Жамес Маклей: Жаңа Зеландия саяхатшысы және дипломаты

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері

Сэр Джеймс Кеннет Маклей (21 ақпан 1945 жылы туған) – Жаңа Зеландия дипломаты және бұрынғы саясаткер. 1984 жылдың 15 наурызынан 26 шілдесіне дейін Жаңа Зеландияның тоғызыншы премьер-министрінің орынбасары болды. Маклей сонымен қатар Ұлттық партияның төрағасы және 1984 жылдың 29 қарашасынан 1986 жылдың 26 наурызына дейін оппозицияның төрағасы болды. Партия төрағасы лауазымынан алынғаннан кейін, ол 1987 жылы парламенттік саясаттан қанағаттанды. 2009 жылдың маусым айында ол Біріккен Ұлттар Ұйымында Жаңа Зеландияның тұрақты өкілі болды. 2015 жылдың мамыр айында Маклей Палестиналық билікке Жаңа Зеландияның өкілі болды. 2016 жылдың мамыр айынан 2017 жылдың қаңтарына дейін ол Гонолулуда Жаңа Зеландияның бас консулы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Маклей Оклендтің Девонпорт қаласында Роберт пен Джойс Маклейдің ұлы болып дүниеге келді. Питер Уилкинсон оның жартылай бауыры еді. Ол Оклендтегі Король колледжінде және Окленд университетінде білім алып, 1967 жылы заң ғылымының бакалавры дәрежесін алды. Біраз уақыт заңгер болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше заңгерлік ұйымдардың жұмысына қатысты. 1983 жылы американдық конгрессмен Дэниел Акаканың көмекшісі болған Марси Фарденге үйленді.

Парламент мүшесі

Маклей 1963 жылы Ұлттық партияға қосылды және партияның Окленд филиалында бірнеше маңызды лауазымдарды атқарды. Ол сондай-ақ партияның ұлттық кеңесіне мүше болды. 1975 жылғы сайлауда ол Бёркенхед сайлау округінен Ұлттық партияның үміткері ретінде қатысып, Ұлттық партияны билікке жеткізген үлкен үлкен жеңіс кезінде бұрынғы еңбекші депутат Норман Кингті жеңді. Кинг 21 жыл бойы жергілікті депутат болып келген, ал Маклейдің жеңісі күтпеген нәтиже деп есептелді.

Министрлер кабинеті

Парламентте Маклей Ұлттық партияның либералды мүшелерінің бірі ретінде танылды және әйелдер құқықтарына қатысты заңдарды реформалауға ерекше назар бөлді. 1978 жылы премьер-министр Роберт Малдун Маклейді Бас прокурор және Әділет министрі лауазымдарына тағайындады. 1980 жылдың қазан және қараша айларында Маклей "Полковниктер" тобының (Дерек Квигли, Джим Болгер және Джордж Гейрмен бірге) басшы мүшесі болды, олар Малдунды партия басшылығынан ығыстыруға тырысты. Бұл оқиға, бастамашыларының атымен "Полковниктер төңкерісі" деп аталды, Малдунды оның орынбасары Брайан Талбойспен алмастыруды мақсат етті, ол Малдундан гөрі экономикалық тұрғыдан либералдырақ және Ұлттық партияның дәстүрлі философиясына жақын болды. Полковниктер Малдун елден кеткенше күтті, содан кейін оған қарсы қимыл жасауға бел буды. Алайда Талбойс қарсы тұруға құлшынбады, нәтижесінде бұл әрекет сәтсіз аяқталып, Малдун партия басшысы қалды.

Премьер-Министрдің орынбасары

1984 жылдың басында Дункан МакИнтайр зейнеткерлікке шыққаннан кейін Маклей Ұлттық партияның жетекшісінің орынбасары болды, соның салдарынан Премьер-Министрдің орынбасары да болды. Ол бірінші кезеңдегі дауыс беруде көпшілік дауыс алып, әріптес министрлер Джим Болгер мен Билл Бирчті жеңіп шықты. Оның орынбасарлыққа тағайындалуы оның жастығы мен әлеуметтік және экономикалық либералдық көзқарастарының көрсеткіші деп есептелді, бұл сол кезде Ұлттық партияның дәстүрлі қолдаушылары арасында қарқынды өсіп келе жатқан Жаңа Зеландия партиясының ықпалын әлсіретудің маңызды факторы саналды. Бұл оның болашақта Малдунды партия жетекшісі ретінде алмастыруға ең лайықты кандидат екенін де көрсетті.

Оппозиция басшысы

1984 жылы Ұлттық партия сайлауда жеңілген кезде, партия ішінде басшылықты ауыстыруға зор ықылас туды. Бұл тілек көбінесе партияның жас және консервативті емес қанатынан шықты, олар Роберт Малдунды өткен дәуірдің өкілі деп қарады. Дегенмен, Малдун өз еркімен лауазымнан кетуден бас тартты, соның салдарынан тікелей басшылыққа талас туды. Басшылыққа үміткерлердің басты екеуі (Малдуннан басқа) – Джим Маклей мен Джим Болгер еді. Маклей, Малдуннан өзгеше, еркін нарық экономикалық саясатын және салыстырмалы түрде либералдық әлеуметтік көзқарасты жақтады. Ал Болгер дәстүрлі және прагматик кандидат ретінде танылды, бірақ Малдун сияқты консервативті емес еді. Маклей партия мүшелерінің дауысының жартысынан сәл асып түскен үлесімен жеңіске жетті. Маклейдің алғашқы үлкен сынағы – Малдунның өзі болды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Малдун өзіне ұсынылған қандай да бір лауазымды қабылдаудан бас тартты, осылайша қатардағы депутатқа айналды. Маклей Малдунға партия ішінде «абыройлы аға» рөлін беруге тырысты, бірақ Малдун белсенді қатысуды талап етті. Маклей мен Малдун арасындағы қарым-қатынас одан әрі нашарлады, себебі Маклей Малдунның араласушылық экономикалық саясатынан түбегейлі бас тартуды жариялады. Малдунның қарсылығы Маклейдің басшылығы үшін үлкен мәселе болды және партия ішінде бірлікке қол жеткізуге жасалған барлық әрекеттерді күлкіге айналдырды. Кейін, Малдун партия басшылығын жазғырып сөйлеген кезде, Малдун (серігі Мерв Веллингтонмен бірге) Ұлттық партияның қатарындағы ең төменгі деңгейге төмендетілді. Малдун, енді басшылыққа қайта оралу мүмкіндігінің жоқ екенін түсінгендей, Маклейге қарсы болған Болгерді қолдады. 1985 жылдың соңына дейін Маклейдің лауазымынан алынатыны туралы көптеген болжамдар айтылды. Алайда, күтілген қарсылық болған жоқ және Маклей басшылықта қалды. Бірақ 1986 жылдың басында Маклей өзіне зиян келтіретін қателік жасады: партияның жоғарғы қатарын «жаңарту» мақсатымен, Джордж Гейр мен Билл Берчті лауазымдарынан шеттетуге бел буды, олардың екеуі де ұзақ жылғы қызметтері үшін зор құрметке ие болған еді. Гейр мен Берч бұрын 1984 жылғы басшылық сайлауда Маклейдің қарсыластары болған, бірақ кейіннен үміткерлігін қайтарған еді. Ұлттық партияның тәжірибелі саясаткерлері болған олар Болгермен одақтасты. Осыдан кейін Маклейдің құлауы амалсыз болды.

When National lost the 1984 election, there was widespread desire in the party for a leadership change. This desire came mainly from the younger and less conservative wing of the party, which saw Robert Muldoon as representing an era that had already passed. Muldoon, however, refused to leave the position voluntarily, thereby forcing a direct leadership challenge. The two main candidates in the leadership race (apart from Muldoon himself) were Jim McLay and Jim Bolger. McLay, in distinct contrast to Muldoon, promoted free market economic policies and a relatively liberal social outlook. Bolger, meanwhile, was seen as a more traditionalist and pragmatic candidate but less conservative as Muldoon. McLay won the caucus vote with slightly over half the votes. McLay's first major challenge was Muldoon himself. On his defeat, Muldoon refused to accept any portfolios offered him, thereby becoming a backbencher. McLay's attempts to give Muldoon an "elder statesman" role within the party were rebuffed, with Muldoon insisting on an active role. The relationship between McLay and Muldoon deteriorated further, as McLay outlined a major departure from Muldoon's interventionist economic policies. Muldoon's hostility was to prove a major problem for McLay's leadership, and undermined all attempts to promote unity within the party. Later, when Muldoon made a strong public criticism of the entire party leadership, Muldoon (along with loyalist Merv Wellington) was demoted to the lowest ranking within the National caucus. Muldoon, apparently realising that there was little chance of him regaining the leadership, threw his support behind Bolger, who remained opposed to McLay. There was considerable media speculation that McLay would be deposed before the end of 1985. The rumoured challenge, however, failed to happen, and McLay remained leader. In early 1986, however, McLay made a fatal mistake: in an attempt to "rejuvenate" the party's upper ranks, he demoted George Gair and Bill Birch, both of whom were highly respected for their long service. Gair and Birch had earlier been opponents of McLay's in the 1984 leadership election before they withdrew. Both of them, who were among National's most experienced politicians, quickly allied themselves with Bolger. From then on, McLay's fall was almost guaranteed.

Шығару

26 наурызда Гейр, Берч және партияның қамшысы Дон Маккиннон Маклейге Ұлттық партиясының көпшілік бөлігі қол қойған, оны қызметтен кетуге шақыратын хат тапсырды. Нәтижесінде болған партия ішіндегі дауыс беруде Болгер нақты көпшілік дауысқа ие болды, бұл Маклейдің Ұлттық партияны басқаруын тоқтатты. Осыған байланысты ол зейнетке шықты. Маклейн Ұлттық партияның үш басшысының бірі (Саймон Бриджес және Тодд Мюллермен бірге), олар премьер-министр болған жоқ және партияны сайлауға жетектеген жоқ.

Парламентке дейін

Маклей 1987 жылғы сайлауда парламенттен шықты. 1994-2002 жылдары ол Халықаралық кит аулау комиссиясында Жаңа Зеландияның өкілі болды. 2005-2006 жылдары ол инфрақұрылымды дамыту, инвестиция және мемлекеттік сатып алу салаларындағы ең жақсы тәжірибені ілгерілететін тәуелсіз өнеркәсіптік ұйым – Жаңа Зеландия инфрақұрылымдық даму кеңесінің төрағасы қызметін атқарды және 2009 жылға дейін кеңесші ретінде қалды.

Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы тұрақты өкілі

2009 жылдың шілдесінде Маклей Біріккен Ұлттар Ұйымында Жаңа Зеландияның тұрақты өкілі болып тағайындалды. Маклей 2015 жылдың 1 қаңтарында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде Жаңа Зеландияның өкілдігін бастады.

Палестина билігі жанындағы өкілі

2015 жылдың 20 ақпанында Маклей екінші мерзімі аяқталғаннан кейін Тұрақты өкіл қызметін тоқтатуы жайлы хабарланды. Маклей Палестиналық билік алдында Жаңа Зеландияның өкілі болады, сондай-ақ Сыртқы істер министрі Мюррей МакКаллидің арнайы кеңесшісі және қажет болған жағдайда Премьер-министрдің арнайы өкілі қызметін атқарады.

Құрметтер мен марапаттар

1977 жылы Маклейге Елизавета II күміс мерейтойлық медалі, ал 1990 жылы Жаңа Зеландияның 1990 жылды еске алу медалі табысталды. 1993 жылы ол Жаңа Зеландияның сайлау құқығының 100 жылдығына арналған медалімен марапатталды. 1987 жылғы Королеваның туған күніне арналған құрмет көрсету шарасында Маклей мемлекеттік қызметтері үшін Королеваның қызмет орденінің серігі атағын алды. 2003 жылғы Королеваның туған күніне арналған құрмет көрсету шарасында ол табиғатты қорғауға қосқан үлесі үшін Жаңа Зеландияның Ардагерлік орденінің серігі болды, ал 2015 жылғы Королеваның туған күніне арналған құрмет көрсету шарасында бизнес және мемлекетке қызметтері үшін Жаңа Зеландияның Ардагерлік орденінің рыцары-серігіне көтерілді. 2012 жылы Маклей Джуниата колледжінің құрметті ғылым докторы дәрежесімен марапатталды.

Құрметті епоним

Антарктиданың Черчилль тауларындағы Маклей мұздығы Маклейдің құрметіне аталған, оның Халықаралық кит аулау комиссиясында Жаңа Зеландия өкілі ретінде қызмет еткені және Оңтүстік мұхитында киттерді қорғау аймағын құруға қолдау көрсеткені ескерілді.