Кіріспе

Оңтүстік Африка жеңіл бронекөлігі

Бастапқыда тек барлау машинасы ретінде көрілген Эланд сәтті түрде шабуылдық және танкке қарсы құрал ретінде қызмет етті. Дегенмен, кейіннен Эланд экипаждары оны құрметпен қабылдады. Соңғы өндіріске түскен нұсқасы – Eland Mk7, 1979 жылы ұсынылды. 1988 жылдың қазан айында Оңтүстік Африка жаңа, жергілікті бронекөлікті – Rooikat таныстырды. Rooikat, Эланд сериясын конвенциялық майданда ықпалдықпен алмастыру қажеттілігінен туындаған, бұрынғыдан жылдам және 76 мм калибрлі, қашықтықтан нысананы алуға қабілетті зеңбірекпен жабдықталған. Көтерілісшілердің әрекеттері, әсіресе Замбия шекарасына жақын Каприви аймағында, тұрақтар мен таңдамалы нысаналарға шабуыл жасау түрінде болды. Көптеген ағылшын тілді елдерге тән үрдіске сәйкес, жергілікті полицияға бастапқыда Оңтүстік Африка қарулы күштерінің орнына көтерілісшілдерге қарсы операцияларды басқару міндеті жүктелді. Бір жылдан кейін PLAN мина соғысын өзінің стратегиялық бөлігі ретінде қабылдады, шектеулі жол желісінде Оңтүстік Африка конвойлерінің қозғалысын қиындатуға тырысты. Миналардың қойылуы көбінесе конвойлерді тұраққа түсіру үшін қолданылды. Бұл тактика осы уақытқа дейін Оңтүстік Африка қарулы күштері мен полициясының көптеген шығындарына әкелді және келесі екі онжылдық бойы PLAN-ның соғыс күш-жігерінің ең маңызды ерекшелігіне айналды. Колониялық мемлекетте саяси билік пен ықпалды нығайтуға бағытталған үш бәсекелес анголалық ұлтшыл қозғалыстар арасындағы фракциялық күрес болды; 1975 жылдың ортасына қарай ел ашық азаматтық соғысқа ұшырады. Алайда, UNITA және FNLA үшінші фракция – Анголаның азаттық қозғалысы (MPLA) тарапынан жеңіліп, Луандадан қуылды. FNLA және UNITA-дан айырмашылығы, MPLA-ның Анголаны азат ету үшін халықтық қарулы күштері (FAPLA) болды, ол кәдімгі соғыс үшін жақсы жабдықталған және Кеңес Одағы мен Кубаның әскери кеңесшілерінен қару-жарақ алды. FNLA да, UNITA да танкке қарсы қару-жараққа ие емес еді, ал олардың жеңіл қаруланған әскерлері FAPLA бронетехникасына қарсы тұра алмады. Анголадағы жасырын араласу бағдарламасының бір бөлігі ретінде Орталық барлау агенттігі Заирді FNLA және UNITA-ға Panhard AML 90 және M40 зеңбірексіз мылтықтарды беруге көндірді, ал олар американдық қару-жарақтардың жаңа үлгілерін алды. Оңтүстік Африка UNITA-ның AML экипаждарын оқыту үшін алты бронетехника нұсқаушысы бар кеңесшілер және байланыс тобын құрды. Оңтүстік Африка кеңесшілері бірнеше апта ішінде үш экипажды даярлауды жоспарлады, бірақ ФАПЛА Nova Lisboa-дағы UNITA штабына шабуыл жасағандықтан, оларға мұндай мүмкіндік берілмеді. Олар сұрақ қойылған жағдайда жалдамалы әскер ретінде таныстыруға рұқсат алды. Лауазымды тұлғалар Эландты Оңтүстік Африка қару-жарағына қатысты тыйым салудан босатты, өйткені UNITA және FNLA сырттан бірдей AML-ді пайдаланғаны белгілі болды және олар жеткілікті түрде анонимді деп есептелді. Бұл әсерді күшейту үшін Оңтүстік Африка экипажының мүшелері бронекөліктерді UNITA белгілерімен бояды. Эланд 90 барлау жұмыстарын отпен жүргізді, олардың жылдамдығы мен қозғалыс қабілетіне сеніп, ықтимал тұрақтардан өтуге тырысты. FAPLA тез арада Norton de Matos-тан Catengue-дегі стратегиялық теміржол торабына дейін қорғаныс шебін құрды, ол Nova Lisboa мен Луанда арасындағы тас жолда орналасқан. Оңтүстік Африканың білмеуімен, Catengue FAPLA оқу лагеріне жақын орналасқан, онда кубалық кеңесшілердің көптеген тобы орналасқан. Кубалықтар Catengue-ді қорғауға күрделі жоспар жасады, Оңтүстік Африка бронекөліктерін жолға тоқтатып, 82 мм минометтер мен 122 мм-лік Grad P зымырандық артиллериясының біріктірілген батареясымен FNLA жаяу әскерін жоюды көздеді. Оңтүстік Африка бронекөліктері көпірден өтіп бара жатқанда, кубалықтар оқ ашты. Эландтар от ашты, жетекші танкты жойды және қалғандарын кері шегінуге мәжбүр етті. Оңтүстік Африканың "Саванна" операциясын тоқтату туралы шешімі халықаралық қарсылық пен кубалық әскерлердің күшейе бастауына байланысты 1976 жылдың қаңтарында қабылданды, ал соңғы Оңтүстік Африка күштері Анголадан наурыз айында кетіп қалды. Осы операция үшін Оңтүстік Африка жаңа Ratels-ке орнатылған механикаландырылған жаяу әскерден тұратын біріктірілген жауынгерлік топты сынақтан өткізді, оған қажет болған жағдайда оттық қолдау көрсететін 90 Eland қосылды. Операция барысында көптеген Эландтар батпақ пен тіпті жұмсақ құмға батып, оларды ауыр Ratels-термен шығарудан басқа амал қалмады. Жауынгерлік топтың жылдамдығы Эландтардың қиын жерде нашар инерциясынан теріс әсер көрді. Соңында, бронетанқ корпусы механикаландырылған жаяу әскер тобында Эланд 90 Ratel-мен бірге күресуге жарамсыз екенін мойындады. Бұрынғының оттық қолдау әлеуеті пайдалы болды, бірақ оның жылдамдығы Ratel-ге қарағанда нашар болды және жеке көлік түрі үшін, әсіресе бензинмен жұмыс істейтін көлік үшін жеке логистикалық жүйені ұстау экономикалық тұрғыдан тиімді емес деп есептелді. Бес және алты жауынгерлік топтар да толығымен парашютистерден құралды, олар жеңіл жаяу әскер ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ тылдан қолдау көрсетілді. Олардың мақсаты Анголаның оңтүстігіндегі үш PLAN оқу лагерін жою болды. Жергілікті жағдай қиын болғанда, жылдамдық шамамен 10 км/сағатқа дейін төмендеді. Жауынгерлік топтар алғашқы PLAN нысанына жеткенде, батқан Эландтар Ratels-термен кездейсоқ түрде көтерілісшілердің тұзағына түсті. Олардың экипаждары өздерінің өмірі үшін күрескенде механикаландырылған шабуыл тобын қолдауға қабілетсіз болды, ал 90 мм зеңбіректер өте жақын қашықтықтағы қарсы шабуылдаған PLAN күштерін басу үшін қолданылды. FAPLA T-34-85 танктерімен болуы мүмкін кездесулерге дайындалу үшін 61-ші механикаландырылған бөлімнің элементтері "өрт белдеуі" шараларын жасады, бір-бірін қолдау және арнайы маневрлерді біріктірді. Алайда, ол Protea үшін Ratel 90 танкке қарсы взводынан айырылды, бұл Эландқа көбірек сенуге мәжбүр етті: Ratel-мен жылдам "өрт белдеуі" кезінде оның жылдамдығына жете алмайтын көлік. Ең маңыздысы, Оңтүстік Африка Xangongo және Ongiva-да өз гарнизондарын орнатты, Соңғы Африкалық аумақтық күштерінен (SWATF) екі рота, Эланд взводы және 32-ші батальонның арнайы күштері қалды. 1982 жыл бойы Эланд 90 Xangongo маңындағы жолдарда жиі көрінді, SWAPO-ны қалаға қайта кіруден тоқтатып тұрды. Алайда, Оңтүстік Африка өміріне немесе ресурстарға қатысты шығындарға әкелуі мүмкін тікелей шабуылдар жасауға ниет білдірмеді. Askari FAPLA-ны әуе шабуылдары, алыс қашықтықтан бомбалау және жеңіл барлау арқылы ұстап тұруға сенді. Осы қағидаға сәйкес, Виктор күші Mongua арқылы шығысқа қарай бағытталды, содан кейін Cuvelai-дегі FAPLA-ның 11-ші бригадасын мазалады, олардың мақсаты болды. Анголалық қорғаушылар ауыр артиллериямен жауап берді. refn|Бұл қақтығыс 1983 жылдың 31 желтоқсанының таңында жалпы шабуыл кезінде болды. Эланд 90 Cuvelai-дің сыртында Juliet 19 деп аталатын жаяу әскер ротасын сүйемелдеп келе жатқанда T-55 танктерімен кездесті. Оңтүстік Африка және кеңестік дереккөздері Эланд 90 отынан бірнеше T-55 танктерінің бұзылғанын көрсетті, бұл осы оқиға кезінде болды, бірақ FAPLA-ның шығындары туралы толығырақ мәлімет берілмеді. Ақырында, мақсатты орындау 61-ші механикаландырылған бөлімге жүктелді. Ratel 90-шыларының жоғары беделіне байланысты, олар Анголалық артиллерияшылар оларды анықтамас бұрын, тығыз өсімдіктердің арасында T-55 танктерін анықтай алды, Эландтарда мұндай мүмкіндік болмады. Бронекөліктер өзенде кемінде бес танкты жойды, олар тексеру үшін тартылып алынды. Бронекөліктер көтерілісшілерді тоқтату үшін жолдарды жиі патрульдеді.

Родезия

Родезия 1965 жылдан 1980 жылға дейін екі қарсылас көтерілісші армияға – Зимбабве Африка Ұлттық Азаттық Армиясына (ZANLA) және Зимбабве Халықтық Революциялық Армиясына (ZIPRA) – қарсы ұзақ және қатал қарсы көтеріліс науқанын жүргізді. Соғыс басталғаннан бері Родезия Әуе Күштері көтерілісшілердің диверсанттардың отын қоймаларын, алдыңғы әуеайлақтар мен өзге де маңызды нысандарды бұзуы мүмкін деген алаңдаушылықта болды. 1971 жылы Родезия Әуе Күштерінің Қауіпсіздік Оқу бөлімі (STU) базаның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін құрылды. STU-ны Оңтүстік Африка үкіметі оқытып, жабдықтады, оған радиостанциялар, шағын қару-жарақ және оқ-дәрілер, сондай-ақ негізгі қару-жарақтар бойынша нұсқаулар берді. Олар тұрақты күзет кезінде бекітілген орналасқан жерлерге қазылып, сонымен қатар әрбір ұшақ қону алдында реттеліп жүргізілетін патрульдерді жүргізді. Көтерілісшілердің шабуылы кезінде Eland 60 машиналары бекітілген орналасқан жерлерінен шығып, шабуылшыларды тосқауылдайтын, қажетті оттық қолдауды қамтамасыз ететін және көтерілісшілерді анықтау үшін жарықтандыру снарядтарын атып, қарулы күзетшілерге көмектесетін. Алайда, Ferret машиналары тозуға ұшыраған, себебі Родезия оларды Адендегі британдық күштерден бірнеше жыл бойы ауыр пайдаланғаннан кейін мұра етіп алған. Ferret конструкциясының жердегі нысаналарға және қазылған көтерілісшілерге қарсы тиімді болуы үшін жеткілікті атыс күші болмады, олар тек бір жалпы мақсаттағы пулеметпен қаруланған. Зы бронеавтомобильдер әскердің жол тосқауылдарында орналастырылды және көтерілісшілердің кіріп-шығуын болдырмау үшін шекараларды жиі патрульдеді. Конференция 47 пленарлық сессиядан кейін кезең-кезеңмен саяси өткел туралы келісімдермен, көтерілісшілердің фракцияларын қамтитын конституциялық конференциямен және 1979 жылғы 15 желтоқсандағы атысты тоқтатумен аяқталды. Оңтүстік Африка үкіметі Родезиядағы одақтастарының саяси тұрғыдан әлсірегенін мойындап, қолдауын тоқтата бастады. Родезия армиясының жоғары шенді генералы қажетті шараларды қабылдау үшін тағайындалды. Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері (SADF) Eland 90 машиналарын ықтимал жауынгерлік режимнің қолына қалдыруға ниет білдірмеді және бронеавтомобильдерді жою жоспарына қатысты деп күдіктелді. Сауд Арабиясынан алынған қаржылық көмек Рабатқа кең ауқымды жабдықтау желісіне қол жеткізуге мүмкіндік берді: қару-жарақ Иран, Батыс Германия және Бельгия сияқты алыс елдерден алынды. Panhard AML 90 машиналарына Франциядан тапсырыс берілді; кейбіреулері қолданылған күйде келгенімен, 1976 жылы импортталды. Басқалары 1978 жылдан кейін FAR құрамында Ratel машиналарымен бірге пайда болды. Марокко FAR-дың әрбір жеңілісіне алаңдады, ал 1979 жылдың қыркүйегінде генерал Ахмед Длими Батыс Сахарада тараған күштерді консолидациялаудың жаңа стратегиясын қабылдады. Үлкен партизандық күштер аңғардағы бронеавтомобильдер колоннасын қоршап алып, кесіп тастады.

Басқа да қақтығыстар

Оңтүстік Африка 1990 жылдардың ортасында Уганда халықтық қорғаныс күштеріне 40, түрі белгісіз «Эланд» бронетранспорттық құрылғысын, сондай-ақ «Буффель» минадан қорғалған әскер тасымалдаушыларын жеткізді. Бұл бронетранспорттық құрылғылар екінші Конго соғысы кезінде қолданылған болуы мүмкін, және Кисанганиде Уганда әскерімен бірге қатысқан болуы ықтимал. Кейіннен олар «Жаратқанның қарсылық армиясына» қарсы қолданылды. Жергілікті БАҚ-та Нельсон Мандела басшылығындағы үкімет Конго Республикасындағы азамат соғысында Ангола басқыншыларына жеңілгенге дейін Паскаль Лисубаға «Эланд» ұсынғаны туралы хабарлар жарияланды. Бұл мәлімдемелер тәуелсіз түрде расталмады. Тағы бір дереккөз 1994 жылы алғашқы Конго тапсырысы жасалғанын және тек біреуі жеткізілгенін мәлімдейді. 1999 жылы кем дегенде 100 «Eland 90» және 20 «Eland 60» SANDF артық қалдықтарынан алынып, Бельгиялық қорғаныс мердігеріне («Sabiex») қайта сату үшін берілді. 2006 жылдың қыркүйегінде Чад президенті Идрис Деби оларды сатып алу бойынша келіссөздер жүргізіп жатқаны белгілі болды. Алғашқы 40 данасы 2007 жылдың 3 наурызында Франция арқылы жеткізілді және Адреге басып кірген көтерілісшілермен болған шайқаста қатысты. Бельгия 1999 жылғы келісім туралы БҰҰ-ның қару-жарақ тізіліміне хабарлағанмен, Чад туралы ешқандай мәлімет ұсынбады. «Sabiex» Amnesty International ұйымына сатуды растау не жоққа шығарудан бас тартты. Валония қару лицензиялау дирекциясы Франциядағы сатып алушыға экспортқа рұқсат бергенін еске түсірді, ал одан әрі сату немесе беруге ешқандай шектеу қойылған жоқ. Содан бері Чад «Эланд» құрылғыларын Судан шекарасының жанындағы қалыпты патрульдеулерде және Малидің солтүстігіндегі ислами радикалдарға қарсы қолданып келеді. «Эланд» климаттық жағдайлар, жер бедері және техникалық инфрақұрылымның немесе білікті кадрлардың жетіспеуі үлкен ауыр бронетехниканы пайдалануға кедеріс келтіретін аймақтарда импровизацияланған техникаға арзан балама ретінде қарастырылғандықтан, Сахарадан оңтүстік Африка армиялары мен көтерілісші топтары арасында танымал. «Panhard» электрлік муфтасы, тәжірибесіз жүргізушілер үшін қиындық тудырады. Барлық төрт дөңгелек бөлінетін дөңгелектерден жасалған және «Dunlop» 12.00x20 шиналарымен жабдықталған. Екі гидравликалық тежегіш жүйесі бар, біреуі алдыңғы, екіншісі артқы дөңгелектерге арналған. Бір типті миномет бар: «Hotckiss Brandt CM60A1», лицензия бойынша «K1» үлгісі ретінде өндіріледі. Ол тік траекториямен атылуы мүмкін және тікелей ату кезінде 300 метрге дейін, ал жанама ату кезінде 1700 метрге дейін тиімді. «Eland 90» құрылғылары «Denel GT 2» 90 мм зеңбірегімен жабдықталған; бас қарудың сол жағына 7,62 мм коаксиалды пулемет орнатылған.

Танымал мәдениетте

UNITA белгілерімен боялған Eland 90 бронеавтомобильдері Call of Duty: Black Ops II ойынында, «Альфа Центавр» операциясының қияли шайқасы кезінде пайда болады. Басты кейіпкердің алғашқы миссиясы «Пирралық жеңіс» кезінде Jamba сыртында FAPLA T 62 танкілері бірнеше бронеавтомобильді жояды. Eland бронеавтомобильдері Ларри Бондтың «Вортекс» романында маңызды орын алады, онда 1990 жылдардың басында жаңадан тәуелсіз Намибияға Оңтүстік Африка Қорғаныс күштерінің (SADF) шабуылы суреттеледі. Романның оқиғасы кезінде SADF салыстырмалы түрде аз мөлшерде жаңа бронеавтомобильдермен жабдықталғандықтан, Eland бронеавтомобильдері барлау және оттық қолдау рөлінде Rooikat-ты толықтыру үшін фронтқа жіберіледі. Том Кратманның «Бостандық күрескерлері» романында жалданды әскер тобы екі жемқор Оңтүстік Африка бронетехника офицерлерінің көмегімен SANDF резервінен бірнеше Eland 90 бронеавтомобильдерін жасырын түрде сатып алады. Бұл бронеавтомобильдер кейіннен мемлекеттік төңкеріс әрекеті кезінде бірнеше T 55 танкілерін жою үшін қолданылады.