырыс берді. Ноттардың жоғары сатылымы мен сыншылардың жоғары бағасы оның халықаралық сәттілігіне әкелді. 1883 жылы Лондонда Дворжақтың «Стабат Матер» шығармасы орындалды, содан кейін 1890 жылғы наурыз айында Ұлыбританияда, АҚШ-та және Ресейде көптеген қойылымдар өтті. Жетінші симфония 1885 жылы Лондон үшін жазылған. 1892 жылы Дворжак Нью-Йорктегі Американың Ұлттық музыка консерваториясының директоры болды. АҚШ-та болған кезінде Дворжак ең сәттілігі екі оркестрлік шығармасын жазды: «Жаңа әлемнен симфония», ол оның әйгілігін бүкіл әлемге таратып, және виолончель концерттерінің ішіндегі ең бағалысы саналатын виолончель концерті. 1893 жылы Айова штатының Спилвилл қаласындағы жазғы демалысында Дворжак өзінің ең танымал камералық музыкалық шығармасын – F мажордағы он екінші скрипкалық квартетін, Op. 96, «Америкалық» шығармасын жазды. Консерваторияда тағы бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін, жалақының төмендеуі және туған жерге деген сағыныш оны 1895 жылы Богемияға оралуға мәжбүр етті. Дворжақтың барлық он операсының, біріншісінен басқасы, либреттосы чех тілінде жазылған және чех ұлттық рухын жеткізуге арналған, сондай-ақ оның хорлық шығармалары да осы мақсатта жазылған. Опералардың ең сәттісі – 1901 жылы премьерасы өткен «Русалка». Оның кішкентай шығармаларының ішінде жетінші «Гумореска» және «Анам үйреткен әндер» әні де жиі орындалады және жазылады. Дворжак Прага халықаралық музыка фестивалі – Дворжақтың өмірі мен шығармашылығын тойлау үшін жыл сайын өткізілетін концерттердің ірі сериясы.
Antonín Leopold Dvořák (/d//(//ə//)/'/v//ɔːr//ʒ//ɑː//k//, // //ʒ//æ//k/ d(ə)VORzha(h)k; ; 8 September 1841 – 1 May 1904) was a Czech composer. Dvořák frequently employed rhythms and other aspects of the folk music of Moravia and his native Bohemia, following the Romantic era nationalist example of his predecessor Bedřich Smetana. Dvořák's style has been described as "the fullest recreation of a national idiom with that of the symphonic tradition, absorbing folk influences and finding effective ways of using them," and Dvořák has been described as "arguably the most versatile composer of his time". Dvořák displayed his musical gifts at an early age, being an apt violin student. The first public performances of his works were in Prague in 1872 and, with special success, in 1873, when he was 31 years old. Seeking recognition beyond the Prague area, he submitted scores of symphonies and other works to German and Austrian competitions. He did not win a prize until 1874, with Johannes Brahms on the jury of the Austrian State Competition. In 1877, after his third win, Brahms recommended Dvořák to his publisher, Simrock, who commissioned what became the Slavonic Dances, Op. 46. The sheet music's high sales and critical reception led to his international success. A London performance of Dvořák's Stabat Mater in 1883 led to many other performances in the United Kingdom, the United States, and eventually Russia in March 1890. The Seventh Symphony was written for London in 1885. In 1892, Dvořák became the director of the National Conservatory of Music of America in New York City. While in the United States, Dvořák wrote his two most successful orchestral works: the Symphony From the New World, which spread his reputation worldwide, and his Cello Concerto, one of the most highly regarded of all cello concerti. On a summer vacation in Spillville, Iowa in 1893, Dvořák also wrote his most famous piece of chamber music, his twelfth String Quartet in F major, Op. 96, the American. While he remained at the Conservatory for a few more years, pay cuts and an onset of homesickness led him to return to Bohemia in 1895. All of Dvořák's ten operas, except his first, have librettos in Czech and were intended to convey the Czech national spirit, as were some of his choral works. By far the most successful of the operas is Rusalka, premiered in 1901. Among his smaller works, the seventh Humoresque and the song "Songs My Mother Taught Me" are also widely performed and recorded. The Dvořák Prague International Music Festival is a major series of concerts held annually to celebrate Dvořák's life and works.
Алғашқы жылдар
Дворжак Австрия империясының Прагаға жақын Нелахозевсте дүниеге келді. Ол Франтишек Дворжак (1814–94) пен оның әйелі Аннаның (1820–82) үлкен ұлы болды. Франтишек қонақүй иесі, цитрада кәсіби ойнаушы және қасапшы болып жұмыс істеді. Анна Лобкович князі Йозеф Зденектың қызы болды. Анна мен Франтишек 1840 жылдың 17 қарашасында үйленді. Дворжак 14 баланың тұңғышы, олардың сегізінің балалық шағында көз жұмған. Дворжак рим-католик ретінде ауылдағы Киелі Андрей шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Нелахозевте өткен жылдары оның мызғыма христиандық сенімін нығайтып, оның музыкасына күшті әсер еткен богемиялық мұрасына деген сүйіспеншілігін арттырды. 1847 жылы Дворжак бастауыш мектепке оқуға түсіп, мұғалімі Йозеф Шпицтен скрипкада ойнауды үйренді. Ол ерте кезден-ақ ауылдың музыкалық тобында және шіркеуде ойнап, таланты мен шеберлігін көрсетті. Франтишек ұлының қабілеттеріне риза болды. 13 жасында әкесінің ықпалымен Дворжак неміс тілін үйрену үшін Злоницеге ағасы Антонин Зденекке жіберілді. Оның алғашқы композициясы – "Мені ұмытпа" (C) тонындағы "Полька" (Polka pomněnka) 1855 жылы жазылған болуы мүмкін. Дворжак неміс тілі мұғалімі Антонин Лихманнан орган, фортепиано және скрипкадан сабақ алды. Лихман жас балаға музыка теориясын үйретіп, сол кездегі композиторлармен таныстырды; Дворжак мұғалімінің қатыгез мінез-құлқына қарамастан Лихманға көп құрмет көрсетті. Лихман Злоницедегі шіркеудің органшысы болды және кейде Антонинге ғибадат кезінде орган ойнауға мүмкіндік берді. Дворжак Чешка Каменицеде Франц Ханкемен орган және музыка теориясы сабақтарын жалғастырды, ол оның музыкалық талантын одан әрі дамытып, оған көбірек жанашырлық танытты. 16 жасында Лихманн мен Зденектің кеңесімен Франтишек ұлына музыкант болуға рұқсат берді, бірақ бала органшы ретінде жұмыс істеуі керек еді. 1857 жылдың қыркүйегінде Прагаға кеткеннен кейін Дворжак қаланың орган мектебіне оқуға түсті, ән айтуды Йозеф Звонарьдан, теорияны Франтишек Блажектан, ал органды Йозеф Фёрстерден үйренді. Соңғысы Прага консерваториясының профессоры ғана емес, сонымен қатар органға композитор болды; оның ұлы Йозеф Бохуслав Фёрстер жақсы танымал композитор болды. Дворжак неміс тілін жақсарту үшін қосымша тіл курсына қатысты және көптеген топтарда және оркестрлерде "қосымша" скрипкашы ретінде жұмыс істеді, соның ішінде Сент-Сесилия қоғамының оркестрі де бар. Дворжак 1859 жылы орган мектебін бітіріп, сыныпта екінші орынға ие болды. Ол Санкт-Генри шіркеуінде органшы лауазымына үміткер болды, бірақ музыкалық мансабын жалғастыруға батылы жетпеді. 1858 жылы ол Карел Комзактың оркестріне қосылды, олармен Праганың мейрамханаларында және балдарында өнер көрсетті. Ансамбльдің жоғары кәсіби деңгейі Ян Непомук Майрдың назарын аударды, ол бүкіл оркестрді Богемиялық уақытша театр оркестрінде жұмылдырды. Дворжак 1862 жылдан бастап оркестрде виола ойнады. Дворжак концерт билеттерін сатып ала алмады, ал оркестрде ойнау оған музыка, негізінен операларды тыңдау мүмкіндігі берді. 1863 жылдың шілдесінде Дворжак оркестрді басқаратын неміс композиторы Рихард Вагнерге арналған бағдарламада ойнады. Дворжак 1857 жылдан бастап Вагнерге "шексіз құрметпен" қарады. 1862 жылы Дворжак өзінің алғашқы сырғалы квартетін жазуға кірісті. 1864 жылы Дворжак Праганың Жижков ауданында орналасқан пәтерді тағы бес адаммен бөлісуге келісті, олардың ішінде скрипкашы Мориц Ангер және кейінірек әнші болған Карел Чех бар еді. 1866 жылы Майрдың орнын бас дирижер Бедрих Сметана басқан. Дворжак айына 7,50 доллар табатын. Өзінің табысын үнемі толықтыру қажеттілігі оны фортепианодан сабақ беруге итермеледі. Сол кезде ол болашақ әйелімен танысады. Ол бастапқыда өзінің оқушысы және Уақытша театрдан әріптесі Йозефина Чермаковаға ғашық болды, оған "Кипарис ағаштары" ән циклын жазған. Алайда қыз оған қайта сүйіспеншілік танытпады, сондықтан басқа еркекке тұрмысқа шықты. 1873 жылы Дворжак Жозефинаның кіші қарындасы Анна Чермаковаға (1854–1931) үйленді. Олардың тоғыз баласы болды: Отакар (1874–1877), Жозефа (1875–1875), Рожена (1876–1877), Отили (1878–1905), Анна (1880–1923), Магдалена (1881–1952), Антонин (1883–1956), Отакар (1885–1961) және Алоизи (1888–1967). Отили, өзінің композиторы, 1898 жылы Дворактың шәкірті композитор Йозеф Сукқа тұрмысқа шықты, бірақ жеті жылдан кейін қайтыс болды. 1960 жылы, ол қайтыс болғанға дейін, Отакар әкесі туралы кітап жазды. Көптеген шығармаларының премьерасы өтпеген, немесе 1888 жылдан кейін өткен. Мысалы, Үшінші Струналық квартет, B.18, шамамен 1869 жылы жазылған, бірақ алғаш рет 1964 жылы жарық көрген және 1969 жылы премьерасы болған. 1870 жылы ол өзінің алғашқы операсы "Альфредті" бес айдың ішінде, мамырдан қазанға дейін жазды. Оның увертюрасы алғаш рет 1905 жылы орындалды, ал толық опера 1938 жылы ғана қойылды. 1871 жылы Дворжак Уақытша театр оркестрінен көбірек уақыт композицияға жұмсау үшін кетіп қалды. 1871 жылға дейін Дворжак өзінің алғашқы 26 композициясының арасында тек 5-ке ғана opus нөмірін берді. Антонин Дворжак туралы алғашқы баспасөз хабары 1871 жылдың маусымында "Hudební listy" журналында пайда болды, ал алғашқы қоғамдық орындалған композициясы – "Взпоминания" ("Еске алу", 1871 жылдың қазаны, Л. Прохазканың музыкалық кештері) болды. "Патша мен көмір өртеуші" операсы Дворжакқа Уақытша театрдан қайтарылып, қоюға болмайтындығы айтылды. Оның увертюрасы 1872 жылы Бедрих Сметана басқарған Филармония концертінде орындалды, бірақ толық опера түпнұсқа партитурасымен 1929 жылы бір рет қойылды және 2019 жылдың қыркүйегінде Дворжак Прага халықаралық музыка фестивалінде концерттік орындалысқа дейін қайтадан естілмеді. Клапхэм Дворжак Вагнердің үлгісін қабылдауда "шексізке дейін барғанын" түсінгенін айтады. 1873–74 жылдары ол "Патша мен Көмір өртеуші" либреттосын толығымен жаңадан, мүлдем басқаша стильде қайта жазды, "бұрынғы сәтсіз нұсқадан ештеңе қолданбастан". "Патша мен Көмір өртеуші II" деген атпен белгіленген опера, B.42, 1874 жылы Прагада премьераланды. Ұлттық театр оркестрінен кеткеннен кейін, Дворжак Святой Войтехте органшы лауазымын алды, Прага Хлахол хор қоғамымен (оның досы және қолдаушысы Карел Бендл басқарды) 300 әншінің қатысуымен орындалды, көрермендер мен сыншылардың жылы қарсы алуына ие болып, "сөзсіз табысқа" жетті. Дворжак композициялары Прагада таныла бастады. Дворжак 1874 жылы 33 жасқа толғанда, ол Прага аймағынан тыс жерде композитор ретінде жақсы танылмаған болып қалды. Сол жылы ол Австрия мемлекеттік сыйлығына ("Stipendium") үміткер болып, 1875 жылдың ақпанында сыншы Эдуард Ханслик, Мемлекеттік опера директоры Йоханн Гербек және Йоханнес Брамс қатысқан төрешілер алдынан өтті. Брамс 1874 жылғы күнтізбенің ішінде төрешілер құрамында болмаған, Хансликтің айтуынша. Ханслик осы мәселеге тікелей қатысқан, себебі ол 1874 жылдан бастап төрешілер қатарында болды. Дегенмен, Брамс Дворжак ұсынған 1874 жылғы жұмыстарды бағалауға уақыт пен мүмкіндік алды. Ботштейн төрешілердің мақсаты "мұқтаж талантты композиторларға қаржылық қолдау көрсету" екенін айтады. Төрешілер Дворжактан "көптеген жұмыстарды" алды: "екі симфония, бірнеше увертюра және ән циклы". Брамс Дворжактын "шеберлігі мен талантына" "көз жеткізе алмай қалды". Екі симфония Дворжактын үшінші және төртінші симфониялары болды, екеуі де 1874 жылдың көктемінде Прагада премьераланды. Клапхэм 1874 жылғы сыйлық туралы ресми есепті келтіреді, Дворжак "қаржылық жағдайы нашар музыкант" екенін айтады, ол "симфониялардың ішінде 15 композиция ұсынды, олардың барлығы да дарындылықты көрсетеді. Үміткердің қиын жағдайынан құтылуына және шығармашылық жұмысында алаңдамауына көмектесу үшін грантқа ие болуға лайық".
ranking second in his class. He applied unsuccessfully for a position as an organist at St. Henry's Church, but remained undaunted in pursuing a musical career. In 1858, he joined Karel Komzák's orchestra, with whom he performed in Prague's restaurants and at balls. The high professional level of the ensemble attracted the attention of Jan Nepomuk Maýr, who engaged the whole orchestra in the Bohemian Provisional Theater Orchestra. Dvořák played viola in the orchestra beginning in 1862. Dvořák could hardly afford concert tickets, and playing in the orchestra gave him a chance to hear music, mainly operas. In July 1863, Dvořák played in a program devoted to the German composer Richard Wagner, who conducted the orchestra. Dvořák had had "unbounded admiration" for Wagner since 1857. In 1862, Dvořák had begun composing his first string quartet. In 1864, Dvořák agreed to share the rent of a flat located in Prague's Žižkov district with five other people, who also included violinist Mořic Anger and Karel Čech, who later became a singer. In 1866, Maýr was replaced as chief conductor by Bedřich Smetana. Dvořák was making about $7.50 a month. The constant need to supplement his income pushed him to give piano lessons. It was through these piano lessons that he met his future wife. He originally fell in love with his pupil and colleague from the Provisional Theater, Josefína Čermáková, for whom he apparently composed the song cycle "Cypress Trees". However, she never returned his love and ended up marrying another man. In 1873 Dvořák married Josefina's younger sister, Anna Čermáková (1854–1931). They had nine children – Otakar (1874–1877), Josefa (1875–1875), Růžena (1876–1877), Otýlie (1878–1905), Anna (1880–1923), Magdalena (1881–1952), Antonín (1883–1956), Otakar (1885–1961) and Aloisie (1888–1967). Otýlie, a composer in her own right, married Dvorak's student, the composer Josef Suk in 1898, but died only seven years later. Otakar wrote a book about his father in 1960, just before he died. either had no known premieres, or were premiered in 1888 or later. For example, the Third String Quartet, B.18, was written in about 1869 but first published posthumously in 1964 and premiered in 1969. In 1870, he composed his first opera, Alfred, over the course of five months from May to October. Its overture was first publicly performed as late as 1905, and the full opera only in 1938. In 1871, Dvořák left the Provisional Theatre orchestra to have more time for composing. Up through 1871 Dvořák only gave opus numbers up to 5 among his first 26 compositions. The first press mention of Antonín Dvořák appeared in the Hudební listy journal in June 1871, and the first publicly performed composition was the song Vzpomínání ("Reminiscence", October 1871, musical evenings of L. Procházka). The opera The King and the Charcoal Burner was returned to Dvořák from the Provisional Theatre and said to be unperformable. Its overture was premiered in 1872 in a Philharmonic concert conducted by Bedřich Smetana, but the full opera with the original score was performed once in 1929, and not heard again until a concert performance in September 2019 at the Dvořák Prague International Music Festival. Clapham says Dvořák realized he had gone to "extremes in attempting to follow the example of Wagner". In 1873–74, he reset "the King and Charcoal Burner libretto entirely afresh, in a totally different manner", without using "anything from the ill fated earlier version". The alternate opera, called King and Charcoal Burner II, B.42, was premiered in Prague in 1874. On leaving the National Theater Orchestra after his marriage, Dvořák secured the job of organist at St. Vojtěch, was performed by the Prague Hlahol Choral Society of 300 singers (conducted by his friend and supporter Karel Bendl) to a warm response from both audience and critics, making it an "unqualified success". Dvořák's compositions were first coming to be recognized in Prague. When Dvořák turned age 33 in 1874, he remained almost unknown as a composer outside the area of Prague. That year, he applied for and won the Austrian State Prize ("Stipendium") for composition, awarded in February 1875 by a jury consisting of the critic Eduard Hanslick, Johann Herbeck, director of the State Opera, and Johannes Brahms. It seems that Brahms had only recently joined the jury, as he was not on it during the calendar year of 1874, according to Hanslick. Hanslick had first hand knowledge, as a continuing member of the jury
(from at least 1874 to 1877). Nevertheless, Brahms had time and opportunity to appreciate Dvořák's 1874 submission. Botstein says that the jury's purpose was "to award financial support to talented composers in need" in the Austro Hungarian Empire. The jury received a "massive submission" from Dvořák: "fifteen works including two symphonies, several overtures and a song cycle". Brahms was "visibly overcome" by the "mastery and talent" of Dvořák. The two symphonies were Dvořák's third and fourth, both of which had been premiered in Prague in the spring of 1874. Clapham gives the official report for the 1874 prize, saying Dvořák was a relatively impoverished music teacher who "has submitted 15 compositions, among them symphonies, which display an undoubted talent The applicant deserves a grant to ease his straitened circumstances and free him from anxiety in his creative work." It says he had not yet owned a piano. Before being married, he had lodged with five other men, one of whom owned a small "spinet" piano. In 1875, the year his first son was born, Dvořák composed his second string quintet, his 5th Symphony, Piano Trio No. 1, and Serenade for Strings in E. He again entered but this time did not win the Austrian State Prize. He did win it in 1876, and finally felt free to resign his position as an organist. In 1877, he wrote the Symphonic Variations, and Ludevít Procházka conducted its premiere in Prague.
Халықаралық бедел
Дворжак 1877 жылы Австрия сыйлығы конкурсына өзінің Моравиялық дуэттері мен басқа да музыкаларын, мүмкін фортепиано концертін де ұсынды. Ол желтоқсанға дейін нәтиже туралы білмеді. Содан кейін ол музыка сыншысы Эдуард Хансликтен жеке хат алды, ол да жүлделерді тағайындаған төрешілердің құрамында болған еді. Хатта Дворжакқа ол тағы да сыйлықты жеңіп алғаны туралы хабарланғанмен, сонымен қатар, алғаш рет Брамс пен Хансликтің қазылар алқасының құрамында болғаны айтылды. Хатта Дворжақтың музыкасын оның чех жерінен тыс жерлерде таныстыруға екеуінің де достық көмек көрсету туралы ұсынысы білдірілді. 1877 жылдың желтоқсан айында Дворжак өзінің 9-шы минор квартетін жазып, оны Брамсқа арнады. Брамс пен Ханслик екеуі де Моравиялық дуэттерге қатты әсерленді, ал Брамс оларды өзінің баспагері Симрокқа ұсынды, ол оларды сәтті жариялады. Брамстың жақсы қабылдаған Венгер билерін еске түсіріп, Симрок Дворжакқа сондай туынды жазуды тапсырды. Дворжак 1878 жылы өзінің «Славян билері» Op. 46-сын алдымен төрт қолға арналған фортепианоға, бірақ Симроктың сұрауы бойынша оркестрлік нұсқада да ұсынды. Бұл бірден үлкен жетістікке ие болды. 1878 жылдың 15 желтоқсанында жетекші музыка сыншысы Луи Элерт Берлиндегі «Nationalzeitung» газетінде «Моравиялық дуэттер мен Славян билері» туралы мақала жариялады, онда «Билер» «әлемді аралап шығады» және «осы музыкадан құдайға сыйынған табиғат ағысы сезіледі» деді. «Бұл билер мен дуэттерді бұрын белгісіз болған композитордан іздеушілердің саны артып, Германияның музыка дүкендерін аралап шықты». Билер 1879 жылы Франция, Англия және АҚШ-тағы концерттерде орындалды. Кейін Симрок одан әрі Славян билерін сұрады, оларды Дворжак 1886 жылы Op. 72-де ұсынды. 1879 жылы Дворжак өзінің Струнный секстетін жазды. Симрок осы партитураны жетекші скрипкашы Джозеф Йоахимге көрсетті, ол сол жылы қарашада басқалармен бірге оның премьерасын өткізді. Йоахим Дворжақтың камералық музыкасының «басты жақтауына» айналды. Сол жылы Дворжак скрипкалық концертін де жазды. Желтоқсан айында ол осы туындыны Йоахимге арнап, оған партитурасын жіберді. Келесі көктемде екеуі партитураны талқылады және Дворжак оны кеңінен қайта жөндеді, бірақ Йоахим оған толыққанды қанағаттанбады. Концерттің премьерасы 1883 жылдың қазанында Прагада скрипкашы Франтишек Ондричек орындады, ал сол жылдың желтоқсанында дирижер Ханс Рихтермен Венада да орындалды. Кейін Йоахим екі рет концерт орындауға жоспарлаған, бірақ екі жолы да дайындықтар сәтсіз аяқталып, ол концертті орындаған жоқ. Ханс Рихтер Дворжактан 6-шы симфониясын Вена филармониясы үшін жазуды сұрады, оны 1880 жылдың желтоқсанында тұсаукесерлеуді жоспарлады. Алайда, кейіннен Дворжак оркестр мүшелері композитордың туындыларын екі маусым қатарынан орындауға қарсылық білдіргенін анықтады, себебі «чехтерге қарсы сезім» болды. Сондықтан Адольф Чех симфонияның премьерасын 1881 жылдың 25 наурызында Прагада Филармония қоғамының концертінде жүргізді. Рихтер ақырында 1882 жылы Лондонда осы туындыны жүргізді және Дворжақтың шығармаларына әрқашан қызығушылық танытты.
Ұлыбританиядағы қабылдау
Дворжактың алғашқы діни туындысы – «Стабат Матер» 1880 жылы Прагада тұңғыш рет орындалды. Алайда, 1883 жылғы 10 наурызда Лондонның Корольдік Альберт залында Джозеф Барнби дирижерлігімен орындалғаннан кейін, ол зор табысқа ие болды. Бұл жетістік «Англия мен Америка Құрама Штаттарында көптеген қойылымдарға жол ашты», Германия мен Австриядағы бағалаудан бір жыл бұрын. Дворжак 1884 жылы Ұлыбританияға шақырылып, үлкен құрметке ие болды. Лондон филармониялық қоғамы Дворжакқа Лондонда концерттер өткізуді тапсырды, және оның өнернамасы жақсы қабылданып, жоғары бағаланды. Бұл тапсырысқа жауап ретінде Дворжак 7-ші симфониясын жазды және 1885 жылғы 22 сәуірде Санкт-Джеймс залында оның тұңғыш қойылымын өткізді. Кейіннен 1885 жылы Дворжак 27 тамыздағы концертте «Кейкінің күйеуі» атты кантатасын таныстырды. Ол 500 дауыстан тұратын хор мен 150 музыканттан тұратын оркестрдің репетициясын өткізу үшін бір апта бұрын келген еді. Бұл қойылым «Дворжақтың өмірінде бұрын-соңды болмаған үлкен жеңіс болды». Осы керемет табыстан кейін, ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі хор ұйымдары жаңа туындыны дайындап, көрсетуге асықты. Дворжак барлығы кем дегенде сегіз рет Ұлыбританияға сапар шекті, онда өзінің шығармаларын дирижерлік етті. 1887 жылы Рихтер Лондон мен Венада Симфониялық вариацияларды дирижерлік етіп, зор табысқа жеткізді (олар он жыл бұрын жазылған еді және Дворжак баспагерлердің бастапқы қызығушылығының болмауынан кейін оларды ұмытып кеткен болатын). Рихтер Лондон қойылымы туралы Дворжакқа: «Мен өмірім бойы дирижерлік еткен жүздеген концерттердің ішінде сіздің шығармаңыздай табысқа жеткен жаңа туынды болған емес», - деп хат жазды.
18881891 жыл
Дворжактың жаңа табысына қарамастан, 1888 жылғы ақпан айында Венада өткен Stabat Mater орындалысы, анти-чех сезімінің күшеюіне және композитордың "құртпалық сын" деп атаған нәрсеге ұшырады. Ол Рихтерге "батылдығы мен адал қолдауы" үшін шын жүректен алғыс айтты. 1890 жылы Пётр Ильич Чайковскийдің ықпалымен Дворжак Ресейге сапар шегіп, Мәскеу мен Санкт-Петербургте өзінің музыкасын дирижерлік етті. 1891 жылға қарай Дворжак 11 скрипкалық квартет жазған, олардың алтауы алғаш рет орындалды және гастрольдік квартеттің репертуарының бір бөлігі ретінде қолжетімді болды, Сметананың екі квартеті сияқты.
Америка Құрама Штаттары
1892 жылдан 1895 жылға дейін Дворжак Нью-Йорктегі Ұлттық музыка консерваториясының директоры болды. Консерваторияның президенті Жаннет Тюрбер Дворжакқа жыл сайын 15 000 доллар жалақы ұсынды – бұл сол дәуір үшін өте жомарт сома (1892 жылы 15 000 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең), Прага консерваториясында алған жалақысынан жиырма бес есе көп. Эммануэль Рубин консерватория мен Дворжактың сол жердегі уақытын сипаттайды. Бай және қайырымды әйел Тюрбер консерваторияны әйелдер мен афроамерикалық студенттерге, сондай-ақ ақ ер адамдарға да ашты, бұл сол кездегі әдеттен тыс жағдай еді. Дворжактың бастапқы шарты күніне үш сағат жұмыс істеуді, оның ішінде оқыту мен дирижерлік қызметін, аптасына алты күн жұмыс істеуді және әр жазда төрт ай демалысқа шығуды көзделді. Бірақ 1911 жылы бұл ғимарат бұзылып, қазіргі орта мектеп орнына салынды. Америкадағы Дворжактың басты мақсаты – «американдық музыканы» табу және оны дамыту болды, сияқты ол чех халықтық мотивтерін өзінің музыкасында қолданған. 1892 жылы Америкаға келгеннен кейін Дворжак американдық музыканың жай-күйі туралы газет мақалаларын жазды. Ол афроамерикалық және үндістердің музыкасын американдық музыканың өсуіне негіз ретінде пайдалану қажет деген пікірді қолдады. Ол американдықтар өздерінің ұлттық музыкалық стилін үндістер мен афроамерикалықтардың музыкасы арқылы табады деп ойлады. Осы жерде Дворжак Гарри Берлимен танысты, ол кейіннен алғашқы афроамерикалық композиторлардың бірі болды. Берли Дворжакты дәстүрлі афроамерикалық спиричуалдармен таныстырды. 1893 жылдың қысы мен көктемінде Нью-Йорк филармониясы Дворжакқа 9-шы симфониясын жазуды тапсырды, «Жаңа әлемнен», оны Антон Зейдль жетекшілігімен алғаш рет орындап, зор қол соғуларға ие болды. Клэфэм: «Бұл Дворжактың өміріндегі ең үлкен жетістіктерінің бірі болды, мүмкін ең бастысы», - деп жазады. Симфония жарық көрген кезде оны дирижерлер мен оркестрлер бүкіл әлемде қолға алды. Америкаға кетуге екі ай қалғанда Дворжак Йозеф Ян Коварикты хатшылыққа алды, ол Прага консерваториясында скрипканы бітірген және АҚШ-қа оралуға дайындалып жатқан еді. Коварик Дворжактың хатшысы болып қызмет етті және Дворжак отбасымен бірге тұрды. Ол Айова штатының Спилвилл қаласындағы чех тілінде сөйлейтін қауымнан шыққан, оның әкесі Ян Йозеф Коварик мектеп мұғалімі болған. Дворжак 1893 жылдың жазын Спилвиллде, бүкіл отбасымен бірге өткізуді шешті, ол оны өзінің «жазғы Високасы» деп атады. Ол жерде ол F мажорлы («Американдық») және E мажорлы скрипкалық квинтет квартеттерін жазды. Күзде Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол скрипка мен фортепианоға арналған сонатина жазды. Сол жылы Чикагодағы Колумбия көрмесінде өзінің 8-ші симфониясын орындады. 1894-95 жылдардың қысында Дворжак B минорындағы виолончельдік концертін жазды, Op. 104, B. 191, оны 1895 жылдың ақпан айында аяқтады. Алайда, үйіне деген сағыныш, жалақысының толық төленбеуі салдарынан, 2017 жылы бұл үй үйсіздерге арналған баспанаға айналдырылды. Дворжакқа құрмет көрсету үшін оның мүсіні жақын маңдағы Стьювесант алаңында орнатылды. Дворжак өмірінің соңғы жылдарында опера мен камералық музыка жазуға көбірек назар аударды. 1895 жылдың қарашасында Прага консерваториясындағы профессорлық қызметін қайта бастады. 1895 және 1897 жылдар аралығында ол A мажорлы және G мажорлы скрипкалық квартеттерін аяқтады, сондай-ақ Карел Яромир Эрбеннің «Кытице» жинағынан шабыт алған симфониялық поэмалар циклында жұмыс істеді. Бургаузердің 1960 жылғы каталогында көрсетілгендей, Дворжак 1896 жылы бес симфониялық поэмасын жазды, бірақ одан кейін жылына бірнеше шығарма ғана аяқтады, негізінен опералар: 1896 жылы «Якобин», 1897 жылы ештеңе, 1898-1899 жылдары «Иблис және Кейт», 1900 жылы «Русалька», 1900-1901 жылдары екі ән және «Речитативтер», соңында 1902-1903 жылдары «Армида» операсы. «Русалька» Дворжактың он операсының ішіндегі ең танымал операсы болып, халықаралық деңгейде танылды (төменде «Шығармалар, опералар» бөлімінде). 1896 жылы Дворжак Лондон филармониясында өзінің B минорындағы виолончельдік концертінің премьерасын өткізу үшін соңғы рет Лондонға барды. Сондай-ақ 1896 жылы Брамс бірнеше баласы бар Дворжакты Венаға көшіруге тырысты. Брамс өзінің асырауында ешкім жоқ екенін және «егер сізге бірдеңе қажет болса, менің байлығым сіздің қолыңызда» деді. Клэфэм: «Дворжак қатты қиындыққа тап болды, әйелінің көздерінен жас шықты, бірақ чех болғандықтан, Богемияны тастау туралы ойлау мүмкін емес еді», - деп жазады. Брамстың өзі өмір сүруге аз уақыт қалды, өйткені ол 1897 жылдың 3 сәуірінде қайтыс болды. Сондай-ақ, Брамс Венада «Брукнердің ықпалын теңгертуге» одақтас табуды үміттенеді. 1897 жылы Дворжактың қызы Отилие Сукова Дворжакова оның шәкірті, композитор Йозеф Сукқа үйленді. Сол жылы Дворжак Брамстың өлім төсегінде болып, 1897 жылдың 6 сәуірінде оның жерлеу рәсіміне қатысты. Қарашада Дворжак Веналық суретшілер стипендиясының төрешілер алқасына мүше болып тағайындалды. 1898 жылдың қарашасында оған Австрия-Венгрия императоры Франц Иосиф I оны «Әдебиет және өнер үшін» алтын медалімен марапаттайтыны туралы хабарланды, салтанатты шара 1899 жылдың маусымында өтеді. 1900 жылдың 4 сәуірінде Дворжак чех филармониясымен соңғы концертін өткізді, онда Брамстың «Трагикалық увертюрасы», Шуберттің «Аяқталмаған» симфониясы, Бетховеннің 8-ші симфониясы және Дворжактың өзінің «Жабайы көгершін» симфониялық поэмасы орындалды. 1901 жылдың сәуір айында император оны Австрияның Лордтар палатасына мүше етіп тағайындады, сонымен қатар жетекші чех ақыны Ярослав Врхлицкимен бірге. Дворжак 1901 жылдың қарашасынан өліміне дейін Прага консерваториясының директоры болып Антон Бенневицтің орнына келді. Дворжактың 60 жылдығы ұлттық мереке ретінде тойланды. Біріншіден, мереке күніне дейін оның алты операсы мен «Святая Людмила» ораториясы Прагада қойылды, бірақ Дворжак Венада болды; содан кейін 1901 жылдың қарашасында «кейінге қалдырылған ресми туған күн тойы» өтті. «Богемия мен Моравияның көптеген қалаларында чех халқы оның туған күнін тойлады». 1904 жылдың 25 наурызында Дворжак «Армиданы» репетициялау кезінде аурудың салдарынан тоқтауға мәжбүр болды. 1904 жылдың сәуір айында өткен бірінші чех музыкалық фестивалінде «бағдарламаның көп бөлігі» Дворжактың музыкасынан тұрды (Леош Яначек өзінің ешқандай шығармасы орындалмағанына көңіл бөлді). «Богемияның барлық аймақтарынан келген жетпіс алты хор қауымдастығы» Прагада жиналды және «он алты мың әнші» Дворжактың «Святая Людмила» ораториясын орындады. «Мыңдаған тыңдаушылар» «Жаңа әлемнен» симфониясын тойлады. Дворжак өзінің денсаулығына байланысты «жатып қалуға» мәжбүр болды, сондықтан қатыса алмады. Дворжак 18 сәуірде «инфлюенцаға» шалдықты және 1904 жылдың 1 мамырында, бес апталық аурудан кейін, себебі анықталмаған күйі 62 жасында қайтыс болды, көптеген аяқталмаған шығармаларын қалдырды. Оның қоштасу рәсімі 5 мамырда өтілді, оның денесі Прагадағы Вышеград зиратында, чех мүсінші Ладислав Шалунның бюстінің астына жерленді.
Стиль
Дворжактың көптеген шығармалары, мысалы, Славян билері және оның үлкен әндер жинағы, тікелей чех, моравия және басқа да славян халық музыкасынан шабыт алды. Дворжак өзінің шығармаларының негізі ретінде жиі славян халық билерін пайдаланды, оның ішінде skočná; богемиялық furiant, sousedská және špacirka; словакиялық odzemek; польшалық mazurka және polonaise; югославиялық Kolo; және славян халықтарының халық әндері, соның ішінде украиндық dumka. Оның 16 Славян биі, Op. 46, оған алғаш рет кең танымалдық әкелді, ал Op. 72, осы формалардың әрқайсысынан кем дегенде біреуін қамтиды. Ол сондай-ақ оркестрлік "Полонез" (1879) шығармасын жазды. Ол өзінің 6-шы симфониясының үшінші бөлімін "Скерцо (Фуриант)" деп атады. Оның "Думки триосы" – оның ең танымал камералық шығармаларының бірі және Dumka, дәстүрлі славян және польша жанрының атымен аталған. Оның маңызды шығармалары оның мұрасын және туған жеріне деген сүйіспеншілігін көрсетеді. Дворжак қазіргі заманғы чех музыкасының негізін қалаушы Бедрих Сметананың жолын жалғады. Дворжак 1857 жылдан бері Вагнердің музыкасына еруші болды. Өмірінің соңында ол Вагнерді "өте ұлы гений, басқа композиторлардың қолынан келмейтін нәрселерді жасауға қабілетті" деп айтты. Вагнер әсіресе Дворжактың операларына, сондай-ақ кейбір оркестрлік шығармаларына әсер етті. Клэпхэмнің сөзіне сүйенсек, оның төртінші симфониясының Andante Sostenuto тақырыбы "Таннгейзерден тікелей шыққан сияқты". 1873 жылдан бастап Дворжактың стилі "классикалық үлгілерге қарай тұрақты түрде дамыды". "Классикалық үлгілер" туралы нақтырақ айтсақ, 1894 жылы Дворжак өзі ең көп құрметтейтін композиторлардың Бах, Моцарт, Бетховен және Шуберт екенін жазған мақала жариялады. Мақала Шубертке арналғандықтан, оның туғанына үш жыл қалғанда, Дворжак Шубертке ерекше ықылас көрсеткен сияқты.
Шығармалары
Дворжак әр түрлі формада шығармалар жазды: оның тоғыз симфониясы көбінесе классикалық үлгілерге сай келеді, бірақ ол жаңа симфониялық поэмалардың да авторы. Оның көптеген туындыларында чех халық музыкасының ырғақтары мен мелодиялық ерекшеліктерінің ықпалы байқалады. Олардың ішінде екі жиынтық славян билері, симфониялық вариациялар және оның көптеген әндері бар. Осындай ықпалдың іздері оның ірі хорлық шығармаларында да кездеседі. Дворжак опералар (соның ішінде ең белгілісі – Русалька), скрипкалық оркестр мен үрмелі аспаптар ансамблі үшін серенадалар, камералық музыка (оның ішінде бірнеше скрипкалық квартеттер мен квинтеттер) және фортепианоға арналған музыка жазды.
Симфониялар
Дворжак өмір сүрген кезінде оның симфонияларының тек бесеуі ғана кеңінен танымал болды. Алғашқы басылып шыққан симфония – алтыншы, Ханс Рихтерге арналған. Дворжак қайтыс болғаннан кейін зерттеулер төрт жарияланбаған симфонияны анықтады. Алғашқысының қолжазбасы тіпті композитордың өзінен де жоғалып кеткен. Бұл жағдай «Жаңа әлем симфониясын» кезекті түрде 5-ші, 8-ші және 9-шы деп атауға әкелді. Симфония №8, соль мажор, Op. 88, жылырақ және көтеріңкі әуенмен сипатталады. Карл Шуман (Рафаэль Кубеликтің барлық симфонияларын жазған кітапшадағы жазбаларында) оны Густав Малердің шығармаларымен салыстырады. Симфония №9, ми минор, Op. 95, «Жаңа әлемнен» деген қосымша атауымен немесе «Жаңа әлем симфониясы» деп те белгілі. Дворжак оны 1893 жылдың қаңтар және мамыр айлары аралығында Нью-Йоркте болғанда жазған. Алғашқы орындалу кезінде ол осы шығармада американдық музыка элементтерін, мысалы, спиричуэлдер мен үндістердің музыкасын пайдаланғанын мәлімдеді, бірақ кейіннен бұл туралы айтқандарын жоққа шығарды. 1969 жылы «Аполлон-11» миссиясы барысында Нейл Армстронг «Жаңа әлем симфониясының» жазбасын Айға алып барды, ал 2009 жылы Австралиядағы ABC Classic FM жүргізген дауыс беруде ол сүйікті симфония деп танылды. WWE оны супержұлдыз Гунтердің рингке шығу музыкасы ретінде пайдаланады. Көптеген дирижерлер симфониялардың циклдарын жазды, олардың ішінде Карел Анчерл, Жири Белоглавек, Густаво Дудамель, Нееме Ярви, Иштва́н Керте́с, Рафаэль Кубелик, Зденек Макал, Вацлав Нойман, Либор Пешек, Витольд Ровицкий және Отмар Сюйтнер бар. Адольф Чех Дворжак симфонияларының премьерасын басқа ешкімнен көп өткізді. Ол №2, 5 және 6 симфониялардың алғашқы орындалуын жүргізді, композитор №7 және 8 симфониялардың премьерасын жасады, Бедрих Сметана №3 және 4 симфонияларды жетекшілік етті, Антон Сейдл №9 симфонияны орындады, ал Милан Сакс №1 симфонияның премьерасын өткізді.
Симфониялық өлеңдер
Франц Лист симфониялық поэманы ойлап тапты, бірақ Брамс сияқты консервативті романтик композиторлар оны пайдаланған жоқ. Дворжак бес симфониялық поэма жазды, барлығы 1896–1897 жылдары тізбектеп, опус нөмірлерімен: «Су әлемі», Op. 107; «Түскі кездің сиқыры», Op. 108; «Алтын тігіш», Op. 109; «Жабайы көгершін», Op. 110; және «Батырдың әні», Op. 111. Алғашқы төрт поэма чех фольклорисі Карел Яромир Эрбеннің «Кытице» жинағындағы балладалар негізінде жазылған. «Батырдың әні» Дворжак өзі құрастырған бағдарламаға негізделген және автобиографиялық туынды саналады.
Хорлық шығармалар
Дворжактың негізгі хорлық шығармаларына оның Stabat Mater (осы мәтіннің ең ұзақ сақталған нұсқасы), Requiem, Te Deum және D мажордағы мессасы жатады. "Стабат матер" (Op. 58) – соли (сопрано, альт, тенор және бас), хор және оркестр үшін ауқымды (шамамен 90 минуттық) вокалды-аспаптық қасиетті шығарма. Бұл шығарманың тууына композитордың қызы Жозефаның қазасы себеп болды. Антонин Дворжак өзінің "Реквиемін" 1890 жылы, мансабының шарықталу кезеңінің басында жазды. Дворжак дінге берілген адам болған, ал бұл шығарма оның сенімі мен рухани әлемін көрсетеді. Премьерасы 1891 жылы 9 қазанда Бирмингемде өтті, оны Дворжак өзі дирижерлік етті және ол "үлкен жетістікке" ие болды. Бостонда 30 қараша 1892 жылы ерекше табысқа қол жеткізді: "композитор нөмірлер арасында жиі алғысқа ілесіп, соңында ең ынталы қошаметке бөленді". 1901 жылы Венада бұл концертке кешігіп құрмет көрсетілді: "Венадағы 1901 жылғы наурыздағы қойылым – Дворжак музыкасының жеңісі болды, бұл арқылы Вена жұртшылығы оның шығармаларын бұрын, кейде салқын қабылдағаны үшін өтемек болғандай сезілді". Te Deum (Op. 103) – сопрано мен баритон солисі, хор және оркестр үшін әнұранның латын мәтініне арналған кантата ("Құдай, сені мақтаймыз"). Ол 1892 жылы Американы ашудың 400 жылдығына арналып жазылған. Композиция Дворжак Америкаға көшіп кетер алдында аяқталды және 1891 жылы Жанет Тюрбердің тапсырысымен, композитор оның мектебінің директоры лауазымын қабылдағанда жазылды. Te Deum – "Стабат матер" мен "Реквиемнен" гөрі көбірек жекелеген шығарма. Ол 1892 жылы 21 қазанда Нью-Йорктегі Дворжактың алғашқы концертінде премьераланды. D мажордағы месса (алғашқыда Op. 76, кейін Op. 86 ретінде нөмірленген) бастапқыда орган, жеке дауыстар және шағын хор үшін арналған еді. 1892 жылы Лондонның "Новелло" баспасының сұрауына жауап ретінде Дворжак өзінің Мессасын симфониялық оркестр үшін аранжировкалаған кезде жұмыс аяқталды. "Святая Людмила" ораториясы Богемия мен Моравияда үлкен жетістікке ие болды, Дворжактың құрметіне 1901 және 1904 жылдары өткен шараларда орындалды. Бұл шығарма 1886 жылғы қазан айында Англияда үлкен табысқа ие болды, 15-і күні "көрермендер музыканы мақтап, құлшыныспен тыңдады", ал 29-ы күні "көптеген және бірдей ынталы көрермендер болды, сыншылар да мақтауға толы болды", бірақ либреттоның чех тілінен ағылшын тіліне аударылуы "барлық жағынан қанағаттандырмас деп танылды". "Спектрдің қалыңдығы" кантатасы (Op. 69, B. 135) 1885 жылы Англияның Бирмингем қаласында өткен Музыкалық фестивальде орындалды және Дворжактың мансабындағы ең үлкен жетістік болды.
Концерттер
Сарапшы Харольд Шонберг «G минорындағы фортепиано концертінде фортепиано партиясы өте әсерсіз, А минорындағы әдемі скрипка концерті және B минорындағы виолончель концерті ең жоғары деңгейде» деп сипаттады. Барлық концерттер классикалық үш бөлімді формада жазылған. G минорындағы фортепиано мен оркестрге арналған концерт, Op. 33 – Дворжак жазған үш концерттің (жеке аспап пен оркестр үшін) біріншісі, бірақ бәлкім, ең аз танымал. А минорындағы скрипка мен оркестрге арналған концерт, Op. 53, 1878 жылы Дворжак танысып, құрметтеген көрнекті скрипкашы Джозеф Иоахим үшін жазылған. Ол 1879 жылы аяқталды, бірақ Иоахим туындыға күмәнмен қарады. Концерт 1883 жылы Прагада скрипкашы Франтишек Ондричекпен тұсаукесер болды, ол сондай-ақ Вена мен Лондонда алғашқы орындауларын өткізді. B минорындағы виолончель мен оркестрге арналған концерт, Op. 104 – жазылған соңғы концерт. Ол 1894–1895 жылдары досы Хануш Вихан үшін жазды. Вихан мен басқалар біраз уақыттан бері виолончель концертін сұрап келген, бірақ Дворжак виолончельдің оркестрлік аспап екенін, бірақ жеке концерт үшін жеткіліксіз екенін айтып бас тартқан. Дворжак концертті Нью-Йоркте Ұлттық консерваторияның директоры қызметін атқағанда жазды. 1894 жылы консерваторияда оқытқан Виктор Герберт өзінің екінші виолончель концертін, Op. 30 жазып, сол жылы бірнеше рет орындады, соның ішінде Антон Сейдль басқарған Нью-Йорк филармониясымен сәтті тұсаукесер өткізді. Дворжак Герберттің виолончель концертінің кем дегенде екі орындалуына қатысып, Виханның виолончель концерті туралы өтінішін орындауға шабыттанды. Дворжак концерті 1896 жылдың 16 наурызында Лондонда ағылшын виолончелисі Лео Стернмен тұсаукесер болды. Қабылдау «құштарлықпен» қарсы алынды. Брамс бұл туынды туралы: «Егер мен осындай виолончель концертін жаза алатынын білгенімде, бұрыннан жазып шығарған болар едім!» деді. Шонбергпен келісе отырып, виолончельші және автор Роберт Бэтти: «Мен оны барлық виолончель концерттерінің ең ұлысы деп санаймын, – бұл пікірді көптеген виолончельшілер бөліседі» деп жазды. 1865 жылы, мансабының басында Дворжак фортепианомен сүйемелдеумен А мажордағы виолончель концертін, B. 10 жазды. Гюнтер Рафаэль 1925–1929 жылдары қайта қаралып, оркестрленген нұсқасын жасады. Дворжак каталогын жүйелеуші Джармил Бургаузер 1975 жылы жарық көрген тағы бір оркестрлеу және қысқарту жасады.
Камералық музыка
Виолашы болғандықтан, Дворжак табиғи түрде ішеклі аспаптарға бейімділік танытты. Оның камералық шығармалары американдық халық мәдениетінен күшті шабыттанды, бірақ сонымен қатар чех тамырларын сақтап қалды. Отыз жылдың ішінде Дворжак қырықтан астам камералық музыка туындыларын жазды.
Струялық квинтеттер
1860 жылы Прага орган мектебінде білімін аяқтағаннан кейін Дворжак А минорындағы 1-ші, Op. 1 скрипкалық квинтетін жазды. Тағы екі квинтет жазылды, соның ішінде 1875 жылдың басында жазылған соль мажорлы 2-ші, Op. 77 скрипкалық квинтеті контрабас қолдануымен ерекшеленеді. Бұл квинтет композитордың өту кезеңінің соңында жазылды, шығармаларына тақырыптық тығыздық енгізілді. Бұл квинтет оның аспаптық шығармаларында сирек кездесетін нәзік оперетта стилімен сипатталады. Вариацияның барлық бөлімге таралуы оның симфониялық шығармаларын еске түсіреді. 1893 жылы, американдық кезеңінің соңында, жазғы демалысын Айова штатының Спилвилл қаласында өткізген кезде, екінші виоласы қосылған Ми мажорлы 3-ші, Op. 97 скрипкалық квинтеті жазылды.
Струкалық квартеттер
1880 жылдары Дворжак жойылған шығармаларының тізімін жасады, соның ішінде 1868–70 жылдардағы B♭, D және E минорындағы скрипкалық квартеттер. Дворжак осы шығармаларды "есінен шығу кезеңінде" көшірмелері басылғаннан кейін ғана жойды. Партитурадағы қателердің көптігі олардың ешқашан орындалмағанын көрсетеді. Дворжак осы квартеттердің қолжазбаларын сақтап қалды, бірақ оларға opus нөмірін қоймады. Бұл квартеттер Бурхаузер каталогында B.17, B.18 және B.19 нөмірлерімен тіркелген. Екінші, үшінші және төртінші квартеттер Дворжактың композитор ретінде өркендеуін көрсетеді. Ол D мажорлық квартетінде жоғары дамыған музыкалық тілді меңгергенін көрсетеді, сонымен қатар "Эй, славяндар!" славян бостандығы әнінің мелодиясын вариациялық стильде өңдейді. Сондай-ақ, ол үш түрлі оркестрлік (B47), скрипка мен фортепианоға (B48A) және фортепиано төрт қолға (B48B) арналған әрлеулер жасады. Тематикалық материал жеткілікті дамытылмаған, қайталау жиі қолданылады және дамуға көңіл аз бөлінген.
Басқа камералық жұмыстар
Ол сонымен қатар екі фортепианолық квинтет жазды, екеуі де А мажорда, оның екіншісі, Op. 81 – көбірек танымал. Ол екі скрипка мен альт үшін Терцетто (Op. 74); екі фортепианолық квартет (Op. 23 және Op. 87), струнный секстет, Op. 48; және төрт фортепиано триосы, соның ішінде фортепиано триосы №4 (қосымша атауы – «Думки»), Op. 90 жазды. Ол сондай-ақ екі скрипка, виолончель және гармониканың ерекше үйлесімі үшін Багателлдер жинағын (Op. 47) жазды. Багателлдер циклдік және сюитаға ұқсас, чех халық әуендерін қайталайды. Дворжак струнный квартет үшін екі вальс жазды және 1865 жылы жазылған «Кипаристер» атты 18 әнінен алынған «Әндердің эхосы» (B152) атты струнный квартет үшін 12 махаббат әнінің жинағын жасады. Оның скрипка мен фортепианоға арналған шығармаларына «Романтикалық пьесалар», «Скрипка сонатинасы» және «Скрипка сонатасы» кіреді.
Опералар
1904 жылғы сұхбатта Дворжак операны «ұлт үшін ең қолайлы форма» деп мәлімдеді. Егер оның опералық шығармаларының негізінде осы ұлтшылдық сезім жатса, ол 1862-1871 жылдар аралығында Праганың Уақытша театрының оркестрінде жетекші виолашы ретінде тәжірибе алған Жакомо Мейербердің дәстүрлі чех мелодиясы мен грандиоз опера стилін қатар қолдануда қиындыққа тап болды. Оның ықпалы «Ванда» және «Димитрий» сияқты туындыларында анық көрінеді. Рихард Вагнердің музыкасына деген қызығушылығы да оның операларына әсер етті, бұл 1894 жылы Венадағы сәтсіздіктен кейін «Димитрийдің» кең ауқымды қайта жазылуында байқалады. Оның барлық операларының ішінде «Русалька», Op. 114, «Měsíčku na nebi hlubokém» («Айға арналған ән») атты танымал ариясы бар, Чехиядан тыс заманауи опера сахналарында жиі қойылады. Бұл олардың тең емес ойлары мен либреттоларымен, сондай-ақ сахналық талаптарымен байланысты. «Якобин», «Армида», «Ванда» және «Димитрий» операларына шабуыл жасаған әскерлерді көрсету үшін үлкен сахналар қажет. Майкл Беккерман сияқты Дворжак зерттеушілері оның 9-шы симфониясының «Жаңа әлемнен» екінші бөлігінің, ешқашан жазылмаған Хиавата туралы операға жасалған эскиздерден алынғанын болжайды.
Әндер
"Киелі кітаптан" 10 ән жинағы, Op. 99, Б. 185, 1894 жылдың наурыз айында жазылған. Сол шақта Дворжакқа белгілі дирижер және оның жақын досы Ханс фон Бюловтың қайтыс болғаны хабарланды. Одан бір ай бұрын, ол алыс Богемияда әкесінің өлімі жақын екенін естіп, қатты күйзелген. Дворжак өзін Псалмдармен жұбатты. Нәтижесіндегі бұл туынды, оның ән циклдарының ең жақсысы саналады және Кралице Чех Библиясының мәтініне негіделген. Дворжақтың әкесі 1894 жылдың 28 наурызында, жұмыстың аяқталуынан екі күн кейін қайтыс болды. Тағы бір мәшһүр цикл – жеті цыган әні (чех. Cikánské melodie), B. 104, Op. 55, оның ішінде "Анам үйреткен әндер" (жинақтың төртінші әні) бар. Дворжак чех ұлттық дәстүрлі музыкасынан шабыттанған көптеген әндер жазды, мысалы, "Махаббат әндері", "Кешкі әндер" және т.б.
Басқа жұмыстар
Чех халықтық ырғақтары мен әуендік пішіндерінің ықпалын көрсететін басқа да туындылардың ішінде, ең танымал мысалдар – славян билерінің екі жинағы. Бірінші кітап, Op. 46 (1878) негізінен чех үлгісінде жасалған. Ол фортепиано дуэті (бір фортепиано, төрт қол) үшін жазылған, бірақ Дворжак сол жылы бүкіл жинақты оркестрлеп аяқтады. Екінші кітап, Op. 72 (алғашқыда төрт қолмен ойналатын фортепианоға арналған), сегіз жылдан кейін жазылды және Сербия, Польша және Украина сияқты басқа славян елдеріне тән формаларды қамтиды, бірақ кейбіреулері "бірнеше бидің ерекшеліктерін біріктіреді". Дворжак нақты халық әндерін пайдаланбады, бірақ дәстүрлі халық музыкасының стилінде өзінің жекелеген тақырыптарын жасады, түпнұсқа халық билерінің ырғақтарын қолданды. 1877 жылғы Симфониялық вариациялар басқа санаттарға жатпайтын туынды. Түпнұсқа тақырыпқа арналған оркестрлік вариациялар, жеке туынды ретінде құрастырылған, өте сирек кездесетін жанр болды. Бастапқыда сәттілікке жете алмаған, бірақ он жылдан кейін қайта жанданып, қазір репертуарда берік орналасқан.
Мұра
Дворжактың "Ларго" әні "Жаңа дүние" симфониясынан алынған. 1943 жылғы 27 желтоқсанда Суматрадағы жапондық тұтқын лагерінде әскери тұтқындардан құралған вокалдық оркестр орындаған көптеген шығармалардың бірі болды. 1980 жылғы "Жаз соңындағы концерт" фильмі Дворжақтың өміріне негізделген. Дворжак рөлін Йозеф Винклар сомдады. 2012 жылғы "Америкалық хаттар" телефильмі Дворжақтың жеке өміріне арналған. Дворжак рөлін Хинек Чермак ойнады. Иан Крикорка Дворжақтың кейбір опералары негізінде бірнеше балалар кітабы жазды. Йозеф Шкворецкий "Дворак в любви" романында Америкадағы Ұлттық музыка консерваториясының директоры ретіндегі өмірін баяндады. Любош Кохутек ашқан 2055 Дворжак астероиді оның құрметіне аталды. Дворжак сонымен қатар пойыздарды ұнататын, Прагадан Венаға және Дрезденге бағытталған экспресс пойыздардың локомотивтерінің нөмірлерін жинаған, сондай-ақ Нью-Йоркте қатаң бақылаудағы пойыздармен көп уақыт өткізген. Ол олардан шығармаларына шабыттанды дегенді айтады.