Кіріспе

Американдық концептуалдық мүсінші (туған 1965)

Том Фридман (1965 жылы туған) – американдық концептуалдық мүсінші. Ол Миссури штатының Сент-Луис қаласында дүниеге келді және 1988 жылы Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінен графикалық иллюстрация мамандығы бойынша бакалавр (BFA) және 1990 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінен мүсіндік мамандығы бойынша магистр (MFA) дәрежесін алды. Концептуалдық суретші ретінде ол мүсін, кескін, сурет, бейне және инсталляция сияқты әртүрлі медиада жұмыс істейді. Фридман жиырма жылдан астам уақыт бойы көрермен мен объект арасындағы қарым-қатынасты және "арадағы кеңістікті" зерттеп келеді. Ол Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында, Сан-Францискодағы Ерба Буэна өнер мұражайында, Швецияның Стокгольм қаласындағы Magasin 3, Нью-Йорктегі Жаңа мұражайда, Тель-Авив өнер мұражайында және тағы басқаларда жеке көрмелерін өткізді. Оның туындыларын MoMA мұражайында, Лос-Анджелес заманауи өнер мұражайында, Broad Art Museum, Соломон Гуггенхайм мұражайында, Метрополитен өнер мұражайында, Чикаго заманауи өнер мұражайында және Токио заманауи өнер мұражайының коллекцияларында кездестіруге болады. Фридман Массачусетс штатының Нортгемптон қаласында тұрады және жұмыс істейді.

Жұмыс

Фридманның мүсіндері стирофома, фольга, қағаз, саз, сым, пластик, шаш және түк сияқты материалдарды өте тапқыр және ерекше қолдануымен танымал. Ол өмірбаянына сүйене отырып, өмірінен кездейсоқ сияқты көрінетін элементтерді қайта жасайтын аса мұқият, көп еңбекті қажет ететін әдістерді қолданады. Әр туындысында ол егжей-тегжейлілікке ерекше назар аударады, әсіресе оны қоршаған заттарды дәл көшіруде. Фридман әр жұмысына әзіл-қалжың мен балалық таңғажайып, сондай-ақ терең философиялық мәселелерді енгізеді. Ол өнер нысанын бастапқы нүкте ретінде пайдалана отырып, күнделікті, оңай түсінілетін, табылған материалдарды қолданады. Оның айтуынша, "біз бәріміз 'білеміз' деп ойлайтын қарапайым, қарапайым нысандардан бастау тартымды әрі қызықты". Оның ниеті - көрерменді туындының қарапайым сұлулығы мен таныс болуына тарту, содан кейін оны оны одан әрі зерттеуге шақыру. Фридманның өнері туралы жарияланған көптеген еңбектер материалдарға назар аударса да, ол, ең бастысы, бақылаушының, өнер туындысының және олардың арасындағы кеңістіктің феноменологиялық тәжірибесі арқылы туындайтын шиеленіс туралы. Ол өзінің процесін "тәжірибе құру" деп сипаттайды. Ол өнер тәжірибесін адамдардың жаңа көзқараспен қарау және ойлау қабілетін ашу үшін контекст ретінде пайдаланады. Ол үшін ол дөңгелек логиканы әзірледі: нысанды зерттеу және оны метафораның түйінді түсінігіне дейін азайту, оның көрерменмен, олардың күнделікті өмірінде және қоғамдық және философиялық құрылымдардағы байланысын анықтау және содан кейін нысанға қайта оралу.

Мансап

Фридман 15 жылдан астам уақыт бойы Feature Inc. компаниясымен тығыз жұмыс істеді. Feature-ды Чикагода Хадсон құрған. Фридман Хадсонды еске алып сөйлегенде: "Ол суретшінің дамуын және олардың көзқарасын түсінді. Ол суретшінің санасының эволюциясын аңғара білді және туындыны келесі деңгейге қалай жеткізуге болатынын білді" деді. Оның осы кездегі Feature-мен байланысы куратор Роберт Сторрмен қарым-қатынас орнатуға әкелді, нәтижесінде 1995 жылдың көктемінде MoMa-да Элейн Данхессиер жобалар сериясында Брюс Науманның "Ретроспективасымен" бірге көрме ұйымдастырылды. Фридман осы сериядағы жаңа суретшілердің 50-ші өкілі болды. Ол кезде Сторрмен болған әңгіме Фридманның жұмыс процесі мен айналмалы логикасы туралы маңызды ақпараттарды берді. 1996 жылы Фридман Чак Клоузбен ("Аффинитет: Чак Клоуз және Том Фридман") бірге Чикаго өнер институтында, куратор Мэдлен Гринштейннің ұйымдастыруымен көрме өткізді. Сол жылы Фридман Франция мен Италиядағы көрмелерге қатысып, сондай-ақ Бразилиядағы Сан-Паулу биенналесі үшін куратор Пол Шиммельмен жұмыс істеді. Осы кезеңдегі ең танымал туындылары: "Барлығы" (1992–1995), "1000 сағат бойы қарау" (1992–1997), "Аталымы жоқ (Кіна)" (1992), "Аталымы жоқ (Аспирин бас)" (1994) және "Аталымы жоқ (Тісқарыштар)" (1995). 1999 жылы Фридман Мэн штатындағы Скоухеган сурет және мүсін мектебінде сабақ берген бес резидент-суретшінің (олардың ішінде Байрон Ким, Паули Апфельбаум, Сюзанн МакКлелланд, Лорейн О'Грейди) бірі болды. 2000 және 2002 жылдар аралығында Оңтүстік-Шығыс заманауи өнер орталығы (SECCA) "Том Фридман: Күнделіктідегі эпос" атты ірі көрме ұйымдастырды. Көрме осы жерде көрсетілді, содан кейін Чикаго заманауи өнер мұражайына, Сан-Францискодағы Ерба Буэна өнер орталығына, Аспен өнер мұражайына және Нью-Йорктегі New Museum-ға сапарлады. Осы уақытта Фридман Гуггенхаймдегі Хьюго Босс жүлдесіне үміткерлердің бірі болды, бұл сол кездегі ең инновациялық және ықпалды суретшілерге берілетін құрметті сыйлық еді. 2002 жылы Фридман Италияның Милан қаласындағы Fonadzione Prada-да жеке көрме өткізуге шақырылды, оны куратор Джермано Челант ұйымдастырды. Көрмеге арналған екі томдық каталог жарық көрді. Фридман Гагосян галереясында екі жеке көрме өткізді: Беверли-Хиллс галереясында "Жаңа жұмыс" және Лондонда "Есімдер мен заттар". Екі көрме де кең көлемді монографиялармен толықтырылды. Соңғы жылдары Фридман ауқымды сыртқы инсталляциялар портфелін құрды, оның ішінде Open Box (2007) және Circle Dance (2011) бар. Соңғысы 2012 жылы Браун университетінің кампусына орнатылды. 2015 жылы Фридманның "Жоғары қарау" (2015) туындысы Нью-Йорктегі Парк-авенюде орнатылды. 33,3' фигурасының тағы бір нұсқасы The Contemporary Austin Texas-тың Laguna Gloria кампусына орнатылды. 2010 жылы Стокгольмдегі Magasin III галереясында тұңғыш рет көрсетілген Up in the Air, оның Скандинавиядағы алғашқы жеке көрмесі болды. Шамамен 900 аспалы мүсіндерден тұратын инсталляция 2014 және 2015 жылдар аралығында Тель-Авив өнер мұражайында жалғасты. 2016 жылы Фридман Массачусетс штатының Солтүстік Адамс қаласында Mass MoCA-да Денис Маркониш пен Шон Фоулидің бірлескен кураторлығымен өткен "Explode Every Day" атты топтық көрмеге жұмыстарын ұсынды. 2016 және 2017 жылдары Фридман негізінен дербес мүсіндерге назар аударды. Бір кезде Парк-авенюде орнатылған "Жоғары қарау" (2015) туындысы Чикаго көлінің жағасына көшірілді, онда ол тұрақты түрде орнатылды. Сонымен қатар, осы туындының үшінші нұсқасы Сент-Луистегі Джеймс С. Макдоннелл планетариумында орнатылды. Фридман қоғамдық кеңістікте жұмыс істеуді жалғастырды, 2017 жылы Даллас Каубойының жаттығу алаңында орнатылған 10x18 фут өлшемді Huddle (2017) инсталляциясын ашты. 2017 жылдың соңында Фридман Luhring Augustine галереясында "Адамдар мен НЛО: Жақсы жарықтандырылған кеңістіктерге проекциялар" атты жеке көрме өткізді. Тек проекциялардан тұратын бұл көрме Фридманның бұрынғы туындыларынан өте күрт өзгеше болды. Фридманның бұрынғы жұмыстарынан айырмашылығы бар болғанымен, "Нью-Йорк Таймс" оны "таңғажайып" деп бағалады. 2018 жылы Фридман Стивен Фридман галереясында "Әрдайым бастама" атты жеке көрмеге арналған үлкен суреттер жиынтығын жасады. Көрме Фридманның 30 жыл бұрын салған эскиздерінен жасалған көшірмелер мен интерпретацияларды қамтыды. Сонымен қатар, Фридман жұмысты сүйемелдеу үшін таңдалған жазбалар мен эскиздер кітабының жаңа нұсқасын шығарды.

Өнер

Лос-Анджелестегі жазушы Деннис Куперге берген сұхбатында Фридман өзінің өнерінің көп бөлігі туралы терең ой бөлісті. Ол Куперге дипломдық жұмысының көп бөлігіне наразы екенін айтты, бұл оны суретші ретіндегі бейнесін қайта қарастыруға итермеледі. “Осы кезде мен өнер жасау туралы ойымнан бас тарттым, бұл көбірек «жаңа бастама табу» туралы болды”, - деді Фридман. Осы кезеңде ол студиясын толығымен тазалап, үйінен әкелген заттарды медитациялауға арналған толығымен ақ изоляциялық бөлме жасады. Осы сәттен бастап Фридман өзінің жұмысының процесіне баса назар аудара отырып, өзіндік сипаттаған радикалды жеңілдету сатыларына бет бұрды. "Атауы жоқ" (1990) сияқты туындыларында Фридман қайталанатын әрекеттерге назар аударды, олар оның үшін «денеге сіңген дұға сияқты» болды. Бұл нысанды зерттеуді 1990 жылы жазған «Ингредиенттер» атты еңбегінде де көруге болады – ол нысан туралы қоюға болатын барлық сұрақтардың тізімі, үш негізгі санатқа бөлінген: нысанның өзі, нысанның орналасқан жері және көрермен. Сұрақнама жиырма бетке жуық болды. 1997 жылы Хадсонмен сұхбаттасқанда Фридман өзінің шығармашылық процесі туралы былай деді: «Мен ғалым да, тәжірибелік нысан да боламын. Бұл бастапқыда интеллектуалды процесс ретінде басталды, бірақ қазір эмоционалдық түсінікке айналып келеді». Фридман сондай-ақ: «Менің бұрынғы жұмыстарымдағы өзгерістер туралы ойларым көбінесе трансформация туралы болды: материалдың бастапқы күйінен өзге нәрсеге айналуы. Мутация мен ауытқу идеялары маған материалдың түрленуімен ғана емес, сонымен қатар олардың қалай дамып, зерттеуімнің әр саласынан қалай өзгешеленетінімен де қызықты. Менің зерттеу жұмысымдағы әр түрлі идеялар мен үшін жаңа горизонттар ашқаннан бастап, менің жеке зерттеу салаларымды байланыстыратын біріктіруші идеяларға дейін жетеді».

Марапаттар мен мойындау

Фридман өзінің мансабы бойында көптеген наградалар алды. 1993 жылы ол Луи Комфорт Тиффани қорының сыйлығын және Америка өнер академиясы мен әдебиет академиясының өнер саласындағы сыйлығын алды. Фридман 2001 жылы Джоан Митчелл қорынан грант алды. 1993 және 1995 жылдар аралығында ол Веслиан университетінде Лютер Грег Салливан атындағы қонақ суретші болды, ал 1999 жылы Скоухеган қаласындағы Скоухеган сурет және мүсіншілік мектебінде тұрушы (резидент) болды.