Кіріспе
Француз кардиналы Жан Балу (шамамен 1421 – 5 қазан 1491) – француз кардиналы және Людовик XI-нің министрі. Ол мүлде қаражаты болмастан, Франциядағы саяси тәртіпсіздік кезінде патшаның мақсаттарына қызмет ету үшін өзін қажетті агент етіп, байланыстарды пайдаланып, саяси сатыдан көтерілді, бірақ оған жиі адал болмады. Оның қызметі әскери де, діни де болды, оған патшаның жауларынан Париж қаласын қорғаудың маңызды міндеті жүктелді. Балу Бретань герцогы Фрэнсис және Францияның Чарльзымен келіссөздер жүргізу арқылы корольдің бірінші министрі лауазымына ие болды. Балу король мен Бургундия герцогы болып, бүкіл отбасы мұрасын қайтаруға тырысқан Чарльз Батыл арасындағы келісімді келісуде шектен шықты. Құпия хат алмасулар оның келіссөздерде екі жаққа да қызмет етуі мүмкін екенін көрсетті, ол 1469 жылдан 1481 жылға дейін мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалды, ал король мен папа юрисдикция мәселесін шешуге тырысты. Король Людовик пен Папа Сикст қайтыс болғаннан кейін, Францияның жаңа патшасы Карл VIII Балуды Римдегі елшісі етіп тағайындады.
Jean Balue (c. 14215 October 1491) was a French cardinal and minister of Louis XI. Born without resources, he managed to climb the political ladder by exploiting connections, to whom he often did not remain loyal, and by making himself an indispensable agent of the king's purposes in a time of political disorder in France. His services were as much military as ecclesiastical, bringing him the critical task of defending the city of Paris against the King's enemies. His work as a diplomat in dealing with Duke Francis of Brittany and with Charles de France brought him the office of first minister to the King. Balue overreached himself in negotiating a treaty between the King and Charles the Bold, who had become Duke of Burgundy and was trying to recover all his family inheritance. Secret correspondence revealed that he might have been playing both sides in the negotiation, and he was arrested, and held on charges of treason from 1469 to 1481, while King and Pope argued over jurisdiction. After the death of King Louis and Pope Sixtus, the new French king, Charles VIII, appointed Balue his ambassador in Rome.
Өмірбаян
Ол Пуатудағы Англес-сюр-Ланглинде қарапайым отбасыда дүниеге келген. Оның туған күні шамамен 1421 жылға сәйкес келеді, бұл Римдегі Санта-Прасседедегі епитафиясына сүйенген болжам, онда ол жетпіс жасында, Марш аймағының легаты ретінде қайтыс болғаны айтылады: *Legatum agens septuagenarius gloriose obiit*. "Жетпіс жасар" деген сөздің мағынасы шартты. Жан Балудың Антуан және Николас деген екі бауыры болған. Ол алғаш рет Пуатье епискобы Жак Ювенль де Урсиннің (1449–1457) қолдауына ие болды. 1457 жылдың желтоқсанына қарай Балу, мүмкін, Анже университетінен құқық саласында лиценциат алған. 1461 жылы Балу әлі де 'клерикус' деп аталса, 1465 жылы ол дін қызметкері деп аталады. Бұл оның дін қызметкеріне тоғысуының мерзімі. Сонымен қатар, 1461 жылы оған жаңа қолдаушысы, Анже епискобы Жан де Бово Канде деканатын сыйлады.
Балу кананы
1461 жылы ол Анжер епискобы Жан де Бовоның (1447–1467) бас викарі (Ұлы викарі) болды және Сент-Маврикий соборының каноны атанды. 1462 жылы ол епископ де Бовомен бірге Римге елшілікке барды, онда Францияның жаңа королі Людовик XI-нің Папа Пий II-ге құрмет көрсетуі және Прагматикалық санкцияны жою мәселесі бойынша келіссөздер жүргізу үшін жіберілді. Елшіліктің басшысы – Аррастың епископы Жан Жуфрой, ол 1461 жылғы 18 желтоқсанда кардинал атанды. Римде болған кезде Балуе Папаның Апостолдық протонотарийі болып тағайындалды. Анжерге оралғаннан кейін епископ де Бово Балуені соборлық шаптердегі бос қалған Сент-Маргерит пребендімен марапаттағысы келді, ол собордың деканы қайтыс болғаннан кейін босады. Алайда, пребенд епископқа емес, шаптердің құзырында болды, және олар Папаға сәтті қарсылық білдірді, ол 1463 жылғы 21 қаңтарда пребендті шаптердің үміткеріне берді. Нәтижеге қанағаттанбаған Балуе патшаға шағымданды. Парижде ол Париж каноны Тибо де Витримен байланысқа түсті, ол Анжер соборлық шаптерінің қазынашысы лауазымын иеленді. Ол Париж және Иль-де-Франс генерал-лейтенанты Шарль де Мелунмен танысты, оның әкесі Шампань және Бри губернаторы және Бастилия губернаторы болған. Мелун Балуені патшаға ұсынды. Людовик XI 1463 жылғы 15 қыркүйекте патенттік хаттарға қол қойды, онда шаптерге пребендті Балуеге беруге бұйрық берілді. 1464 жылғы 10 ақпанда король Луидің өтініші бойынша Папа Балуеге Анжер соборлық шаптерінде бос қалған жаңа канондық берді. Оның белсенділігі, айлакерлігі және манипуляция шеберлігі Людовик XI-нің құрметіне ие болды, ол оны 1464 жылы өзінің қайырымдылық тағайындалған адамы және хатшыларының бірі етті. Балуенің амбициялары оны қиын жағдайға түсірді. Ол Витридің орнын басып, Анжер қазынашысы болуға ниеттенді, ол жақында қайтыс болды, және 1464 жылғы 23 наурызда талап қойды. Бірақ епископ де Бово Пьос II-нің бұйрығын сақтады, ол оған аббаттық немесе бос қалған кез келген басқа да игілікті сыйлау құқығын берді. Бово қазынашылықты өзінің мақсатына пайдалануды жоспарлады. Соборлық канондар епископқа деген құрметтің иесі болғандықтан Балуеге қарсы болды, бірақ 20 сәуірде Париж дін қызметкері Жак Шоморт корольдің бұйрығымен Анжерге келді, онда канондарға Балуеге қазынашы лауазымының жемісін алуға рұқсат беруге бұйрық берілді. Канондар келісті. Бұл епископ де Бовоның достығы мен қамқорлығының соңы болды. Балуе 1464 жылы басқа да көптеген игіліктерге ие болды. Ол Фекамп, Сент-Тьерри-де-Реймс және (1465 жылы) Сент-Жан-д'Анжели аббаттығының басшысы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Сент-Элуа-де-Париж преоры және (1465 жылы) Сент-Жан-де-Сабль болып тағайындалды. 26 желтоқсанда король Людовик Балуені Парламенттегі кеңесші клерк етіп тағайындады, ал 28 желтоқсанда Балуеге корольдің иелігіндегі көптеген игіліктерді беру құқығын берді. Бұл Наварра колледжіндегі стипендиялар, "Диу" қонақ үйлеріндегі жәрдемақылар, аурулар мен қайыршылық ауруханалар кірді.
Епископ Балу
Еврэуск епискобы Гийом де Флок 1464 жылғы 27 қарашада қайтыс болды, ал 18 желтоқсанда король Эвр епархиясының уақытша басқаруын Жан Балуға жүктеді. Содан кейін 1465 жылғы 4 ақпанда король Людовик XI Балуды Эвр епископтығына ұсынды; ол 5 ақпанда кафедралық шаптермен сайланды; және 20 мамырда Папа Пий II оны алдын ала бекітті. Оның тұрғынға бағышталуы 4 тамызда Париждегі Нотр-Дам соборында болды, мұнда Париж епискобы Гийом Шартье бас тұрғын ретінде әрекет етті. Балу 1465 жылғы 22 тамызда жеке өзі епархиясын иеленді. 27 тамызда король Балуға кафедральды қалпына келтіру жұмыстарын қайта бастау үшін габельден субсидия берді, бұл жұмыс Карл VII-нің қамқорлығымен басталған, бірақ қаражат жетіспеуіне байланысты тоқтатылған еді. Анжер епискобы Жан де Бово 1465 жылғы 13 қарашада түрлі бағынбаушылық әрекеттері үшін өз митрополиті, Тур архиепискобы тарапынан анафемаға ұшырады. Бово үкімді қабылдаудан бас тартып, Рим Папасына шағымданып, архиепископтың билігінен босатылғанын мәлімдеді. Бірақ бірнеше хабар алмасудан кейін Бово Римдегі сотқа шақырылды. Ол Галликандық бостандықтар мен Прагматикалық санкцияға деген адалдығын тағы да көрсетіп, барудан бас тартты. Ақырында, король Людовик XI-нің қысымымен Папа Павел II 1467 жылғы 5 маусымда қызметтен шеттету туралы жарлық шығарды, сонымен бірге сол күні епископ Жан Балуды Эвр епархиясынан Анжер епархиясына ауыстыру туралы бұйрық шығарды. Епископ де Бово Папаға қарсы Париж Парламентіне шағымдануға тырысты, бірақ король Парламентке бұл істі қараудан бас тартуды бұйырды. Балу бұрынғы меценатының орнын иеленді. Ұжымдық игілік соғысында (Bien Publique) епископ Балу мен Шарль Мелунға король үшін Париж қаласын қорғау міндеті жүктелді. Мелун генерал-лейтенант болып тағайындалды, ал Балуға қорғаныс шараларын қарау тапсырылды. Олар соғыс аяқталғанға дейін Парижді тастамайтын болды. 1465 жылғы 13 шілдеде король Людовик Париждегі маршал Руальтқа ертең шайқасуға ниеттенгенін хабарлап, оның қатысуын талап етті. Руо Балу мен Мелуннан не істеу керектігін сұрады. Балу оған әскерінің бәрімен бірге корольге баруды кеңес берді, ал Мелун оған қарсы болды. Монлери шайқасы шешуші болмады, бірақ Людовик шайқас ұтылған жағдайда Мелун оған сатқындық жасауға дайын болды деген ойға келді. Ол Мелунды бар мүлкінен айырды. 1465 жылғы 5 қазанда Людовик Шарлоу графымен Конфлан келісіміне қол қоюға мәжбүр болды. 1465 жылғы 23 желтоқсанда король Людовик II Франциск II Бретань герцогымен Кан келісіміне қол қойды, ал Балу, келісімге қол қойғандардың бірі ретінде, Бургундия және Бретань герцогтарын қадағалауға және қажет болған жағдайда корольға кеңес беруге міндеттелді. 1466 жылғы ақпан айында епископ Балу мен адмирал де Монтобан Нантқа жіберілді, онда Бретань герцогы Франциск тұратын. Олар Францисктің Кан қаласында жасаған ұсыныстарын талқылауды жалғастыруға, сондай-ақ Карл де Франстың елшілері Гвиаму де Хараранкуртты, Верден епискобын, Карлдың канцлерін және Пьер Дориолды, оның қаржы интендантын бағалауға тиіс болды. Ең маңызды мақсат – Карлдың өзін герцог Францисктен алып, корольдің жанына қайтару еді. Адмирал Чарльзға патшаға қайтса, оған не болатынын жеке түсіндірген деген әңгіме тарады. Бұл шындыққа сәйкес пе, жоқ па, Карл корольдің өтінішіне мүлдем бас тартты, ал Балу миссия туралы толыққанды жағымсыз есеп берді. Егер адмирал 1 мамырда қайтыс болмағанда, жағдай одан да нашарлаған болар еді. Жыл соңында епископ Балу Франция королі Людовиктің Франциск Бретаньмен жақсы қарым-қатынас орнатуға деген ниетін білдіру үшін, бірақ ағылшындармен болған байланыстарды анықтау үшін, Гвильом де Парижбен бірге Франция королінің елшісі ретінде Нантқа қайта жіберілді. Франциск кез келген күдіктілікке жол бермейтінін мәлімдеді, бірақ Савой герцогы мен герцогинясы Бретаньде король Людовикке қарсы одақ құру туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны анықталды. Балу оралды және 1467 жылғы ақпан айында Блуада корольге қосылды.
Кардинал Балу
Патша Людовик IX епископ Жан Балуді Ұлы кеңестің бірінші кеңесшісі етіп тағайындады. Томас Бэсин патшаның Балуды velut fidissimum omnium mortalium hominum amicum («әлемдегі ең сенімді дос») деп есептегенін айтады. Оның ашкөздігі мен адалсыздығы туралы жаман пікірлерге қарамастан, патша оған кардинал лауазымын сұрап, алды. Бұл оның соңында 1467 жылғы 1 қазанда Париж Парламентімен бекітілген Прагматикалық санкцияны күштен шығару бойынша келіссөздер жүргізгені үшін көрсетілген алғыс болды. Балу 1467 жылғы 18 қыркүйекте Папа Павел II-нің кардиналдарды тағайындау бойынша алғашқы консисториясында кардинал атанды және Санта-Сусанна шіркеуіне ие болды, бірақ бұл 1468 жылғы 13 мамырдағы консисторияға дейін болған жоқ. Ол 1468 жылғы 17 қарашада Париждегі Нотр-Дам соборында өткен салтанатта қызыл тоқыма бас киімін алды. 1467 жылдың мамыр айында Балу мен Жан д’Эстутевиль патшаның жауларынан Париж қаласын қорғау үшін әскер жинау үшін Парижге жіберілді. 15 маусымда Шарль Батыл Бургундия герцогы болды. Ол әкесі Людовик XI-ге сатқан жерлерді қайтарып алуға ниеттенді. Оларға Пикардия және Амиен кірді. Лиеж князь-епископтығы үш рет (1465, 1467, 1468) герцогқа қарсы көтеріліс жасауға тырысты, әр жолы Людовик XI уәделеген қолдаумен, бірақ ол үнемі орындалмады. 1468 жылғы 20 қыркүйекте Хамда король Людовиктің (констебль де Сен-Поль, Пьер Дориол және кардинал Балу) және Пероннеде орналасқан Шарль Батылдың өкілдері арасында конференция басталды. Конференцияның мақсаты екі тарап арасында бейбіт келісімге келу және Шарль герцокты Бретань герцогы Францисктен айыру болды. Кардинал, көрінетіндей, патшаны герцогтың уәделеріне бой алдырмауға тырысты. 1469 жылдың сәуір айында кардинал Балу корольге ілесіп, Турдағы Генерал штабқа қатысты. 1469 жылғы 14 қазанда король Людовик, өзінің досы кардинал Балудың кеңесімен, Балу Шарль Батылмен келіскен бейбіт келісім шарттарына келісті.
Түрмеге қамалды
Бірақ Балу Пэроннеде Чарльз Батыл патшаның қорлануына байланысты тез арада күмәндандырылды, өйткені көбінесе маңызды тұлғалар келісімге наразылық білдірді. Тіпті көшедегі халық та патша мен оның келісімін мазақтап бастады. Луи барлық кінәні Балуға таңды, ол өзін Кеңестен шеттетуге мәжбүр болды. Содан кейін ол Карлға қарсы қастандық жасап, патшаның құпия жоспарларының толық мәліметтерін ашты. Олардың құпия хат алмасуы 1469 жылғы сәуірде күдікті дін қызметкері тұтқындалғанда кездейсоқ ұсталды. 1469 жылғы 23 сәуірде Балу Амбуаз қаласында тұтқындалып, Монбазонға жеткізілді. Патша Балуды патшалық судьялардың алдында мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін соттауға ниеттенді, ал Луи шындықты анықтап, жаза беру үшін сегіз адамнан тұратын комиссия құрды; бірақ бұл дін қызметкерлерін азаматтық соттан босату туралы ескі мәселені қайта көтерді; дін қызметкері тек шіркеу сотында сотталуы мүмкін, бұл Канондық құқыққа сәйкес келеді, және бұл Рим папасы Сикст IV-нің позициясы болды. Екі тарап та мәселені шешуге жауапкершілікті қабылдағысы келмейтін дағдарыс туды. Патша Луи Римге Пьер Грюльді, Гренобль Парламентінің президентін жіберді, ол жағдайды Рим папасына түсіндірді. Қараша айында Гийом Кузено, Монтрейль бароны, және адвокат Гийом Лефран оған қосылды. Елшілерді Рим папасы 1469 жылғы 1 желтоқсанда қабылдады, содан кейін ұзақ пікірталас пен дебаттар болды, олар Балуға қарсы іс жүргізу құқығы мен міндеті кімге тиесілігі туралы келіспеушілікпен аяқталды. 1470 жылғы қаңтар айының соңында кардинал Балу Луи XI-нің бұйрығымен Онзайнға көшірілді, бірақ 1472 жылғы 2 шілдеде ол Чинонда қамауда ұсталды. 1472 жылғы мамыр айында кардинал Бессарион Францияға легат ретінде жіберілді, ол Луи XI-мен Балуды босату туралы келіссөздер жүргізді, бірақ сәттілікке жетпеді. Ол он бір жыл бойы тұтқын болды, бірақ, айтылғандай, темір қоршауда емес. Оның серігі, Верден епископы Гийом д'Аранкур, Бастилияда қамауда болды. Оған мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Анжеде кардинал Балудың викарийлері адал болды және 1472 жылға дейін соборлық тарап пен корольдің қысымына қарсы тұрып, корольдік айыппұлдармен қорқытып, өздерінің міндеттерін орындаудан бас тартты. 1476 жылғы наурыз айында Рим папасы Сикст IV епископ Жан де Бовоны оның алған барлық шіркеулік жазалардан босатып, бұрынғы иеліктеріне қайтарды, оның барлық актілері ратификацияланды. Содан кейін ол кардинал мен оның шенеуніктерін алмастырып, Анже епархиясының апостолдық әкімшігіне тағайындалды. Бово 1479 жылғы 23 сәуірде қайтыс болғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Капитул оның орнына бірден корольдің жақын адамы Огер де Бриді (1479–1480) сайлады. Огердің тағайындалуымен Анже соборында жарылыс болды, кейбір канондар корольдің адамын қолдады, ал басқалары кардинал Балуды қолдады. Патша Рим папасына жағдай туралы хат жазды, бірақ Рим папасы ең көп істей алатыны – кардинал Балу үшін Коадъютор тағайындау болды. 1480 жылғы маусымда кардинал Джулиано делла Ровере Людовик XI мен Австрияның Максимилианы арасында бейбітшілік орнату және Балу мен Хараранкурды босату үшін Францияға легат ретінде жіберілді. Ол қыркүйекте Парижке жетті, содан кейін 1480 жылғы 20 желтоқсанда король Людовик Балуды Папа атынан қабылдау үшін Лудун архиерейіне тапсыруға бұйрық берді.
Босату
1481 жылдың ақпан айында Франциядан кетуі ауруға байланысты кешіктірілді, оған дейін ол Чинонда медициналық көмек алып жатқан еді, бірақ көктем басында Луккаға келді. Ол онда өзінің тағдырын шешетін кардиналдар комиссиясының шешімін күтті; Кардинал Оливье Карафа төрағалық еткен комиссия 1482 жылдың 30 қаңтарында ғана отырыстарын бастады. 1482 жылдың 26 ақпанында Папа Сикст Балуені барлық құқықтарымен және мәртебесімен қайта орнатты. Комиссияның жұмысына қарамастан, кардинал Балу Францияға Легат ретінде миссиядан оралған кардинал делла Роверемен бірге Римге кіруге рұқсат алды. 1483 жылдың 31 қаңтарында Папа Сикст кардинал Балуені Альбаноның субурбикарий епископы етіп тағайындады, осылайша оның қай жаққа көңіл бөлетінін анық көрсетті. Сол күні кардинал Джулиано делла Ровере Остияның субурбикарий епископы болып тағайындалды. 1483 жылдың 3 ақпанында Делла Ровере мен Балу Рим қақпасында дерлік барлық кардиналдармен кездесті, одан кейін көп ұзамай олар қоғамдық консисторияда қабылданып алынды.
Рим
Сол кезден бастап кардинал Балу Рим сарайында жоғары құрметке ие болды. Король Людовик XI 1483 жылғы 30 тамызда қайтыс болды, соның нәтижесінде Балудың мәртебесі үшін болған күрес аяқталды. 1484 жылы Балу Папа Сикст IV-нің а latere өкілі ретінде Францияға жіберілді, бірақ ол онда тиісті түрде қабылданбады. Ол Анже епархиясына барып, 1484 жылғы 24 шілдеде салтанатты түрде қарсы алынды. 1484 жылғы 20 тамызда ол Парижге салтанатты түрде кірді. 1485 жылғы 8 ақпанда Римге оралды. Папа Сикст IV 1484 жылғы 12 тамызда Балу Анжеде болғанда қайтыс болды. 29 тамызда Папа Иннокентий VIII сайланған конклавқа қатыспады. 1485 жылғы ақпан айында кардинал Балу король Карл VIII тарапынан Рим сотындағы Франция елшісі және Францияның қорғаушысы болып тағайындалды. Ол кардинал делла Роверемен бірге Иннокентий VIII-ді француздық жаққа тарту және Рене Анжу арқылы Неаполь патшалығына француздық талаптарды қолдау үшін жұмыс істеді. 1486 жылғы 5 наурызда кардинал Балу мен кардинал Асканио Сфорца, Неапольдік Фердинандтың туысы және қолдаушысы арасындағы консисториядағы дау-жанжал Папа Иннокентийдің екеуін де үндемеуге мәжбүр етті. Шарль VIII және Рене елшілері 1486 жылғы мамыр айында келіссөздерді аяқтау үшін Римге келді, бірақ Арагон Фердинандының дипломатиясы, кондотьер Брокколино Гуццолидің әрекеттері және Адриатика теңізінде түрік кемелерінің пайда болуы француздық жобаға тосқауыл қойды. 1485 жылы Папа Иннокентий VIII-нің қалауымен кардинал Балу Анже епархиясында Қонаққа Бару мерекесін орнатып, бірақ ол ешқашан қайтып оралмады. 1491 жылғы 14 наурызда кардинал Балу Палестрина епископы лауазымына көтерілді. Ол Анкона қаласының оңтүстігінде елу алты шақырым қашықтықта орналасқан Рипатранзоне ауылында қайтыс болды, ол 1491 жылғы 5 қазанда Анкона маркасының ректоры қызметін атқарды. Оның жаназасы 18 қазанда Римде өтті және ол Санта-Прасседеде өзі салған шіркеуде жерленді. Папа Рим оның мұрагері болды, себебі кардинал өсиетнама қалдырмаған, ал рәсімдер шебері Джоанн Буршард оның шамамен 100,000 дукатқа бағаланғанын хабарлады.