Кіріспе

Ақбардың ордасындағы Мұғұл кеңесшісі, оның өткір ойына толы көптеген халық аңыздарында есімдері жиі кездесетін Махеш Дас (1528 жылы туған, 16 ақпан 1586 жылы қайтыс болған), көпшілікке Раджа Бирбал деген атағымен танымал, Үндістанның Мұғұл империясының министрі және қолбасшысы болды. Ол Үндістан субконтинентінде көбінесе өзінің өткір ойымен байланысты халық аңыздары арқылы танылды. 1556-1562 жылдары Ақбар оны қызметке тағайындады және ол "тоғыз асыл тас" (наваратна) деп аталатын топтың ең маңызды мүшелерінің бірі болды. 1586 жылдың ақпанында ол Солтүстік-Батыс Үндістан субконтинентіндегі наразылықты басу үшін әскерге жетекшілік етті, бірақ бүлікші тайпа шабуылында көптеген әскерлерімен бірге қаза тапты. Ақбардың негізін салған Дини Илахи дінін қабылдаған жалғыз индус осы Бирбал болды. Оның Ақбармен араласуы туралы жергілікті халық аңыздары негізінен 19 ғасырда пайда болды, осылайша ол Үндістан субконтинентінде жартылай фантастикалық аңызға айналды. Дегенмен, қазіргі тарихшылар осы әңгімелердің көпшілігін ойдан шығарылған деп санайды. Ол Калпи, Жалаун, Уттар-Прадеш жерінде, Гогра деген жерде дүниеге келді. Оның әкесі Ганга Дас, анасы Анабха Давито еді. Ол отбасының үшінші баласы болды. "Брахма Кави" деген атпен Ревадағы Раджа Рам Чандраның Раджпут сарайында қызмет етті. Бирбалдың экономикалық және әлеуметтік жағдайы бай отбасының қызына үйленгеннен кейін жақсарды, бұл оның Мұғұл императоры Ақбардың сарайына тағайындалғанға дейін экономикалық қиындықтарда болғаны туралы пікірге қайшы келеді. Ақбар оған "Раджа" атағын қоса, "Бірбал" деген есімді берді, және ол осы атпен танылды.

Міндеті және Акбармен байланысы

Оның өсіп келе жатқан беделі оны Наваратна – тоғыз асыл тас деп аталатын Акбардың тоғыз кеңесшісінің қатарына қосуға әкелді. Бірбал сондай-ақ императордың 30 жыл бойы қызмет еткен діни кеңесшісі, әскери тұлғасы және жақын досы болды. 1572 жылы ол Хұсайн Құли ханға Акбардың інісі Хаким Мирзаның шабуылына қарсы көмекке жіберілген үлкен әскердің құрамында болды, бұл оның алғашқы әскери рөлі еді. Кейіннен ол императордың Гуджарат жорықтарына қатысты. Әскери тәжірибесі болмаса да, ол жиі Акбардың жорықтарына қатысып, экономикалық мәселелер бойынша кеңесші болған Тодар Мал сияқты басшылық лауазымдарға тағайындалды. Ол Акбардан он төрт жас үлкен болғанына қарамастан, оныңмен тығыз қарым-қатынаста болды; тоғыз асыл тастың ішінде Бірбал көбінесе ең жарқын асыл тас деп есептелді. Келесі шабуылда және ауыр жеңілісте Бірбал мен 8000-нан астам сарбаз Маландари асуының жанында, Бунерде қаза тапты. Бұл шайқас Маландари асуының шайқасы деп танылды. Ол өзінің сүйікті сарай адамының қазасына терең қайғырып, екі күн бойы тамақтанбады және су ішпеді. Оның мәртебесі Бірбалдың өліміне басқа ешбір билеушінің өлімінен гөрі көбірек қайғырды. Ол: «Ах, олар тіпті оның денесін асудан алып шығармайды, оны өртеуге мүмкіндік бермейді!» деді. Бірақ соңында ол Бірбал енді барлық жер бетіндегі шектеулерден бос және тәуелсіз екендігі туралы оймен жұбатты, ал күннің сәулесі оған жеткілікті болғандықтан, оны отпен тазартудың қажеті жоқ еді.

Шығу тегі

Ақбар Бірбал халық ертегілері негізінен ауыз әдебиеті арқылы жеткізілген. Олар Бірбалдың Ақбардың алдында оны тұзаққа түсіріп, жаман жағдайда көрсетуге тырысатын қызғанышпен қараған сарай адамын қалай ақылмен жеңіп, көбінесе қызық оқиғалармен, өткір және епті жауаптар бергенін көрсетеді. Басқалары оның императормен араласуын, Ақбардың Бірбалдың есін сынауын және Бірбалдың оны өз қателігін түсінуге көндіруін көрсетеді, бұл әрқашан Ақбардың күліп, әсерленуімен аяқталады. Кейде Ақбар Бірбалға өлең жолдарын беріп, оны аяқтауды ұсынады. Тағы басқа әңгімелер қарапайым күлкілі оқиғалардан тұрады. Көрінетін қиын жағдайдан үстемдік алып, қарсыластарын күлкіге салу осы ертегілерде жиі кездесетін жайт. Балалар комикстері мен көптеген кітаптарда осы жинақтар бар. Оның кейіпкері басты рөлде ойнайтын түрлі кітаптар, кітапшалар, пьесалар, фильмдер кездеседі. Үндістандағы Cartoon Network телеарнасында оның тақырыбында екі анимациялық сериал бар: "Чота Бирбал" және "Ақбар мен Бирбал". Салман Рушдидің "Флоренцияның сиқыршысы" романында Бирбал кейіпкері бейнеленген. "Ақбар Бірбал" – 2014 жылы Big Magic арнасында көрсетілген, ал 2015 жылы "Хазир Жауап Бірбал" көрсетілді. "Ақбар қа бал Бірбал" – Ақбар мен Бірбал туралы тағы бір тарихи комедиялық шоу, ол 2020 жылы Star Bharat арнасында көрсетілді.