Кіріспе

Филадельфиядан келген стейк пен ірімшік сэндвич (филадельфиялық ірімшік стейк, филли стейк, ірімшік сэндвич, ірімшік стейк немесе стейк пен ірімшік) – жұқа кесілген сиыр еті және балқытылған ірімшік салынып, ұзын хоги нанына оралған сэндвич. Аймақтық танымал жылдам тамақ, оның бастауы АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында.

Тарих

1987 жылы Филадельфия кітапхана компаниясы мен Пенсильвания тарихи қоғамы жариялаған көрме каталогында айтылғандай, сырлы бифштек 20-ғасырдың басында "қуырылған сиыр етін, пиязды және ірімшікті кішкентай нанға біріктіру арқылы" дамыған. Филадельфиялықтар Пэт пен Гарри Оливьерилерді 1930 жылдардың басында итальяндық рулетке кесілген стейкпен қызмет ету арқылы осы сэндвичті ойлап тапқан деп санайды. Оның қалай жасалғанының нақты тарихы даулы, бірақ кейбір деректерде Пэт пен Гарри Оливьерилер бастапқыда хот-дог сату орынға ие болған, содан кейін бір күні кесілген сиыр еті мен қуырылған пиязбен жаңа сэндвич жасауға шешім қабылдаған. Пэт сэндвич жеп жатқанда, такси жүргізушісі тоқтап, қызығушылық танытып, өзіне де сондай сэндвич жасап беруді сұраған. Оны жегеннен кейін такси жүргізушісі Оливьериге хот-дог жасауды тоқтатып, оның орнына жаңа сэндвичке назар аударуды ұсынған. Олар Оңтүстік Филадельфиядағы итальяндық базардың жанындағы хот-дог сату орындарында осы сэндвичтің түрін сата бастады. Олар өте танымал болғандықтан, Пэт өзінің жеке мейрамханасын ашты, ол бүгінге дейін Пэттің стейк патшалығы (Pat's King of Steaks) деп аталады. Сэндвич бастапқыда ірімшіксіз дайындалған; Оливьеридің айтуынша, проволон ірімшігін алғаш рет Ридж-авенюдегі менеджер Джо "Коки Джо" Лоренца қосыпты. Дегенмен, Оливьери оқиғасының нақты құжаттамалық дәлелі жоқ, және көптеген мұндай шығу тарихтары сияқты, бұл автордың айтуымен тараған болуы мүмкін. Бұл тағам анонимді аспаздардың арасында біртіндеп пайда болып, тараған болуы мүмкін. Сырлы бифштектер қаланың барлық аймақтарындағы мейрамханалар мен тағам сату орындарында танымал болды, көптеген орындар тәуелсіз және отбасылық бизнес болып табылады. Қазір бірнеше фаст-фуд желілерінде сырлы бифштектердің әртүрлі түрлері бар. Сэндвичтің нұсқаларын жоғары деңгейдегі мейрамханаларда да табуға болады. Филадельфиядан тыс жердегі көптеген мекемелер осы сэндвичті "Филадельфиялық сырлы стейк" деп атайды. Орташа температурада майланған табада стейк кесектерін жылдам қуырып, содан кейін жалпақ шпательмен ұсақтап кеседі. Содан кейін ірімшік кесектерін еттің үстіне қойып, ерітеді, сосын рулетті ірімшіктің үстіне қояды. Содан кейін қоспаны шпательмен жинап, рулетке қысып, екіге бөледі. Көбінесе қуырылған пияз, жармаланған саңырауқұлақ, кетчуп, ащы соус, тұз және қара бұрыш қосылады.

Нан

Филадельфияда ірімшікті стейктер міндетті түрде хоги роллмен беріледі. Көптеген брендтердің ішінде ең танымалдары – Аморозо ролдары; бұл ролдар ұзын, жұмсақ және сәл тұзды. Бір дерек көзі "нағыз ірімшікті стейк – бұл Аморозо ролына жағылған проволон немесе Cheez Whiz және жұқалап кесілген, грильден өткен етпен толтырылған" деп жазады, ал Индианаполис журналына оқырманның жақсы ірімшікті стейктердің табылмайтынына қанағаттанбаған хатында "Аморозо ролын естігенімде көзімнен жас шықты" деп жазған. Ірімнің түрлері және "қиылған ет пе, кесілген ет пе" деген пікірталасқа тоқталғаннан кейін, Risk and Insurance журналы: "Барлығы дерлік келісетін жалғыз нәрсе – бәрін жаңа, жергілікті нан пісірген Аморозо ролына үйіру керек" деп мәлімдеді.

Ірімшік

Американдық ірімшік, проволон және Cheez Whiz – Филадельфиялық ірімшік стейгіне ең көп қосылатын ірімшіктер немесе ірімшік өнімдері. Ақ американдық ірімшік, проволон ірімшігімен бірге, жұмсақ дәмі мен орташа консистенциясы үшін ең көп таңдалады. Кейбір орындар американдық ірімшікті майлы болуы үшін ерітеді, ал басқалары еттің үстіне кесілген ірімшіктерді қойып, олардың ыстықтан сәл еруіне мүмкіндік береді. Филадельфия Inquirer газетінің мейрамхана сыншысы Крейг Лабан: «Проволон – бұл шеберлерге арналған, ал ең талғампаздар үшін – өткір проволон» дейді. Бірақ Лабан сол кезде Филадельфия аймағына жаңа келген еді, ал өткір проволонды ірімшік стейгін сататын дүкендерде кездестіру сирек, ал жұмсақ проволон жиі қолданылады. Geno иесі Джоуи Венто: «Біз әрқашан проволонды ұсынамыз. Міне, нағыз ірімшік!» деді. 1986 жылғы New York Times мақаласында Cheez Whiz «ірімшік стейгін білетін адамдар үшін қажетті нәрсе» деп аталды. 1985 жылғы сұхбатта Пэт Оливьеридің туысы Фрэнк Оливьери балаларға тамақ дайындауды жеңілдету үшін қолданылатын өңделген ірімшікті пайдаланатынын айтты, себебі ол жылдам дайындалады. Cheez Whiz – Pat’s-те ең көп сатылатын ірімшік, американдық ірімшіктен сегіз немесе он есе артық сатылады, ал Geno күніне сегіз-он қорап Cheez Whiz сататынын мәлімдейді. Жапониядағы ірімшік стейгін сататын дүкеннің иесі Косуке Чудзоның айтуынша, ірімшік «өте майлы, дәмді және тұзының мөлшері тең салмақта».

Вариациялар

Тауық етінен жасалған сырлы стейк немесе тауық етінен жасалған Филадельфиялық стейк, сиыр етінің орнына тауық етімен дайындалады. Саңырауқұлақты сырлы стейк – құрамында саңырауқұлақ бар сырлы стейк. Бұрышпен жасалған сырлы стейк – жасыл бұрыш, ащы шие бұрышы, ұзын ащы бұрыш немесе тәтті бұрыш қосылған сырлы стейк. Стейк-хоагиде дәстүрлі стейк-сендвичтегі ингредиенттерге қоса, салат пен помидор да болады, сонымен қатар хоагиде жиі берілетін басқа да қосымшалар болуы мүмкін. Вегандық сырлы стейк – стейк пен сырдың орнына сейтан немесе саңырауқұлақ сияқты вегандық ингредиенттермен, ал сырдың орнына соя негізіндегі сырмен дайындалған сэндвич. Стейк-милано – грильденген немесе қуырылған помидор мен орегано қосылған сырлы стейк. "Heater" аты Phillies бейсбол ойындарының Citizens Bank Park стадионындағы ащы дәмді нұсқасы болғандықтан, оған халапеньо, Буффало соусы және халапеньо сыры қосылады. Лахордағы нұсқасында масала және Индо-Пак дәмдеуіштері қолданылады.