Кіріспе
Геологиялық карта – геологиялық ерекшеліктерді көрсету үшін жасалған арнайы карта. Тау жыныстары мен геологиялық қабаттар түрлермен немесе символдармен бейнеленеді. Жатыс жазықтықтары және жарылымдар, бүктелулер сияқты құрылымдық элементтер соққы және құлау немесе бағыт және құлау белгілерімен көрсетіледі, олар элементтердің үш өлшемді кеңістіктегі орналасуын көрсетеді. Стратиграфиялық контурлар белгілі бір қабаттың бетін көрсетуге және қабаттардың жер асты топографиялық бағыттарын анықтауға қолданылуы мүмкін. Изопахта карталар стратиграфиялық бірліктердің қалыңдығындағы өзгерістерді егжей-тегжейлі көрсетеді. Егер қабаттар тым сынық, аралас, үзілістер болса немесе олардың құрылымы бұзылған болса, мұны дұрыс көрсету әрқашан мүмкін болмайды.
A geologic map or geological map is a special purpose map made to show various geological features. Rock units or geologic strata are shown by color or symbols. Bedding planes and structural features such as faults, folds, are shown with strike and dip or trend and plunge symbols which give three dimensional orientations features. Stratigraphic contour lines may be used to illustrate the surface of a selected stratum illustrating the subsurface topographic trends of the strata. Isopach maps detail the variations in thickness of stratigraphic units. It is not always possible to properly show this when the strata are extremely fractured, mixed, in some discontinuities, or where they are otherwise disturbed.
Литологиялар
Тау жыныстары әдетте түстермен көрсетіледі. Түстерден басқа (немесе олармен қатар) белгілі бір таңбалар қолданылуы мүмкін. Әртүрлі геологиялық карталау мекемелері мен органдарының әртүрлі типтері мен жасына қарай тау жыныстарын белгілеу үшін қолданылатын түстер мен таңбаларға қатысты әртүрлі талаптары бар.
Бағдарлар
Геологтар бағдар өлшеудің екі негізгі түрін (Брэнтон компасы сияқты қол компасын пайдалана отырып) жасайды: жазықтықтардың бағдары және сызықтардың бағдары. Жазықтықтардың бағдары "соққы" және "түсу" арқылы, ал сызықтардың бағдары "тренд" және "түсу" арқылы өлшенеді. Соққы және түсу белгілері ұзын "соққы" сызығынан тұрады, ол жатын бетіндегі ең үлкен еңіс бағытына перпендикуляр болады, және жатын төмен қарай баратын соққы сызығының жағындағы қысқа "түсу" сызығынан тұрады. Жатынның көлденеңмен жасайтын бұрышы, түсу бағыты бойынша, түсу сызығының жанына жазылады. Азимуттық жүйеде соққы мен түсу жиі "соққы/түсу" түрінде беріледі (мысалы: 270/15, батысқа соққы және көлденеңнен 15 градусқа түсу үшін). Тренд және түсу сызықтық нысандар үшін қолданылады, ал олардың символы картада бір ғана жебе болып табылады. Жебе сызықтық нысанның төмен қарайтын бағытына ("тренд") бағытталған, ал жебе ұшында нысанның көлденеңнен төменде жатқан градусы ("түсу") көрсетіледі. Тренд пен түсу жиі PLUNGE → TREND деп белгіленеді (мысалы: 34 → 86 – нақты оңтүстіктен шығысқа қарай 34 градус бұрышпен көлденеңнен төменде орналасқан нысанды білдіреді).
Тарих
Ең ежелгі сақталған геологиялық карта – Турин папирусы (б.з.д. 1150 ж.), онда Мысырдағы құрылыс тасы және алтын кен орындарының орналасқан жері көрсетілген. Қазіргі заманның ең ерте геологиялық картасы – 1771 жылғы «Оверньнің бір бөлігінің картасы, немесе лава ағынындағы призмалар, шарлар және т.б. базальттан жасалған суреттері. Демарест мырзаның осы қатты базальтқа қатысты теорияларымен қолданылуға тиіс. Пасомот және Дейли, корольдің геологиялық инженерлері жасаған». Бұл карта Николас Демаресттің 1768 жылғы Овернь жанартауларының геологиясы және атқылау тарихы туралы толыққанды зерттеуіне, сондай-ақ Ирландиядағы Гиганттар жолының бағаналарымен салыстыруға негізделген. Ол екі нысанды да сөнген жанартаулардың белгілері деп анықтады. 1768 жылғы есеп 1771 жылғы (Франция) Корольдік ғылым академиясының жинағына қосылды. АҚШ-тың алғашқы геологиялық картасын 1809 жылы Уильям Маклюр жасады. 1807 жылы Маклюр АҚШ-тың геологиялық зерттеуін жүргізуді өз міндеті деп белдеді. Ол Одақтағы дерлік барлық штаттарды аралап, картаға түсірді. Қатаң екі жылдық зерттеу кезеңінде ол Аллеген тауларын шамамен 50 рет кесіп өтті. Маклюрдің картасы қазіргі АҚШ-тың шығыс штаттарындағы бес түрлі тау жынысының таралуын көрсетеді. Ұлыбританияның алғашқы геологиялық картасын 1815 жылы Уильям Смит жасады, ол Смит заңдары деп аталатын, алғаш рет Смитпен формулирленген принциптерді пайдаланды.
Сингапур
Сингапурдың алғашқы геологиялық картасы 1974 жылы сол кездегі Мемлекеттік жұмыс департаментімен жасалды. Басылымға орналасқан жерлер картасы, топографияны және геологиялық бірліктерді егжей-тегжейлі көрсететін 8 карта парағы, сондай-ақ аралдың қималарын қамтитын парақ кіреді. 1974 жылдан бастап 30 жыл бойы арал бойынша жаңа геологиялық жаңалықтар түрлі техникалық конференцияларда баяндалды, бірақ ешқандай жаңа басылым жарық көрмеді. 2006 жылы Қорғаныс ғылымы және технология агенттігі жер асты кеңістігіндегі жетістіктерінің арқасында "Сингапур геологиясының" екінші басылымын қайта жариялауды бастады. 2009 жылы жарық көрген жаңа басылымда аралдың 1:75,000 масштабты геологиялық картасы, топография, көшелер каталогы және геологияны қамтитын 6 карта (1:25,000), қима парағы және орналасқан жерлер картасы бар. 1976 жылғы "Сингапур геологиясы" есебімен салыстырғандағы айырмашылықтарға 1976 және 2009 жылдар аралығында әдебиетте кездесетін көптеген геологиялық құрылымдар кіреді. Олардың ішінде Форт-Кэннинг қиыршық тас төсектері және әктас участалары бар.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та геологиялық карталар көбінесе топографиялық картаның (немесе кейде басқа базалық карталардың) үстіне, геологиялық бірліктің түрін көрсететін әріптік белгілермен түсті қабат қосылып салынады. Түсті қабат топырақ немесе басқа жабындармен жасырылған жағдайда да, тікелей тау жынысының көрінуін көрсетеді. Әрбір түсті аймақ геологиялық бірлікті немесе нақты бір тау жыныстық формацияны білдіреді (қарқынды мәліметтер жиналған сайын жаңа геологиялық бірліктер анықталуы мүмкін). Дегенмен, тау жынысының үстіне қалың, біріктірілмеген шөгінді қабаттары (морена, терраса шөгінділері, лесс және т.б.) жатқан жерлерде, олар көрсетіледі. Стратиграфиялық контурлар, жарылымдар, бағыт және бұрылыс белгілері карта түсіндірмесінде көрсетілген әртүрлі символдармен бейнеленеді. Топографиялық карталар АҚШ Геологиялық қызметі мен штаттардың бірлескен еңбегімен жасалса, геологиялық карталарды көбінесе жеке штаттар дайындайды. Кейбір штаттарда геологиялық карталарға қатысты мәліметтер өте аз, ал Кентукки және Джорджия сияқты штаттар геологиялық тұрғыдан жан-жақты зерттелген.