Кіріспе

Тура атыс қолдауы бар бронетранспортер түрі

Жаяу әскердің жауынгерлік машинасы (ЖЖМ), сондай-ақ механикаландырылған жауынгерлік машинасы (МЖМ) деп те аталады, жауынгерлерді шайқасқа тасымалдау және тікелей атыспен қолдауды қамтамасыз етуге арналған бронетранспорттық құралдың бір түрі. 1990 жылғы Еуропадағы қарулы күштер туралы келісімде жауынгерлік машинасы "жауынгерлік бөлімді тасымалдауға және жабдықтауға арналған, кемінде 20 миллиметрлік калибрлі пушкамен және кейде танкке қарсы зымыранды ұрғышу құрылғысымен қаруланған бронетранспорттық құрал" деп анықталған. ЖЖМ көбінесе механикаландырылған бөлімнің негізгі қаруы және көлігі болып табылады. ЖЖМ әлемдік армияларда кең танымал болды, себебі ол БТР-лерге қарағанда жоғары оттық күшке ие, ал танктерге қарағанда арзан және күтуге оңай. 1950 жылдары кеңестік, америкалық және көптеген еуропалық армиялар іздік БТР-лерді қабылдады. Бундесвердің доктринасы танктармен бірге жаяу әскердің күресіп, маневр жасауын талап етті, жаяу әскерді шайқас алаңының шетіне жеткізіп, түсіріп тастау емес. Бұрынғы БТР-лерді ЖЖМ-ге айналдыру тенденциясын ұстанған Голландия, АҚШ және Бельгия армиялары 1960 жылдардың соңында әртүрлі модификацияланған M113 машиналарын сынақтан өткізді, олар бірлесіп AIFV (Қосалқы жаяу әскердің жауынгерлік машинасы) деп аталды. Оның салыстырмалы түрде үлкен калибрлі негізгі пушкасын қолдануы ЖЖМ-ді автоматты пушкалармен жабдықтаудың батыстық тенденциясынан ерекшеленді, олар төмен ұшатын ұшақтарға, жеңіл бронетехникаға және жаяу әскерге қарсы күресуге қолайлы болды. Дөңгелекті ЖЖМ-дер 1976 жылға дейін пайда бола бастаған жоқ. Еуропалық ЖЖМ-дерден айырмашылығы, "Ratel" танктермен бірге жаяу әскердің күресуіне емес, үлкен қашықтықта тәуелсіз жұмыс істеуіне арналған. Сонымен қатар, барлық ЖЖМ-дер БТР-дің және жеңіл танктың кейбір сипаттамаларына ие екені анықталды. Асимметриялық қақтығыстардың көбеюіне байланысты ЖЖМ-ді қорғау мәселесіне байланысты алаңдаушылықтың артуы жер миналары мен қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларға қарсы тиісті шаралар қабылдау болды. "Ratel" анголалық танктер мен БТР-лердің көп санын жоюға сәттілікке жетсе де, оларға БМП-ға ұқсас көптеген проблемалар кедергі келтірді: орташа қашықтық, нашар атыс бақылауы және тұрақтандырылмаған негізгі пушканың болмауы. "Ratel"дің ауыр қарулануы Оңтүстік Африка командирлерін оларды жаяу әскерді қолдау ретінде емес, жеңіл танк ретінде пайдалануға итермеледі. БМП-1-дің тағы бір ерекшелігі болашақ ЖЖМ-дер үшін үлгі болып табылды: танкке қарсы зымырандық жүйе. Бұл 9М14 "Малютка" зымыранын ұшыратын рельстік ұрғыштан тұратын, оны БМП мұнарасынан қолмен қайта жүктеу қажет болды. Экипаж мүшелері зымыранды қайта жүктеу үшін жаудың отына ұшырауға мәжбүр болды және олар мұнара кеңістігінің шегінен оларды тиімді басқара алмады. БМП-2 және БМП-1-дің кейінгі түрлері жартылай автономды басқарылатын зымыран жүйелерін қолданды. 1978 жылы Бундесвер батыстық армиялардың алғашқысы болып, барлық "Marder" машиналарын MILAN танкке қарсы зымырандары үшін ұрғыштармен жабдықтады. АҚШ армиясы "Bradley" машиналарын TOW танкке қарсы зымырандарын ұрғышу құрылғысымен жабдықтады, бұл кемеге кірген жаяу әскерді отырғызу үшін қол жетімді ішкі кеңістікті едәуір қысқартқандығына қарамастан. Бұл "Bradley"дің басқа ЖЖМ-дермен күресіп, оларды жоюға ғана емес, сонымен қатар, біріктірілген қару операциялары кезінде басқа танктерді жоюға қолдау көрсетуі керек деген негізде негізделген.

Қозғалысты

Жауынгерлік машиналар жылдам маневрлер кезінде танктермен бірге жылжуға қажетті стратегиялық және тактикалық жылдамдыққа ие болу үшін жасалған. Кейбіреулері, мысалы, BMD сериясы, әуеде және суда қозғалу мүмкіндігіне ие. Жауынгерлік машиналар дөңгелекті немесе тіректі болуы мүмкін; тіректі жауынгерлік машиналар көбінесе ауыр броняланған және көбірек жүк тасымалдауға қабілетті. Дөңгелекті жауынгерлік машиналарды жасау, күтіп ұстау және пайдалану арзан әрі оңай. Логистикалық тұрғыдан алғанда, олар кеңінен тасымалдау құралдарына қол жеткізе алмайтын немесе дамыған теміржол желісі жоқ әскер үшін өте қолайлы.