Кіріспе
Француз кардиналы Жан де Лотарингия (9 сәуір 1498 – шамамен 18 мамыр 1550) – Лотарингияның билеуші герцогының үшінші ұлы және француз кардиналы. Ол (бір кезде немесе басқа кезде) Реймстің (1532–1538), Лионның (1537–1539) және Нарбоннаның (1524–1550) архиепискобы, Мец епискобы, сондай-ақ Туль, Верден, Теруан, Лусон, Альби, Валенсия, Нант және Аген епархияларының басқарушысы (1538–1550) болды. Ол Франция королі Франциск I-нің жеке досы, серігі және кеңесшісі еді. Жан де Лотарингия Франциск I билігіндегі ең бай дін қызметкері, сонымен қатар ең көп қызмет атқарушы адам болды. Ол Лоррейндік кардинал атымен танылған бірнеше кардиналдың бірі.
Jean de Lorraine (9 April 1498 – c. 18 May 1550) was the third son of the ruling Duke of Lorraine, and a French cardinal, who was (at one time or another) archbishop of Reims (1532–1538), Lyon (1537–1539), and Narbonne (1524–1550), bishop of Metz, and Administrator of the dioceses of Toul, Verdun, Thérouanne, Luçon, Albi, Valence, Nantes and Agen (1538–1550). He was a personal friend, companion, and advisor of King Francis I of France. Jean de Lorraine was the richest prelate in the reign of Francis I, as well as the most flagrant pluralist. He is one of several cardinals known as the Cardinal de Lorraine.
Өмірбаян
Бар-ле-Дюк қаласында туған Жан, Лотарингия герцогы Рене II және оның әйелі, Гелдер герцогы Карлдың қарындасы Гелдерс герцогы Филиппаның он екі баласының алтыншысы болды. Ол Лотарингия герцогы Антуан мен Гиз герцогы Клодтың кіші інісі еді. Оның кіші інісі, Ламбеск графы Франсуа 1525 жылы Павия шайқасында қаза тапты. 1520 жылы анасы С. Клер дю Понт а Муссон монастыріна шегініп, онда қасиетті монах атанды.
Мец епискобы
1500 жылы Жас Жан кардинал Раймонд Перуадидің орнына Мец епискобы Анри де Водемон Лотарингияның ағасының коадъюторы болып тағайындалды. 1500 жылдың 3 қарашасында собордың тарапы келісім берді, ал 1501 жылы Папа Александр VI да келісім берді. Кардиналға Тульдегі С. Мансу монастыры арқылы еңбегі үшін сыйлық берілді. Мұндай ерекше келісімнің себебі – герцог Рене Мец епископтығын отбасының иелігінде сақтау ниеті болды. Епископ Анри 1505 жылдың 16 шілдесінде немере інісі Жанның пайдасына Мец кафедрасынан ресми түрде бас тартты, бірақ Жанның тым жас болуына байланысты Анри 1505 жылдың 20 қазанында қайтыс болғанға дейін әкімшілік қызметін атқаруын жалғастырды. Содан кейін кафедралық собор, Туль епискобы басқарған, діоцезді басқару жауапкершілігін өз мойнына алды, Жан де Лотарингия 1518 жылы жиырмаға толғанға дейін, Жан епископтық кірістің үштен бірін алды. Рухани міндеттер Мец суфраганы, Конрад де Хейден, O. Cist., Никополис епископының қолында болды. Жасы келмесе де, 1517 жылдың 19 қазанында епископ Хью де Хазардтың қайтыс болуынан кейін Жан де Лотарингия собор тарапынан Туль епископы болып сайланды. 1524 жылы епископтықтан бас тартты. Жан француз сарайымен таныстырылды және король Францискпен алғаш рет оның ағасы Антуанның Рене де Бурбонмен 1515 жылдың 26 маусымында үйленген кезде кездесті.
Кардинал
1518 жылы 28 мамырда Жан де Лотарингия, Метц епискобы, жиырма жасында Папа Лев X-тің кардиналдарды тағайындауының жетінші консисториясында кардинал-диакон атанды. Жан сол кезде тағайындалған жалғыз кардинал болды. Өзі он үш жасында кардинал болған Лев Франция королінен жасқа байланысты бас тарта алмады. 1519 жылы 7 қаңтарда ол Трастевередегі С. Онофрио диакониясына тағайындалды, ал оның қызыл тоғасы Францияға жіберілді. 1521 жылы сәуірде Римге сапар шегіп, консисторияға қабылданды. Лев X 1521 жылы 1 желтоқсанда қайтыс болғанда ол үйіне оралған еді, сондықтан 1521 жылы 27 желтоқсанда – 1522 жылы 9 қаңтарда өткен конклавқа қатыспады, онда кардинал Адриан Флоренсзуон Дедел сайланды, ол Папа Адриан VI атымен таққа отырды. 1520 жылы Жан де Лотарингия Кардиналдар Адриан Гуфьер де Бойси, Франсуа Луи де Бурбон және Амание д’Альбретпен бірге Алтын Киім алаңында болды, бірақ ол ешқандай саяси рөл атқармады. Шындығында, оның саяси емес ұстанымы 1520 жылдары да өзгерген жоқ. Кардинал Жан де Лотарингия 1521 жылы 29 қазанда Теруанн (Мориненсис) епископы болып тағайындалды және 1522 жылы 7 қаңтарда шіркеуін иеленді. Ол 1535 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1522 жылдан бастап оның мансабы 1547 жылы корольдің қайтысына дейін патшаның үнемі қамқорлығын көрген адамның жолы болды. Ол сүйікті адам мәртебесіне ие болды, сонымен қатар жақын дос және кеңесші ретінде де танылды.
Нарбонн архиепискобы
1524 жылдың 7 қаңтарында Кардинал Жан, Папа Климент VII сайланған Джулио де Медичиден кейін Нарбонн архиепискобы болып тағайындалды. Ол өмірінің соңына дейін шіркеуді басқарды. 1527 жылдың тамызында король Франциск, Францияға келіссөздер жүргізу үшін келген кардинал Томас Уолсиді күтіп алуға және оны француз сарайына сүйемелдеуге кардинал де Лотарингияны тағайындады. Ол әлі патшаның кеңесшісі немесе Патша Кеңесінің мүшесі емес еді, бірақ оны сынап, дайындап жатқан еді. Амал не, ол жиырма тоғыз жаста ғана еді. Патша комиссарлары Уолсимен келіссөздер жүргізді, нәтижесінде 18 тамызда король бекіткен Амиен шарты жасалды. Шарты 1527 жылдың мамырында Римді тонау (1527) және Папа Климент VII-нің Кастель Сан-Анджелоға қамалуына ағылшын және француз тарапының бірлескен реакциясын қамтыды. Бірақ кардинал де Лотарингияның бұл мәселеге қатысы болған жоқ. Басты келіссөзші – канцлер Антуан дю Прат. Дегенмен, ол 16 қыркүйекте Компиеньде болған төрт француз кардиналының бірі болды және Уолсидің Папалық легаты ретіндегі басшылығымен Папаға хат жазып, оның тұтқындаудан босатылуы үшін дұға ететінін және егер император оларға көмектеспесе, мәжбүрлеумен шығарылған Папалық бұйрықтарды орындамауды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сондай-ақ, ол канцлер Антуан дю Праттың кардиналдық рәсімдермен марапатталуына куә болды, оларды король Франциск сұраған Папа берген еді. Оның өсіп келе жатқан маңызы 1528 жылғы басымдық тізімінде көрінеді, онда ол және Наварра королі корольнен кейін тізімде келеді.
Аббатханалар: Клюни, Фэкамп, Горзе
1528 жылы король Франциск I оны Клуни аббаттығының мақтаулы абысы деп тағайындады, ол 1550 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды иеленді. Клуни монахтары бұрынғы сайлау құқықтарын қайта орнатуға тырысып, Клунидің жаңа абысы болуға Сент-Флорент аббаттығының иесі Жак ле Ройді сайлады, бірақ король мен папа 1516 жылғы Болонья келісіміне сәйкес араласып, Ле Ройдың орнына Бурж архиепископы болуын қамтамасыз етті. 1530 жылдың 1 тамызында Рим папасы Климент VII Лотарингия кардиналына Нарбонн епархиясындағы және оның аббаттықтарының игіліктерін иеленуге және жинақтауға рұхсат беретін кешірім берді. 1531 жылдың 26 наурызында король Франциск өзінің қазынашысына 1 наурызда Лотарингия кардиналы және басқалармен өткізген теннис матчының нәтижесінде Sieur de Villiers-ге төленген ұтылған ставкалары туралы бұйрыққа қол қойды. 1532 жылы Жан де Лотарингия король Франциск I-нің қамқорлығымен Фекамп корольдік аббаттығының мақтаулы абысы болып тағайындалды. Ол өмірінің соңына дейін Аббаттықты басқарды. 1534 жылы папа Павел III Лотарингия кардиналын Мец, Туль және Верден епархияларындағы өзінің апостолдық легаты етіп тағайындады. Ол шіркеулік жеңілдіктерінің бір бөлігін немерелеріне берді, бұл Лотарингия әулетін түрлі игіліктерде бекіту стратегиясының бір бөлігі болды. Папа Климент VII 1534 жылдың 25 қыркүйегінде 56 жасында қайтыс болды. 1534 жылғы конклав 1534 жылдың 10 қазанында ашылды, ал Лотарингия кардиналы оннан он екіге дейін мүшесі бар француздық фракцияның жетекшісі ретінде қатысты. Олардың үміткері – король Францисктің екінші ұлы Генри мен Екатерина Медичидің некесін келісіп бітірген кардинал Франсуа де Турнон болды. Кардинал Алессандро Фарнезеге кардинал Ипполито д’Эсте және Климент VII құрған оның флоренциялық кардиналдары қолдау көрсетті. Итальяндықтар Францияның Апостолдық тақ алдындағы қорғаушысы және бірнеше француздық епископтық игіліктерінің иесі Агостино Тривульциоға жақсы көзбен қарады, оның екі ағасы Франция маршалдары болды, бірақ ол сайлау үшін жеткілікті дауыс жинай алмайтынын түсінді. Сондықтан ол ең үлкен кардинал Алессандро Фарнезеге қолдау көрсетті, Фарнезе билігінің қысқа болады деп үміттене отырып, келесі конклавта оның жағдайы жақсарады. Фарнезе 11 қазанда дауыс берудің бірінші күні жарияланды, ал ертесіне таңертең ресми түрде сайланды. Ол Павел III деген есімді таңдап, он бес жыл патшалық құрды. Тривульцио Павел III-тен бір жыл бұрын қайтыс болды.
Патшалық кеңесшісі
1530 жылы патша кеңесінің тұрақты мүшесі болды. 1536 жылы оған Киелі Рим империясының императоры Карл V-ге елшілік ету жұмағы тапсырылды. 1536 жылы 24 сәуірде Генуяға солтүстікке қарай сапар шегіп бара жатқан императормен Сиенада кездесті. Ол үш күн бойы императормен Франциск I-нің келісімге дайын екенін түсіндірді, бірақ Карл соғысқа дайындалды және француз тарапынан жасалған ұсыныстарды қабылдамады. Рим папасына жағдай туралы хабарлау және папаның ниеттерін білу үшін Римге шағын сапардан кейін Жан де Лотарингия солтүстікке, Болоньяға қарай қайтып, императормен бейбітшілік туралы соңғы рет келісуге тырысты. Бейтараптықты сақтауға тырысқан Рим папасы 29 сәуірде екі егеменге де бейбітшілік орнату үшін өкілдерін жіберді, бірақ бұл нәтиже бермеді. Императордың Оңтүстік Францияға басып кіруі анық болды. 1536 жылы 12 шілдеде кардинал де Лотарингияның Мец, Туль және Верден епархияларына, Горзе аббаттығына (1533–1542) иелік еткені және Хаттоншатель, Домбасль-ан-Аргон, Тилли, Манжиен, Фресн-ан-Вовр, Диодуар және Сампиньи кастелянияларына ие болғанын көрсететін құжат сақталған. 1537 жылы оған Сойсондағы Сен-Медард аббаттығы берілді, оны екі жыл бойы басқарды. 1536 жылы 10 тамызда Дофин Франсис Шэто Турннн-сюр-Рон қаласында қайтыс болғанда, қалған сарай қызметкерлері корольге Дофиннің денсаулығы нашарлап бара жатқанын айтып, қайғылы жаңалықты жеткізуді кешіктіруге тырысты. Франциск алданып жатқанын түсінгенде, корольдің ұлының қазасы туралы хабарды корольдің қызметкерлері кардинал де Лотарингияға жеткізді. Патша куәгерлерсіз қайғысына берілді және тиісті шараларды қабылдауды Лотарингия кардиналына тапсырды. 1537 жылдың сәуір-мамыр айларында Жан де Лотарингия императорға елші болып жіберілді және онымен келіссөз жүргізуге өкілеттік алды. Ол 17 мамырда сарайға қайта оралды. 1516 жылғы Болонья конкордатына сәйкес король Франциск 1537 жылы Жан де Лотарингияны Лион епархиясына тағайындады. Ол епархияны 1537 жылы 13 тамызда прокуратор арқылы иеленді және дереу констебль Анн де Монморенсимен бірге императорға дипломатиялық миссияға жіберілді. Олар 1538 жылы 13 қаңтарда Нарбоннаға оралды, ал Монморенси қаңтар айының соңында патшаға есеп беру үшін оралды. Мамыр мен маусымда екеуі Ниццада болды, императормен қосымша келіссөздер жүргізді. Қайтып оралғаннан кейін ол Лион епархиясының басқаруын король Франциск тағайындаған және бұйрықтары 1539 жылы 29 қазанда жарияланған кардинал Ипполито д'Эстеге тапсырды. Кардинал де Лотарингия әкімші болып екі жыл екі ай ғана болды. Кардинал де Лотарингия король Францискпен бірге император Карлмен кездесу үшін Айгес-Мортеске сапар шекті, ол 1538 жылдың 14-17 шілдесінде өтті және кем дегенде бір жеке кездесуге қатысты. 1540 жылы 14 тамызда кардинал де Лотарингия Лотрингия герцогтығына мұрагерлік етудегі барлық құқықтарынан ағасына 50 000 франкқа бас тартты. 1542 жылы 22 наурызда король Франциск Кардинал де Лотарингияны Бретаньдегі Бланш-Круонн аббаттығының мақтаулы абыйына (1542–1548) тағайындау туралы хатқа қол қойды. 1544 жылдың 11 сәуіріндегі құжат кардиналдың Фекамп, Сент-Оуэн, Мармутье және Ла-Шарит монастырына ие болғанын көрсетеді, олардан король галереялар салу үшін орманнан ескі ағаштарды кесуге бұйрық берді. Кардиналға ағаштарды өз есебінен Руанға жеткізу тапсырылды.
Қамқорлық
Кардинал сонымен қатар өнер мен білімнің ашық қолдаушысы болды, гуманист ғалым Эразмның, ақын және аудармашы Клемент Мароның және сатирик Рабледің қорғаушысы және досы болды. «Гаргантуа мен Пантагруэль» романындағы Панурж кейіпкері Лоррейн кардиналы мен оның Клюни қонақ үйіндегі резиденциясынан үлгі алған деген болжам бар. 1527 жылы Эразмның ұсынысымен және ынтасымен Лоррейн кардиналы Клод Шанзонетті (Кантиункула) өзінің канцлері етіп тағайындады. 1537 жылы флоренциялық зергер, мүсінші және медальер Бенвенуто Челлини Парижде болды және король Франциск I үшін бірнеше туынды жасауға шақырылды. Бір күні король Челлиниді кешкі ас кезіндегі жиынға шақырды, онда ол айым д’Эстамп, Лоррейн кардиналы, Наварра королі және оның әйелі Маргарита (король Францисктің қарындасы), Дофин мен Дофинаның қомпанисында болды. Челлини Лоррейн кардиналының медалін жасады. Медальдің арт жағында Ақиқаттың аллегориялық бейнесі, қолында айна және компас бейнеленген, ал оның астында SIC•ITUR•AD•ASTRA («Жұлдыздарға осы жолмен барамыз») деген жазу бар. 1549 жылы Пьяченцада (Францияның оңтүстігіндегі Плезанс емес) францискан Андре Теветпен, болашақ патшайым Екатерина де Медичидің рухани кеңесшісімен кездесті және оны (par l'autorité et faveur duquel, j'ay eu l'opportunité de faire le voyage de Ierusalem) қасиетті жерлерге және Левантқа саяхат жасауға ынталандырды, бұл оның космограф ретіндегі мансабының бастауы болды.
1549-1550 жылдардағы конклав
Кардинал Жан де Лотарингия 1549 жылғы 29 қарашада басталған Папа Павел III-нің қайтысынан кейін өткен Конклавқа қатысты. Жан де Лотарингияның жүрегі жақын туысы, кардинал де Гизге (дегенге сенсек, корольдің бұйрығымен) кардинал де Лотарингияны, содан кейін кардинал де Турнонды және кез келген басқа француз кардиналдарын қолдауға нұсқау берілді; егер олар жетіспесе, Сальвиати, Ридольфи немесе де Купис үшін жұмыс істеуі керек еді. Ридольфи Конклав кезінде қайтыс болғандықтан, бәсекеден шығып қалды. 18 желтоқсандағы он бесінші дауыс беру кезінде, Гиз келгенге дейін Лоррейн бес дауыс алғаны жазылған. Алайда Жан де Лотарингия Конклавқа 29 желтоқсанда ғана келді, сол кезде одақтар мен қарсылықтар қалыптасқан еді. 1550 жылғы 7/8 ақпан күні кешке алпыс үш жастағы кардинал Джованни Мария Чиоччи дель Монте сайланды және «Юлий III» деген тақ атын таңдады. Юлий III 1550 жылғы 22 ақпанда, Әулие Петрдің тағының мерекесінде таж кигізілді. Кардинал де Лотарингия 1550 жылғы 18 мамырда Италиядан Францияға қайтып келе жатқанда, Нойви-сюр-Луарда инсульттан қайтыс болды. Ол Нансиде Сен-Франсуа-де-Корделье шіркеуіне жерленді. Өсиеті бойынша, ол Метц, Туль және Верден епархияларының жетім балаларына 30 000 ливр қалдырды.