Кіріспе
Таяқшаға қадалған, жүгері ұнымен қапталған және майда қуырылған хот-дог.
Кукуруздық дог (соған қоса corndog деп те жазылады және басқа да бірнеше атаулармен танымал) – бұл таяқшаға қадалған шұжық (әдетте сосиска), үстіне жүгері ұнынан жасалған қалың қабат жағылып, майда қуырылған тағам. Ол Америка Құрама Штаттарында пайда болды және американдық ас-тағамдарында көп кездеседі.
Аттар
"Мөскәй ит" атауы АҚШ және Канадада қолданылса да, осы тағамның атаулары аймақтық түрде әртүрлі. Канаданың Квебек аймағында Conagra компаниясы шығаратын "Pogo" деп аталатын танымал жергілікті бренд бар. Австралияда, олар ауыл шаруашылығы көрмелері мен мерекелерде кең таралған, сондықтан "Pluto pups", "Dagwood dogs", "dippy dogs" немесе (тарихи түрде) "pronto pups" деп атайды. "Pluto pup" атауы, Диснейдің Плуто кейіпкерінен шыққан болуы мүмкін. Жапон тілінде олардың ең көп қолданылатын атауы – "American dog" (アメリカンドッグ). Корея тілінде оларды hasdogeu (핫도그) деп атайды, бұл сөзбе-сөз "хот-дог" деп аударылады. Бірақ бұл, әсіресе ағылшын тілінде сөйлейтіндер үшін қыңырдық тудыруы мүмкін. Мексикада "banderilla" атауы қолданылады, ол сөзбе-сөз "кішкентай ту" деген мағынаны білдіреді. Жаңа Зеландияда көбінесе "hot dog" немесе "mini hot dog" деп атайды. Оңтүстік Африкада оларды африкаанс тілінде "yankees" деп атайды.
Тарих
Тексасқа жаңадан келген неміс иммигранттары, сосиска жасаушылар, бұрынғыдай сосискаларын сатуға қарсылық кездестіргенімен, АҚШ-қа кукуруздық итті (corn dog) олар енгізгені айтылады, бірақ таяқшада беру идеясы кейін келді. 1927 жылы тіркелген және 1929 жылы мақұлданған АҚШ патенті, «Біріктірілген малып салу, пісіру және затты ұстау аппараты» таяқшаға қадалған қуырылған тағамдардың, соның ішінде кукуруздық иттің сипаттамасын береді; патентте ішінара былай делінген:
1926 жылғы Альберт Пик Барттың қонақ үйлер мен мейрамханаларға жабдықтарды көтерме саудасының каталогында «Krusty Korn Dog» нан пісіру машинасы пайда болды. «Корн-догтар» жүгері қамырына пісіріліп, піскеннен кейін жүгерінің қабығына ұқсайтын. Көптеген қазіргі кукуруздық итті сатушылар оның ойлап табылуына және/немесе танымал болуына өздерінің жауапкершілігін жасайды. Карл мен Нил Флетчер осындай талап қояды, олар 1938 және 1942 жылдар аралығында Техас штатының жәрмеңкесінде өздерінің «Corny Dogs» тағамдарын таныстырды. Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы Cozy Dog Drive 1946 жылдың 16 маусымында таяқшаға қадалған кукуруздық итті тұңғыш рет ұсынғанын мәлімдейді. Сондай-ақ 1946 жылы Дейв Барэм Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы Muscle Beach-те «Hot Dog on a Stick» дүкенінің бірінші филиалын ашты.
Дайындық
Жүгері шұжықтары көбінесе көшеде сатылатын тағам ретінде немесе жылдам дайындалатын тағам ретінде ұсынылады. Ең жақсы және ең таза дайындалған нұсқасы үшін, кейбір сатушылар немесе мейрамханалар қонаққа ұсынғанға дейін шұжықты қамырға малып, қуырады. Кейбір жүгері шұжықтарын сатушылар алдын ала дайындалған, мұздатылған күйде сатады, оларды ерітіп, қайта қуырады немесе пеште алтын түске дейін пісіреді. Солтүстік Америкадағы кез келген супермаркеттен және дүкеннен жүгері шұжықтарын мұздатылған тағам ретінде, сондай-ақ ыстық және жеуге дайын күйде табуға болады. Алдын ала дайындалған мұздатылған жүгері шұжықтарын микротолқынды пеште де қыздыруға болады, бірақ жүгері қамырының құрылымы бұзылады.
Вариациялар
Бір сырлы нұсқасы хот-дог пен нанның арасына балқытылған сыр қосып немесе сырмен толтырылған хот-догты пайдаланып дайындалады. Тағы бір түрі – "cornbrat" (немесе "corn brat"), ол хот-дог немесе стерлинг орнына стерлингтен жасалған жүгері доғы. Кейбір мейрамханаларда, әдетте балалар менюінде немесе жылдам тамақ орындарында ұсынылатын кішкентай жүгері догтарын "тоқымдық шұжықтар", "мини жүгері догтары" немесе "жүгері доғының кесектері" деп атайды. Бір порцияда әдетте 10 данадан тұратын бірнеше бөлік болады. Үлкен нұсқаларынан айырмашылығы, тоқымдық шұжықтарды көбінесе таяқшасыз, саусақпен жеуге ыңғайлы етіп береді. Таңғы асқа арналған жүгері догының нұсқасында хот-дог орнына таңғы шұжық, ал жүгері ұны орнына құймақ қамыры қолданылады. Бұл түрді көбінесе "таяқшадағы құймақ" деп атайды. Бұрын Sonic жедел қызмет көрсету мекемесінде ұсынылған, бірақ қазір Jimmy Dean сияқты компаниялар шығарады. Көптеген вегетариандық хот-догтарды өндіретін компаниялар етсіз балама ретінде вегетариандық жүгері догтары мен жүгері догының кесектерін де жасайды.
Аргентина
Аргентинада панчукер (немесе панчуке, панчо чино) – кейбір теміржол станцияларының жанында және көп адам жүретін жерлерде сатып алуға болатын ыстық тағам. Олар елдің ішкі аймақтарындағы қалаларда көбірек танымал. Панчукер – вафли тәрізді қамырмен оралған шұжық, оны жеуге ыңғайлы болу үшін таяққа қадалады (сияқты). Кейбір түрлерінде ірімшік қосылады, ал оған қоса соустар да беріледі. Уругвай және Оңтүстік Американың басқа елдерінде де осы тағамның әртүрлі нұсқаларын кездестіруге болады. Әдетте, панчукерлер төмен бағадағы жылдам дайындалатын тағам ретінде ұсынылады және оларды елдің ішкі аймақтарындағы Ла-Плата, Белграно, Вилла Альбертина және Сиполетти сияқты белгілі бір провинцияларда ғана көруге болады. Буэнос-Айресте оларды Баррио Чинодан табуға болады. Олар әсіресе Тукуман провинциясында кең таралған.
Австралия
Австралияда таяқшаға қадалған, қамырда қатты қуырылған хот-дог шұжығы аймаққа қарай Дагвуд Дог, Плутон Пуп немесе Диппи Дог деп аталады. Олардың түрлерінде бидай немесе жүгері ұнынан жасалған қамыр қолданылады. Бұларды австралиялық "battered sav" – балық пен картоп фриге қолданылатын бидай ұнынан жасалған қамырда қатты қуырылған сальвариямен шатастырмау керек, оның құрамында көбінесе жүгері ұны болмайды. Олар ауыл шаруашылығы көрмелері мен мерекелерде, мысалы, Сиднейдегі Роял Пасхалық көрмеде кең таралған.
Канада
Квебек, Онтарио, Нью-Брансуик және Ньюфаундленд-Лабрадорда таяқшаға қадалған қуырылған сосиска "пого" деп аталады және дәстүрлі түрде қарапайым сары қышамен, кейде "болпарк қышасы" деп те аталады. Қалған Канадада олар сауда белгісі тіркелмеген "күріштік сосиска" (corn dog) деп аталады. Бұл атау 1960 жылдан бері елдің барлық аймақтарында қолжетімді Conagra Inc. компаниясының мұздатылған өнімінің сауда белгісімен байланысты, бірақ оның басты нарығы Квебек провинциясы болып табылады.
Жапония
Жапонияда осы тағамның баламасы көбінесе оның қайдан шыққандығы туралы түсінікке негізделген "американдық иті" (アメリカンドッグ) деп аталады. Сонымен қатар, Хоккайдо сияқты Жапонияның кейбір аймақтарында оны "француздық иті" деп те атайды.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландиялық хот-дог – әрқашан терең қуырылған қамырмен жабылған сальва немесе алдын ала пісірілген шұжық, ол таяқшаға қадалады, содан кейін көбінесе қызанақ соусына (кетчупқа) маңыздалады. Сальва немесе шұжық френкфуртерден қалың болады және америкалық корндогтарға қарағанда жұқарақ қамырмен жабылады. Қамыр жүгері ұнынан немесе жүгері қамырынан жасалуы мүмкін. Бұл айырмашылық аса маңызды емес. Басқа елдерде хот-дог деп аталатын бұршақшадағы шұжық "Америкалық хот-дог" деп аталады және көбінесе сол жерлерде қолжетімді. Егер екеуінің арасын шатастырмау үшін қосымша сипаттама қажет болса, Жаңа Зеландияның стандартты хот-догын таяқшадағы хот-дог деп атауға болады.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада жүгері шұжық (corn dog) – танымал кафелердегі және жәрмеңкелердегі тағам. Афrikaans тілінде оны көбінесе "янки" деп атайды. Оны әдетте майонез, томат соусы және сгущенка (қанд. сүт) қоспасынан жасалған тәтті қызғылт түсті соуспен бірге береді.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Кореяда жүгері догтары – ең танымал көше тағамдарының бірі. Жүгері догы корей тілінде әдетте "хот-дог" (핫도그) деп аталады, бұл нағыз хот-догпен шатастыруға себеп болады. Француз картопымен қапталып пісірілген жүгері догы, немесе "Kogo", батыстық туристердің, тіпті вегандардың (веган хот-догтарын қолдана отырып) қызығушылығын ерекше қозды.
Жыл сайынғы мереке
Ұлттық жүгері шұжығы күні – жүгері шұжығы, картоп шары (tater tots) және американдық сыраны тойлау. Бұл мереке әр жылдың наурыз айындағы «Наурыз құлпынайы» (NCAA ерлер баскетбол чемпионатының I дивизионы) басталатын алғашқы сенбіде өтеді.