Мұғал әйелі Қудсия Бегүм: Өмір және билік теңгерімі

Кіріспе

Құдсия Бегум, туған аты Удхам Бай (1768 жылы туған) – Мұғал империясының императоры Мұхаммед Шахтың әйелі және император Ахмад Шах Бахадурдың анасы. Ол ерте кезден әкімшілік қабілеттерімен көзге түсіп, 1748 жылдан 1754 жылға дейін іс жүзінде регент болып қызмет еткен.

Алғашқы жылдар

Удам Бай – тегі бойынша индус, бұрынғы кәсіби биші болған. Оның Ман Хан есімді бір бауыры болған. Оны Әмір Ханның қызы Хадижа Ханум Мұхаммед Шаһтың назарына ұсынды. Ол императорды настолько әсер етіп, оны императрица дәрежесіне дейін көтерді. 1725 жылдың 23 желтоқсанында Мұхаммед Шаһтың жалғыз тірі қалған ұлы Ахмад Шах Бахадурды дүниеге әкелді. Дегенмен, оның ұлын Мұхаммед Шаһтың императрицалары Бадшах Бегум мен Сахиба Махал тәрбиеледі.

Ежелгі патшайым

1748 жылдың сәуір айында Мұхаммед Шах қайтыс болды. Оның ұлы Ахмад Шах Бахадур Панипат маңында Сафдар Жангпен бірге лагерьде болды, Деліге оралып, таққа таласу үшін. Сафдар Жангтың кеңесімен ол Панипатта таққа отырғызылып, бірнеше күннен кейін Деліге қайтып келді. Ахмад Шах Бахадур тиімді емес билеуші екенін көрсетті және анасының күшті ықпалында болды. Жеңілістер мен ішкі тартыстар оның құлауына әкелді. Оған Бай Джу Сахиба, Наваб Кудсия, Сахиба уз Замани, Сахибжиу Сахиба, Хазрат Қибла и Алам және Мүмтаз Махал деген атақтар берілді. Ол жомарттығымен белгілі болды. Ол Бегумдарға және қайтыс болған императордың балаларына мемлекеттік қаражаттан бөлек, жеке қаражатынан да зейнетақы таратты. Алайда, ол Бадшах Бегум мен Сахиба Махалға қатыгездікпен қарады. Империялық шенеуніктер күн сайын оның алдында отырып, екран артынан немесе евнухтар арқылы онымен пікір алмасатын. Олар мемлекеттік петицияларын конверттерде оған жіберсе, евнухтар оларды Бегумға оқып, оның келісімін және үкімін білдіретін. Ол ешкіммен кеңеспей, оларға бұйрықтар беріп отырды. Өкімет билігінің шарықталу кезеңінде ол сол замандағы ешкім көрсетпеген жомарттық пен қайырымдылықты танытты. Ісін оған жеткізе алған адамның көмек немесе пайда табуы сөзсіз болды. Бір патша сарайының тарихшысы ашуланып: «Уа, Құдай-ау! Осындай ақымақ әйелдің Хиндустан ісін басқаруына келуіне бола ма?» Оның евнух Жавед Хан Наваб Бахадурмен сырлы қарым-қатынасы болды. Ол императорлықтың соңғы жылдарында харем қызметкерлерін бақылаушы және Бегумдардың иеліктерінің басқарушысы болған. Жавед Ханды Сафдар Жанг 1752 жылдың 27 тамызында өлтірді. Ол және оның ұлы оның қазасына терең қайғырды. Ол ақ киім киіп, жесірдей әсем зергерлік бұйымдарын тастап кетті дегенді айтады. Оған 50 мың атты әскерге қолбасшылық ету мәртебесі берілді, ал оның туған күні император Ахмад Шах Бахадурдың туған күнінен де артық тойланды. Оның інісі Ман Хан, көшеде саяхаттаған, кейде әнші қыздарға қосымша биші ретінде жұмыс істеген, Мүтақад уд Даулах Бахадур атағымен 6000 мансапты болды. Сол кезде әскерлер жалақының кешігуіне байланысты күн сайын көтеріліс көтеріп, Моғол сарайы осы мақсатқа екі жүз мың рупия жинап бере алмағанда, Кудсия Бегум 1754 жылдың 21 қаңтарында туған күнін тойлауға екі миллион рупия жұмсады.

In April 1748, Muhammad Shah died. Her son, Ahmad Shah Bahadur, who was in camp with Safdar Jang near Panipat to return to Delhi and claim the throne. On Safdar Jang's advice, he was enthroned at Panipat and returned to Delhi a few days later. Ahmad Shah Bahadur proved to be an ineffective ruler and was strongly influenced by his mother. A series of defeats and internal struggles led to his downfall. She was successively given the titles of Bai Ju Sahiba, Nawab Qudsiya, Sahiba uz Zamani, Sahibjiu Sahiba, Hazrat Qibla i Alam, and Mumtaz Mahal. She was known for her generosity. She gave pension to the Begums and the children of the late emperor not only from the government's purse but also from her own funds. She, however, behaved ruthlessly with Badshah Begum and Sahiba Mahal. Imperial officials used to sit down at her porch daily and she would hold discussions with them from behind a screen or through the medium of eunuchs. There, officials passed her petitions of the state in envelopes, and eunuchs read them aloud for the Begum to listen and deliver her approvals and judgments and she would pass orders on them without consulting anyone. At the zenith of her power, she displayed levels of magnanimity and charity unheard of in those times. Any person who could manage to get his or her case heard by her was sure to get some benefit or help. A court historian once lamented, "Oh God! That the affairs of Hindustan should be conducted by a woman as foolish as this!" She had an affair with the eunuch Javed Khan Nawab Bahadur. He had been an assistant controller of the harem servants and manager of the Begums' estates during the late reign. Javed Khan was assassinated by Safdar Jang on 27 August 1752. She and her son grieved him deeply. It is said that she put on white robes and discarded her jewels and ornaments like a widow. The mansab of commanding 50,000 horse was conferred upon her, and her birthday was celebrated with greater pomp than that of the Emperor Ahmad Shah Bahadur himself. Her brother, Man Khan, a vagabond haunting the lanes and occasionally following the profession of a male dancer in a supporting role for singing girls, was created a mansabdar of 6,000 with the title of Mutaqad ud Daulah Bahadur. At a time when the soldiers were mutinying nearly every day due to overdue payments and the Mughal court could not raise even two hundred thousand rupees for this purpose, Qudsia Begum spent two crore rupees in celebrating her birthday on 21 January 1754.

Жеңілісі мен тұтқындалуы

1754 жылғы 26 мамырда Ахмад Шах Бахадур армиясымен Сикандрабадта орналасқанда, Мальхар Рао Холкар бастаған Маратх әскерлерінен жеңіліске ұшырады. Ахмад Шах Бахадур 1754 жылғы 2 маусымда тақтан алынып, анасымен бірге тұтқындалды. Имад-ул-Мулк моғолдардың бас визирі лауазымына қайта тағайындалып, сол кезде Сурайж Мал бақылауында болған Бхуртпор қаласын жаулау үшін моғол армиясын жіберді. Имад-ул-Мулк Ахмад Шах Бахадурдан Сурайж Малға жіберілген хаттарды ұстап алып, олардың жаттарды көмекке ие болу үшін күреске шақыруға бағытталғанын анықтады. Имад-ул-Мулк Сурайж Малмен бейбіт келісімге келіп, Делиге оралды және Ахмад Шах Бахадур мен Кудсия Бегумды соқыр қылды. 1748 жылы император Ахмад Шах Бахадур оның құрметіне арнап Қудсия бағын салдырды. Оның ішінде тас барадри және мешіт орналасқан.