Кіріспе
Моғол суретшісі және сарай суретшісі (1624 жылы қайтыс болды)
Устад Мансур (1624 жылы қайтыс болды) – XVII ғасырдағы үнді суретшісі және табиғатты зерттеуші, Моғол сарайының суретшісі. Ол өсімдіктер мен жануарларды бейнелеуде ерекше шеберлік танытты. Додо құсын түсті суретпен бейнелеген алғашқы суретші ол болды, сондай-ақ Сібір журавын суретке түсірген тұңғыш суретші де осы кісі. Ақбардың билігінің соңында «устад» (шебер) атағын алды, ал Моғол императоры Джахангирдің тұсындағы туындылары оған «Надир әл-Аср» (заманының теңдесі жоқ) атағын сыйлады. Ол көбінесе табиғат тарихына қатысты суреттерімен танымал болғанымен, түрлі қолжазбаларда адамдарды да суреттеген.
Өмір және жұмыс
Мансурдың қай жылы дүниеге келгені белгісіз. Оның есімі кейбір ертедегі миниатюраларда Наққош деп қосымша жазылған, бұл суретші, кескінші немесе оюшыны білдіреді, яғни ол өнермен айналысатын отбасыдан шыққан. «Бабурдың әпкесімен кездесуі» (Ұлттық музейдің 8-тарабы) атты жалғыз миниатюра Мансурға жатқызылады, бірақ Бабурдың естеліктерінде (Бабурнама) оның есімі еске алынбаған. Ол Басауан, Мискина және Нанха сияқты сол кезеңдегі суретшілермен байланыста болған. Ақбардың билігі кезінде ол Ақбар кітабының (Ақбарнама) тақталарына түс салғанға қатысқан көрінеді, ал Әбу'л Фазл суретшілер тізімінде оның есімін атамайды. Ақбар барлық суреттерге суретшінің атын жазу қағидасын ұстанған. Британ мұражайының «Ақбарнама» (1604) көшірмесіне оның аты «устад» (= шебер) деген сөзбен алдын ала жазылған бірнеше (35, 110a, 110b және 112a) парақтар кіреді. Оның шамамен 1595 жылғы «Вена» ойнатқышы мен 1605 жылғы Жахангирдың таққа отырғызу портреті (суретші Манохармен бірге жасалған) ерте туындылары болып табылады. 1612 жылы Жехангир Гоадан күріш тауығын алды, оны Мансур суреттеді. 1619 жылы Персияның Абас шаһынан Берберлік сойқаны сыйлық ретінде алды. Жехангир оны сирек және әдемі өрнекті деп тапты, ал ол өлген кезде, құстың суретін салуға бұйрық берді. 1620 жылы Жехангир Кашмирге сапар шекті және өзенде қоңыр түсті балықты байқады, оны өзінің естеліктерінде (Tuzk e Jahangiri) былай деп сипаттады: «Бұл өзенде мен саж сияқты құсты көрдім. Ол суға түсіп, көп уақыт бойы астында қалып, содан кейін басқа жерден шығады. Мен оларға: «Олар су құстары ма, әлде құрлық құстары сияқты ашық аяқты ма?» - деп, екі-үштен аулап әкелулерін бұйырдым. Екеуін ұстады. Бірі бірден қайтыс болды, екіншісі бір күн өмір сүрді. Оның аяқтары қаздай қанатсыз. Мен Надирүл Аср Устад Мансурға оның суретін салуды тапсырдым». Мансур осы кезеңде Кашмир аңғарындағы кем дегенде жүз гүлдің суретін салды. Кашмирдің қызыл лаласы ең танымал суреті. Алайда, лаланың түрі әртүрлі пікір тудырады, олардың арасында Tulipa lanata, T. montana және T. lehmanniana бар. 1621 жылы Жехангирге зебра сыйлық ретінде берілді, бұл Мансурдың соңғы миниатюралық суреті болуы мүмкін. Оның мансабы 1627 жылы Жехангирдің билігімен аяқталды деп есептеледі. Бірнеше басқа қолтаңбаланған жұмыстар, мысалы, Сібір кранның (қазір қыста Үндістанға көшіп бармайды) және Бенгалия флориканының суреттері Калькуттадағы Үнді мұражайында сақталған. Тағы бірнеше туындылары Делидегі Ұлттық музейде, Джайпурдағы Махаража Савай Ман Сингх II музейінде және Мумбайдағы Шатрапати Сиваджи Васту Санграхалаяда сақталған. Мансурдың барлық құстары шындыққа негізделген емес. Ол сондай-ақ қиял құстарын да жасады және фондағы гүлдер мен жәндіктер сияқты көптеген композициялар әсер үшін жасалған жапсарлас қойылымдар. Бұл қиял құстар оның аға әріптестері Мискина мен Ихлас стиліне сай жасалған және суретші ретінде мансабының басында ғана жасалған. Стиль жағынан Мансурдың суреттері композицияға бір құстың басымдық беруімен егжей-тегжейлі назар аударады. Құстар немесе жануарлар тік тұрған күйде немесе тамақтану күйінде болады. Ол көбінесе өсімдіктер мен жәндіктерді фонға түсіріп, гүлдермен қоршап, моғол суреттеріне тән, бұл оның шығармаларын анықтауға көмектеседі. Зоология тұрғысынан алғанда, ең маңызды суреттер - сібірлік кран мен додо. Сібірлік кран суреті 1773 жылы Питер Саймон Паллас ресми түрде сипаттап, оған биномдық атау бергенге дейін жасалған. Додоның суреті - түрлі-түсті суреттелген сирек кездесетін суреттердің бірі және зоологтар үшін өте маңызды дереккөз. Додо Сурат арқылы португалдық Гоа арқылы Жехангирдің сарайына әкелінген деп есептеледі. Оның суреті Санкт-Петербургтегі Эрмитаждан табылды, авторлық белгісі жоқ, бірақ Мансурдың немесе оның замандасының туындысы деп саналады. Сураттағы ағылшын саяхатшысы Питер Мунди екі додоны сипаттады және сурет олардың біріне негізделген деп есептеледі. Мунди 1628 - 1633 жылдар аралығында осы аймақта болған. Қағазға боялған Сібір кранның өте егжей-тегжейлі суреті, оның жалаңаш терісі, аяқтары мен тырнағына жабысқан кішкентай қауырсын көрініс тапқан. Абаниндранат Тагорды Калькуттадағы өнер мектебінің директоры Э. Б. Хавелл алып, осы суретті көрсетті. Ол бұл детальдарды линза арқылы қарағаннан кейін, матаға май жағудан бас тартып, қағазға гуашь салуға талпынды. Устад Мансур - Моғол ордасындағы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін суретке түсірген жалғыз суретші емес. Басқа суретшілер: Әбу'л Хасан, Фаррух Бег, Говардан, Инайат, Манохар, Мұхаммед Надир, Мурад және Пидарат. Жехангир Мансур мен Әбул Хасанды ерекше суретшілер деп санады. Әбул Хасанға Надир-уз-Заман атағы берілді. ), әсіресе Еуропаға экспорттау үшін. Сондықтан Устад Мансурдың шынайы туындысын бағалау оңай емес, мысалы, хамелеонның (сол жақта) суретін жасағанда, жұмыстың сапасын ескере отырып, оны анықтауға болады. Сурет өте егжей-тегжейлі және аяқтарындағы әрбір саусағы «қарсы топта біріккен саусақтары» бар, аузының жиегінде ақ жолақ және ішкі жағында ақ қабыршақтар бар, бұл үнді хамелеоны екенін көрсетеді. Мансур - шебер портретші де болған. Оның Әкбар және кейін Жехангир сарайларында жұмыс істеген музыкант Наубат Ханның суреті соның мысалы. Меркурий планетасындағы кратер Мансурдың құрметіне аталған.
" In this stream I saw a bird like a saj. It dives and remains for a long time underneath and then comes up from a different place. I ordered them to catch and bring two or three of these birds, that I might ascertain whether they were waterfowl and were web footed, or had open feet like land birds. They caught two One died immediately and the other lived for a day. Its feet were not webbed like a duck's. I ordered Nadirul asr Ustad Mansur to draw its likeness." Mansur painted at least one hundred flowers from the Kashmir valley during this period. A red tulip from Kashmir is a better known painting. The identity of the tulip is however debated with competing suggestions that include Tulipa lanata, T. montana and T. lehmanniana. In 1621, Jehangir was gifted a zebra and this was perhaps the subject of the last miniature painting made by Mansur. It is suggested that his career ended with the reign of Jehangir in 1627. Several other signed works, such as one of the Siberian crane (now no longer a winter migrant to India) and the other of a Bengal florican are in the Indian Museum, Kolkata. Some other works are in the National Museum, Delhi, the Maharaja Sawai Man Singh II Museum, Jaipur and the Chhatrapati Sivaji Vastu Sangrahalaya, Mumbai. Not all of Mansur's birds were based on reality. He also created fantasy birds and many of the compositions such as the flowers and insects in the background are juxtapositions created for effect. It appears that these imaginary birds were made in the style of his senior peers, Miskina and Ikhlas, and were made only early in his career as an artist. In terms of style, Mansur's illustrations focus on detail with a single bird dominating the composition. The birds or animals are in a standing posture or in a feeding stance. He often used plants and insects in the background and the floral borders, characteristic of Mughal works may help in identifying his works. The most significant paintings, in terms of zoology, are those of the Siberian crane and the dodo. The Siberian crane painting was made well before it was formally described and given a binomial name by Peter Simon Pallas in 1773. The painting of the dodo is among the rare few that were depicted in colour and is a very important source for zoologists. It is thought that the dodo was brought through Surat to Jehangir's court via Portuguese controlled Goa and the painting of it was discovered in the Hermitage at St. Petersburg and although unsigned has been thought to be the work of Mansur or a close contemporary. Two dodos were described by the English traveller Peter Mundy at Surat and it is thought that the painting is based on one of them. Mundy was in the region between 1628 and 1633. The Siberian crane painted on paper is extremely detailed showing the wrinkles on the bare skin, the legs and a small feather stuck to the claw. Abanindranath Tagore was taken by E. B. Havell, principal of the art school at Calcutta and shown this painting. On examining the detail through a lens, he was inspired to move away from oil on canvas to gouache on paper. Ustad Mansur was not the only artist in the Mughal court to illustrate flora and fauna. Other artists included Abu'l Hasan, Farrukh Beg, Govardhan, Inayat, Manohar, Muhammad Nadir, Murad and Pidarath. Jehangir considered Mansur and Abu'l Hasan to be exceptional artists. Abu'l Hasan was given the titled of Nadir uz Zaman. ), especially for export to Europe. It is therefore not easy to assess a true work by Ustad Mansur, which can in case of the chameleon (left) be done by taking in account the quality of the work. The painting is highly detailed and is presumed to be an Indian chameleon on account of the highly detailed view of the feet of the animal showing each foot exhibiting "fused digits in opposed groups", a lighter band by the edge of the mouth, and a line of white scales on the underside of the belly. Mansur was also a capable portrait artist. His painting of the musician Naubat Khan who worked in the courts of Akbar and later Jahangir is an example. A crater on the planet Mercury is named in honour of Mansur.