Гвен Джон: Валлийская художница және оның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Уэльстік суретші (1876–1939)
ағылшын драматургі

Гвендолен Мэри Джон (22 маусым 1876 – 18 қыркүйек 1939) – карьерасының көп бөлігін Францияда өткізген уэльстік суретші. Оның суреттері, көбінесе белгісіз әйелдердің портреттері, жақын түстердің әртүрлі диапазонында бейнеленген. Өмірінде Джонның туындылары оның ағасы Август пен ұстазы және жақыны Огюст Роденнің шығармаларымен салыстырғанда көлеңкеде қалғанмен, оның қайтысынан кейін Джонның өнеріне деген танылу мен құрметі едәуір артты.

Ерте өмір

Гвен Джон Уэльстің Хаверфордвест қаласында, Эдвин Уильям Джон мен оның әйелі Огуста Смиттен (1848–1884) төрт баланың екіншісі болып дүниеге келді. Огустаның Сассекс аймағындағы су құбырларын орнататын шеберлердің ұзақ тарихы бар еді. Гвеннің ағасы Торнтон Джон, ал кіші інілері Август пен Виннифред болды. Эдвин Джон заңгер еді, оның қатал мінезі отбасына салқындық әкелді, ал Огуста денсаулығының нашарлауына байланысты жиі балаларынан алыс болып, екі қарындасы – қатал құтқарушылар – оның орнын үйде басты. Огуста әуесқой суретші болған, екі ата-анасы да балаларының әдебиет пен өнерге деген қызығушылығын қолдады. Гвен сегіз жасқа келгенде анасы қайтыс болды. Анасының өлімі мен оның әсерінің жоғалғаны туралы Джонның ағасы Август кейінірек былай деп жазды: "Анам, әрине, көмектескен болар еді, бірақ ол мен кішкентай кезімде қайтыс болды, менің ойымша, өте қиын өмірден кейін." 1884 жылы анасының ерте қайтысынан кейін, отбасы Уэльстің Пемброкширдегі Тенби қаласына көшіп, онда Гвен мен оның қарындасы Виннифредке гувернанттар білім берді. Аға-інілер жиі Тенбидің жағалауына сурет салуға баратын. Джонның айтуынша, ол "жағаға шығып қалған шағалалардың, қабықшалардың және балықтардың жылдам суреттерін кез келген қағазға, кейде оқып жатқан кітабының алқағына салып түсіретін".

Білім

1895 жылдан 1898 жылға дейін Джон Слэйд өнер мектебінде оқыды, онда оқу бағдарламасы француздық ателье әдісімен үлгіленді, түрлі деңгейдегі студенттер шебер суретшінің жетекшілігімен жұмыс істеді. Бұл Ұлыбританиядағы әйел студенттерді қабылдаған жалғыз өнер мектебі болды, алайда, әдетте, ерлер мен әйелдер оқу орнында, сыныптарда немесе дәліздерде араласпады. 1894 жылдан бастап сол мектепте оқыған інісі Август сияқты, Джон да Генри Тонкстың басшылығымен бейне салуды оқыды. Осы кезеңде ол Августпен бірге тұрды және жаңғақ пен жеміс-жидектерге негізделген диетамен тамақтану арқылы шығындарын азайтты. Урсула Тирвитт пен Гвен Салмонд та оның жақын достары болды. Джон Слейдтегі соңғы курсында «Фигуралық композиция» номинациясы бойынша Мелвилл Неттлшип жүлдесін жеңіп алды. Оқушы кезінде-ақ Августтың керемет сурет салу шеберлігі мен ерекше сүйкімділігі оны танымал етіп, Гвеннің тыныш дарыны мен тартымдылығына қарама-қайшы келді. Август әпкесінің жұмысына қатты риза болғанмен, ол оның денсаулығына немқұрайлы қарағанын сезінді және оны «өмірге белсенді көзқараспен қарауға» шақырды. 1898 жылы ол Слейдтен келген екі досымен бірге Парижге алғашқы сапарын жасады, онда Джеймс МакНилл Уистлердің «Академия Кармен» мектебінде оқыды. 1899 жылы Лондонға оралды және 1900 жылы «Жаңа ағылшын өнер клубында» (NEAC) өзінің туындыларын алғаш рет көрсете бастады. Артур Амброз МакЭвой 1900 жылдың соңында Мэри Эдвардсқа үйленгеннен кейін, «Гвен Бейсуотердегі МакЭвойлардың үйінде тұрды, бұл қиын кезең болды».

Франция және алғашқы мансабы

1903 жылдың соңында ол досы Дорелия МакНиллмен бірге Францияға сапар шекті (кейіннен ол Аугуст Джонның екінші әйелі болды және оның қызы Вивьен Джон да суретші атанды). Бордоға қонғаннан кейін, олар қолдарындағы сурет салу құралдарымен Римге жетуді ниеттеніп, жаяу саяхатқа шықты. Далада ұйықтап, жол бойында портреттер сатудан тапқан ақшамен күнекөрлік етіп, олар Тулузаға дейін жетті. 1904 жылы екеуі Парижге келді, онда Джон әртістердің моделі ретінде жұмысқа орналасты, көбінесе әйел суретшілер үшін. Сол жылы ол мүсінші Огюст Роден үшін модель болды және Хильда Флодин арқылы танысқаннан кейін оның сүйіктісіне айналды. Роден Джонды Уистлерге арналған аяқталмаған монументіндегі музаның образы ретінде пайдаланды. Өзінен 35 жас үлкен Роденге деген адалдығы келесі он жыл бойы сарқылмай, оған жазған мыңдаған құштар хаттарында көрсетілгендей, жалғасты. Джон ерлер мен әйелдерге тез байланысып, кейде оларды алаңдатып, ал Роден, оған деген шынайы сезіміне қарамастан, оны қашықтықта ұстау үшін консьерждер мен хатшыларды пайдалануға мәжбүр болды. Парижде болған жылдары ол өзінің заманының көптеген көрнекті өнер тұлғаларымен, соның ішінде Матисс, Пикассо, Бранкузи және Райнер Мария Рилкемен кездесті, бірақ сол кездегі өнердегі жаңа ағымдар оған көп әсер етпеді және ол жеке жұмыс істеді. 1910 жылы ол өмірінің соңына дейін Медон қалашығында тұратын жер тапты. Роденмен арадағы қарым-қатынас аяқталысымен Джон католицизмде рухани тыныс іздеді және шамамен 1913 жылы шіркеуге қабылданды. Оның сол кездегі күнделіктерінде медитациялар мен дұғалар бар; ол "Құдайдың кішкентай суретшісі" болу және "әулие болу" ниетін жазды.

Мансап

Джон 1911 жылы NEAC көрмесіне қатысуын тоқтатты, бірақ американдық өнер жинаушы Джон Куинн арқылы маңызды меценатқа ие болды, ол 1910 жылдан 1924 жылы қайтыс болғанға дейін Гвен Джон салған туындылардың көп бөлігін сатып алды. Куинннің қолдауы Джонды модель ретінде жұмыс істеуден босатты және оған өзін толығымен өнеріне арнауға мүмкіндік берді. Ол көрмелерге тұрақты түрде қатысса да, оның жоғары талапкерлігі көрмеге қатысты белгілі бір тартымсыздық тудырды. Ол 1911 жылы былай деп жазды: "Мен көп сурет салам, бірақ жиі аяқтамаймын – бұл үшін маған тыныш ой және ұзақ уақыт керек, сондай-ақ көрмелер туралы ойлау қажет емес". Оның өнеріне деген көзқарасы өзіне сыни және сенімді болды. Сезаннның акварельдер көрмесін көргеннен кейін ол: "Бұл өте жақсы, бірақ мен өзімдікін артық көремін", - деді. 1913 жылы Медондағы Доминикан әйелдер қауымының сұрауы бойынша ол олардың орденінің негізін қалаушы Маре Мари Пуссепиннің (1653–1744) портреттерін салуды бастады. Бұл суреттер дұға қағазына негізделген, үш төрттен бір бөлігі отырған әйел бейнесінің форматы оның пісіп жетілген стилінің ерекшелігіне айналды. Ол «Көк түсті нүктелі көйлектегі жас әйел», «Мысықты ұстаған қыз» және «Аурудан айыққан» сияқты тақырыптарда көптеген нұсқаларды жасады. Оның көптеген модельдерінің кім екені белгісіз. Меудонда Джон жалғыз өмір сүрді, тек мысықтарымен бірге. Күні көрсетілмеген хатында ол: "Мен ешкімді танымайтын жерге барып, адамдар мен заттар маған ақылға сыймайтын әсер ете алмайтынша өмір сүргім келеді", - деп жазды. Ол сондай-ақ отбасылық байланыстардан қашыңқы болуды қалады ("Менің ойымша, отбасы өз уақытын өткізді. Біз енді отбасымызбен жұмаққа бармаймыз, бірақ бірінен кейін бірі барамыз") және оның 1903 жылдан кейін Францияда өмір сүру шешімі оның әйгілі ағасының күшті тұлғасынан қашуға тырысуы болуы мүмкін, бірақ өнер тарихшысы Дэвид Фрейзер Дженкинстің сөзіне сүйенсек, "оның еркіне қарсы істеген жағдайлар сирек болды, және ол екеуінің ішіндегі әлдеқайда қатал және үстемі болды". Джон 1919 жылы Парижде алғаш рет Salon d'Automne көрмесіне қатысты және 1920 жылдардың ортасына дейін тұрақты түрде көрмеге қатысты, содан кейін ол көбірек оқшауланып, аз сурет салды. Ол өмірінде бір ғана жеке көрме өткізді, ол 1926 жылы Лондондағы New Chenil Galleries галереясында болды. Сол жылы ол Меудонда үй сатып алды. 1926 жылдың желтоқсанында, өзінің ескі досы Рилке қайтыс болғаннан кейін, ол көршісінен, неотомистік философ Жак Маритеннен діни кеңес іздеді. Сондай-ақ ол Маритеннің қарындасы Вера Оуманшоффпен танысты, олармен 1930 жылға дейін созылған соңғы романтикалық қарым-қатынасын құрды. Джонның соңғы дамыған туындысы 1933 жылдың 20 наурызында салынған сурет, және оның өмірінің қалған бөлігінде сурет салғандығына ешқандай дәлел жоқ. 1939 жылдың 10 қыркүйегінде ол өсиетін жазып, Диппеге сапар шекті, онда ол құлап, ауруханаға жатқызылды. 1939 жылдың 18 қыркүйегінде қайтыс болып, Жанвал зиратында жерленді. Пол Джонсонның «Өнер: жаңа тарих» кітабында жазылғандай, "ол аштықтан өлген сияқты".

John stopped exhibiting at the NEAC in 1911, but gained an important patron in John Quinn, an American art collector who, from 1910 until his death in 1924, purchased the majority of the works that Gwen John sold. Quinn's support freed John from having to work as a model, and enabled her to devote herself to her work. Although she participated in exhibitions fairly regularly, her perfectionism produced in her a marked ambivalence toward exhibiting. She wrote in 1911: "I paint a good deal, but I don't often get a picture done—that requires, for me, a very long time of a quiet mind, and never to think of exhibitions". Her attitude toward her work was both self effacing and confident. After viewing an exhibition of watercolours by Cézanne she remarked: "These are very good, but I prefer my own." About 1913, as an obligation to the Dominican Sisters of Charity at Meudon, she began a series of painted portraits of Mère Marie Poussepin (1653–1744), the founder of their order. These paintings, based on a prayer card, established a format—the female figure in three quarter length seated pose—which became characteristic of her mature style. She painted numerous variants on such subjects as Young Woman in a Spotted Blue Dress, Girl Holding a Cat and The Convalescent. The identities of most of her models are unknown. In Meudon John lived in solitude, except for her cats. In an undated letter she wrote, "I should like to go and live somewhere where I met nobody I know till I am so strong that people and things could not effect me beyond reason". She wished also to avoid family ties ("I think the family has had its day. We don't go to Heaven in families now but one by one") and her decision to live in France after 1903 may have been the result of her desire to escape the overpowering personality of her famous brother, although, according to the art historian David Fraser Jenkins, "there were few occasions when she did anything against her will, and she was the more ruthless and dominating of the two". John exhibited in Paris for the first time in 1919 at the Salon d'Automne, and exhibited regularly until the mid 1920s, after which time she became increasingly reclusive and painted less. She had only one solo exhibition in her lifetime, at the New Chenil Galleries in London in 1926. In that same year she purchased a bungalow in Meudon. In December 1926, distraught after the death of her old friend Rilke, she met and sought religious guidance from her neighbour, the neo Thomist philosopher Jacques Maritain. She also met Maritain's sister in law, Véra Oumançoff, with whom she formed her last romantic relationship, which lasted until 1930. John's last dated work is a drawing of 20 March 1933, and no evidence suggests that she drew or painted during the remainder of her life. On 10 September 1939, she wrote her will and then travelled to Dieppe, where she collapsed and was hospitalised. She died there on 18 September 1939 and was buried in Janval Cemetery. According to Paul Johnson in Art: A New History, "she appears to have starved to death'".

Көркемдік көзқарас

1916 жылы Джон хат жазып: "Менің ойымша, сурет бір отырыста немесе ең көп дегенде екі отырыста аяқталуы керек. Ол үшін көптеген холсттарды салуға және оларды ысырап етуге тура келеді". Оның сақталған туындылары салыстырмалы түрде аз, олардың ішінде 158 белгілі майлы суреті бар, олардың биіктігі мен ені көбінесе 24 дюймнан аспайды. Көпшілігі портреттер, бірақ ол натюрморттар, интерьерлер және бірнеше пейзаждар да салған. Джон: "Мысық не адам – маңызды емес, бәрі көлемдегі нәрсе, нысанның өзінің ешқандай маңызы жоқ" деп жазды. Ол бір тақырыпты қайта-қайта салуды әдетке айналдырды. Оның портреттері көбінесе үш төрттен бір бөлігі көрсетілген, қолы тізесінде отырған, аты-жөні белгісіз әйелдердің суреттерінен тұрады. Оның модельдерінің бірі Жанн Фостер Джон туралы: "Ол менің шашымды түсіріп, өзінің шашындай етіп кеседі, мені өзі отырғандай отырғызады, мен оның тұлғасын сезінемін" деп жазды. Студиядағы жұмысынан басқа, ол шіркеудегі әйелдер мен балалардың көптеген эскиздерін және акварельдерін жасады. Оның жалғыз әйелдердің портреттерінен айырмашылығы, бұл эскиздердегі суреттер көбінесе арт жағынан және топтап бейнеленген. Джон сондай-ақ мысықтарының көптеген эскиздерін салған. Ол өзінің екі жалаңаш суретін салған, бұл сол дәуірдегі әйел суретші үшін батыл қадам болды. Ол аз ғана гравюра жасады, және 1910 жылы жасалған екі ғана офорт сақталған. Гвен Джонның өнері, тыныштығымен және нәзік түс үйлесімдерімен, оның ағасының әлдеқайда жарқын және күшті жұмыстарынан өзгеше. Бір кезде ол өзінің танымал ағасының артында қалып қойғанмен, қазіргі кезде сыншылар Гвенді екеуінің ішіндегі таланттырақ деп есептейді. Аугуст өзі осы өзгерісті болжаған, "50 жылдан кейін мен Гвен Джонның ағасы ретінде таныламын" деген еді.

Жыныстық қатынас

Өмір бойы ол екі жынысты адамдарға да тартылды. Студент кезінде ол әріптесі, суретші Амброуз МакЭвоймен махаббатқа түсті. Оның үлкен махаббаты Аугуст Роден болғанымен, ол бірнеше бір жынысты қарым-қатынастарда болды. Слейдте оқығанда ол аты аталмаған әйелге құмарлық сезімдерін дамытты, оны ағасы Август автобиографиясында "Chiaroscuro" есімді кітабында сипаттайды. Ал Дорелия МакНиллмен Парижге бара жатқанда, ол тұрмысқа шыққан қызға ғашық болды, кейін ол оларды Парижге еріп келді. Гвен Джонның МакНиллға деген романтикалық сезімдері болғаны айтылады. Роден болса, өзінің көмекшісі Хилда Флодинмен жыныстық қатынаста болды.

Мұра

Джонның суреттері көптеген қоғамдық коллекцияларда сақталады. Олардың ең жақсы үлгілері Кардиффтегі Ұлттық мұражайда және Лондонның Тейт Британиясында сақталған. Candida Cave жазған "Still Lives" (1969) – Аугуст Джон, Гвен Джон, Ида Джон (Аугуст Джонның әйелі) және Дорелия МакНилл (Аугуст Джонның сүйіктісі) туралы төрт кісілік пьеса. Джон Эндрюстің Джон Малкольм псевдонимімен жазған "Гвен Джон мүсіні" (1985) атты өнер туралы құпия роман, оның Меудондағы тұруы мен Роденмен арақатынасын көрсетеді. Маргарет Форстер 2006 жылы жарық көрген "Дүниеден алыс ұстау" атты романын Джонның "Париждегі суретшінің бөлмесінің бұрышы" суретіне арнады. Роман Джонның өзінің тарихымен басталып, кейіннен оны иеленген және оған жауап берген ойдан шығарылған әйелдердің оқиғаларын жалғастырады. Романның атауы Джонның жазған сөзінен алынған: "Дүниеден қашықтау үшін ережелер: Адамдарды қажетінен артық тыңдамаңыз; Адамдарға қажетінен артық қарамаңыз; Мүмкіндігінше адамдармен аз қарым-қатынаста болыңыз; Адамдармен сөйлескенде, мүмкіндігінше аз сөйлеңіз". Ffion Hague ұсынған S4C теледокументалды фильмінде Гвен Джонның өмірі туралы айтылып, 2015 жылы Дипп қаласындағы Жанвал зиратындағы суретшіге арналған ескерткіш тақтасының ашылуы көрсетілген. Басқа туғандарының ішінде Сэр Каспар, Вивьен, Тристан де Вере Коул және Гвинет Джонстон болды. Коул мен Джонстон да Аугусттың басқа қарым-қатынастарынан туған.