Кіріспе
Санта-Круз округінде орналасқан өзен, Калифорния, АҚШ. Калифорниядағы өзен – Сан-Лоренцо өзені (lang es) – АҚШ-тың Калифорния штатында 29,3 миль (47 км) қашықтыққа созылған өзен. Сан-Лоренцо атауы испан тілінен алынған, мағынасы – "Әулие Лаурентий", себебі испандық зерттеушілер осы әулиенің мерекесі күні оны көргендері туралы хабарлама бар. Оның бастауы Санта-Крус тауларындағы Касл-Рок мемлекеттік паркінде және Сан-Лоренцо аңғары арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Санта-Круз қаласынан өтіп, Монтерей шығанағы мен Тынық мұхитына құяды.
the river in California
The San Lorenzo River (lang es) is a 29.3 mile (47 km) river in the U. S. state of California. The name San Lorenzo derives from the Spanish language for "Saint Lawrence" due to its reported sighting on that saint's feast day by Spanish explorers. Its headwaters originate in Castle Rock State Park in the Santa Cruz Mountains and flow south by southeast through the San Lorenzo Valley before passing through Santa Cruz and emptying into Monterey Bay and the Pacific Ocean.
Су айдыны мен ағысы
Сан-Лоренцо өзені Сан-Франциско шығанағы аймағы мен Тынық мұхитының суайдындарын бөліп тұратын маңызды бөлік – Касл-Рок-Ридждің тік беткейлеріндегі үзілісті ағыс ретінде басталады. Оның бастауы Касл-Рок мемлекеттік паркінен шамамен 1 миль жоғарыда орналасқан. Сан-Лоренцо өзенінің бастауы теңіз деңгейінен шамамен 2900 фут (884 м) биіктікте жатыр және алғашқы 3 мильде 2000 футқа (610 м) төмендейді. Саратога жол төлемінен оңтүстікке қарай басталатын өзен 9-шы мемлекеттік тас жолымен шамамен қатар жүреді, содан кейін Боулдер Крик қаласының орталығына жетіп, кіреді. Сан-Лоренцо өзені Боулдер Крикке дейін шамамен 2 миль (3 км) қашықтықта 500 футқа (152 м) жетеді және өзен сағасынан шамамен 16 миль (26 км) жерде орналасқан. Сан-Лоренцо өзенінің су жиналатын алабы 138 шаршы мильді (357 км²) құрайды. Брансифорт өзенінің су жиналатын алабы Сан-Лоренцо су жиналатын алабының маңызды бөлігі болып табылады. Ньюэлл-Крик саласы бөгеттелген, нәтижесінде Лох-Ломонд суқоймасы пайда болды, ол Калифорния штатының Санта-Крус қаласын ауыз сумен қамтамасыз етеді.
With its headwaters at an elevation of approximately 2,900 feet (884 m) above sea level, the San Lorenzo River drops 2,000 feet (610 m) in the first 3 miles. Starting just south of the Saratoga Toll Road Trail, the river is roughly paralleled by State Route 9 until it enters downtown Boulder Creek. The San Lorenzo reaches 500 feet (152 m) about 2 mile (3 km) above Boulder Creek and about 16 mile (26 km) from the mouth of the river. The San Lorenzo River watershed drains 138 square miles (357 km2). The Branciforte Creek watershed is a major sub basin of the San Lorenzo catchment basin. The Newell Creek tributary was dammed to create Loch Lomond, a reservoir which supplies drinking water to Santa Cruz, California.
Геология
65 миллион жыл бұрын палеоген кезеңінде Калифорнияның көп бөлігі Тынық мұхитының бір бөлігі болды. Сан-Лоренцо аңғарының орны, сол кезде тропикалық теңіздің таяз суларында жатқан. Тектоникалық күштер мен жарылыс процестері осы тегіс мұхит түбін 50-35 миллион жыл бұрын ежелгі тау тізбегіне дейін көтеріп, кейін қайтадан таяз теңізге шөгіп, оған тағы да көп шөгінділер жиналды. Шамамен 30-25 миллион жыл бұрын Тынық мұхиты және Солтүстік Америка тақтасы бағытын өзгертіп, жанына қарай жылдамдап, Салиний блогы деп аталатын жарық блогын құрады. Миоцен кезеңінде, 15 мен 5 миллион жыл бұрын екінші ежелгі тау тізбегі көтеріле бастады, ол эрозияға ұшырап, теңізге шөгіп, құмды қысып, Санта-Маргарита құмтас формациясын қалыптастырды. Осы оқиға мен дәуірде, шамамен 10 миллион жыл бұрын, шөгінділер жиналды, нәтижесінде Сан-Лоренцо өзенінің алабында үш негізгі тау жынысы түзілді: балшық және саз Монтерей шихтасының қабатына айналды; Санта-Маргарита құмтасы; ал теңіз тереңдеген сайын, шөгінділер лайға айналып, Санта-Крус лай тас қабатын құрады. Тынық мұхиты мен Солтүстік Америка тақтасының жақындасуынан туған тектоникалық күштер Сан-Андреас жарылысы бойымен үшінші рет жерді көтеріп, Санта-Крус тауларын 3-4 миллион жыл бұрын жоғарылатты. Бұл тектоникалық қысым ескі, көбінесе теңіздік, кайнозойлық шөгінді жыныстардың ауа райының әсеріне, жер бетінің эрозиясына, массалық ысырапқа және тау көшкіндеріне ұшырауына себеп болды. Сан-Лоренцо өзенінің суайдынының өзен аңғарлары мен су желілері соңғы мұз дәуірінің соңында осы шөгінді тау жыныстарының беткі эрозиясы мен массалық ысырабының нәтижесінде қалыптасты. Бұл табиғи процестердің геологиялық эрозиясы суайдынының көптеген өзен аңғарларын жабады. Сан-Андреас жарылысы жүйесіндегі қосалқы тау жынысы жарылысы, шығыс-батыс бағытында айтарлықтай тік қозғалыс көрсетті. Жарылыс Бен Ломонд тауының шығыс және солтүстік жақтарынан өтеді және Бен Ломонд тауының блогының жоғары көтерілуіне себеп болған жарылыс болып табылады. Оңтүстік-батыс блогының көтерілуі шамамен 40 миллион жыл бұрын басталды және соңғы 12 миллион жыл ішінде шамамен 600 фут (183 метр) тік айырмашылыққа әкелді. Кейінгі кайнозой дәуіріндегі деформацияланған тау жыныстары шамамен 85 000 жыл бұрын жарылыс процесінің жалғасқанын көрсетеді. Өзен батыс жиегімен немесе оған жақын жерден, жарылысқа параллель бағытта ағып өтеді. Сан-Лоренцо өзенінің алабындағы тау жыныстарының негізгі қабаттарына Ломпико құмтасы және Вакерос құмтасы жатады.
Тарих
Сан-Лоренцо өзені бассейнінің алғашқы тұрғындары олон тайпасы болды, олар шамамен 10 000 жыл бұрын Санта-Крус аймағына алғаш келген. Бұл адамдар көшпелі өмір салтын кешіп, өсімдіктер жинап, ұсақ жануарларды аулаған. Ахистака, авасвас олон тайпасы қазіргі Боулдер Крик және Риверсайд Гроув аймағында, Сан-Лоренцо өзенінің жоғарғы ағысында қоныстанған. Себастьян Вискаиноның 1602-1604 жылдардағы экспедициясы жағалауды одан әрі зерттеу мақсатында ұйымдастырылды және нәтижесінде Испанияның дамытуына болатын порттарды көрсететін жағалаудың егжей-тегжейлі карталары жасалды. 18-шы ғасырдан бастап еуропалықтармен байланыс Сан-Лоренцо өзені бассейніндегі жергілікті халықтардың өмір салтына маңызды өзгерістер әкелді. Миссионерлер жергілікті тұрғындарды христиан дініне өткізуге тырысты. Алғашқы еуропалық құрлықты зерттеушілердің бірі, испандық Портола экспедициясы, өзенге солтүстікке қарай жол жүріп, 1769 жылдың 17 қазанында батыс жағасында тіктеп, атын берді. Экспедициямен бірге саяхаттап жүрген францискандық миссионер Хуан Креспи күнделігіне: "Теңізден көп алыс емес жерде үлкен өзенге келдік. Бұл саяхатымызда кездескен ең үлкен өзендердің бірі. Бұл өзен Сан-Лоренцо деп аталды" деп жазды. "Теңізге жақын" деген сөздер экспедиция мүшелері өзенді кейіннен жиі пайдаланылатын арқаулардың бірінен кесіп өткенін көрсетеді. Арқаулар өз кезегінде өзен арқылы салынған алғашқы екі көпірдің орналасқан жеріне айналды – бүгінгі Вотер Стрит және Сокель Авенюде. 1863 жылы Санта-Круздан үш шақырым жоғарыда, өзенге жақын Калифорниядағы ұнтақ зауыты салынды. Ұнтақ зауыты Американдық Азамат соғысы кезінде үзілген жеткізілімдерге байланысты Калифорнияның кен өндірісі үшін оқ-дәрі жасады. Зауыттан жоғарыда, су деңгейін көтеріп, 1200 фут ұзындығындағы туннельге ағызу үшін бөгет (қазіргі Генри Коуэлл Редвудс мемлекеттік паркі) салынды. Су гранитті таудың ішінде қазылған туннель арқылы, көтерілген су құбырына жеткізілді, ал 60 фут биіктіктен құлайтын су ұнтақ зауыты машиналарына қуат берді. Жазғы құрғақ ауа райында, өзеннің деңгейі төмендеген кезде, өзеннің барлық ағыны бөгеттің астынан су құбырына бағытталуы мүмкін еді. 1914 жылы ұнтақ зауыты жабылып, бөгет бұзылды.
largest that we have met with on the journey This river was named San Lorenzo." "Not far from the sea" indicates that the party probably crossed the river at one of what later became the commonly used fords. The fords, in turn, became the locations for the first two bridges across the river – at today's Water Street and Soquel Avenue. In 1863, the California Powder Works was built adjacent to the river three miles upstream from Santa Cruz. The powder works made gunpowder for California mining after normal supplies had been interrupted by the American Civil War. Upstream from the works, a dam was constructed (in what is now Henry Cowell Redwoods State Park) to raise the water level enough to flow into a 1200 foot long tunnel, dug through a granite ridge to convey water to a raised flume that, with a 60 foot drop, provided water power for the powder mill machinery. During dry summer weather when the river was low, the total river flow might be diverted into the flume from below the dam. The powder mill was closed in 1914 and the dam demolished.
Экология
Санта-Крус тауларының бірегей орталары мен экожүйелерінің арқасында бассейн биоәртүрліліктің халықаралық ошағы болып табылады. Сан-Лоренцо өзені және оның салалары суайдынының таулы аймақтарын кесіп өтетін жағалау бойындағы өсімдіктердің дәліздерін қоректендіреді. Ақ шыршалы жағалау ормандық қоғамдастығы ылғалды жерлерде биік ормандық қызыл шыршамен, ал құрғақ жерлерде мәңгі жасыл орманмен үйлеседі. Көбінесе кездесетін төменгі қабаттағы түрлерге бес саусақты папоротник, жағалаулық ағаш папоротнигі, кішкентай жапырақты монтия, қызыл маймыл гүлі және скунс бедесі жатады. Oncorhynchus туысына жататын барлық балықтар өмірінің соңында уылдырық шашу үшін өзенге көшіп келеді. Тынық мұхитының лампарейясы, бір рет уылдырық шашатын балық, көбейту үшін мұхит пен өзеннің жоғары ағысындағы орталары арасында қоныс аударады. Суды басқа арнаға бұру, арналарды түзету және бөгеттер салу нәтижесінде лосось және басқа балықтардың саны көші-қон мен өсіп-өну жағдайларына әсер етуінен күрт төмендеді. Сан-Лоренцо өзені бұрын Калифорнияның Орталық жағалауындағы ең танымал стальбаш және кохо лососі өзендерінің бірі болған. Сан-Лоренцо өзенінің шамамен 26 милі (42 км) және кемінде тоғыз ірі саласы стальбашқа қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Тарихи тұрғыдан Сан-Лоренцо өзені Сан-Франциско шығанағының оңтүстігіндегі ең ірі кохо лососі және стальбаш балық шаруашылығын қолдады, сондай-ақ Калифорния штатындағы төртінші ірі стальбаш балық шаруашылығы болып табылды. Кохолар Скотт Крик өзенінің Биг Крик саласындағы Кингфишер Флэт шаруашылығындағы уылдырық шашу жұмыстарының нәтижесінде қайта оралды. Сан-Лоренцо өзенінің суайдынында 1980 жылдардың басынан бері 2005 жылға дейін кохо лососі тіркелмеген, бірақ сол жылы Санта-Крус қаласының Фелтон балық өткелінде кем дегенде он екі ересек кохо балығы байқалды. Соңғы онжылдықтардағы үнемі өсу суайдынының барлық жүйесінен су сұранысын арттырды, бұл жас лосось, стальбаш және лампарейяны қорғау үшін өзен ағыстарын одан әрі сақтау қажеттігіне назар аударды. 2014 жылы төменгі өзеннен ұсталған кохолар жергілікті генетиканы уылдырық шашу үшін пайдалануға мүмкіндік беру үшін Биг Крик шаруашылығына ауыстырылды.
Қоршаған ортаға әсері
Сан-Лоренцо өзенінің су алабында және жалпы Санта-Маргарита бассейнінде бөгеттер, су бұру (Фелтон және Тейт), сондай-ақ Лох-Ломонд су қоймасынан булану салдарынан су ағынының азаюы экологиялық жағдайға әсер етті. Тарихи тұрғыдан алғанда, үлкен тұщы су ағыны мен тұзды батпақтары бар дельта, шығанақтағы су өсімдіктерінің маңызды көбею ортасы болды. Бүгінгі таңда құрғап қалған дельтада қолайлы орташа жағдай жоқ, ал шығанақтағы балықтардың саны күрт төмендеді. Су ағынының азаюы төменгі өзендегі кейбір заттардың концентрациясының артуына алып келді, бұл жер беті суларының сапасына кері әсер етті. Сан-Лоренцо өзенінің су алабындағы 13 000-нан астам септик жүйелерінен нитраттың зиянды әсері – маңызды мәселелердің бірі. Аталған су алабы Калифорния штатындағы басқа да ұқсас аймақтармен салыстырғанда ең жоғары септик жүйелерінің тығыздығына ие. 1980-ші жылдары бактерия деңгейі қауіпті түрде жоғары болды, септик жүйелерінің 3%-дан 6%-ы істен шығып, тазартылмаған канализацияны жер бетіне шығарды, ал тағы 7%-дан 9%-ы үй шаруашылықтары көк суды заңсыз төгіп, оның құрамында бактериялар мен патогендердің деңгейі жоғары болды. Жер асты суларын пайдаланудың, Бин және Зайанте өзендеріндегі кохо лососы мен стальбағаның анадромалық балық аулауын қолдайтын жер беті суларының базалық ағынына тигізетін әсері де бір мәселе. 1982 жылдың қаңтар айында Сан-Лоренцо өзенінде шамамен бірдей күшті су тасқыны болған кезде су тасқыны туралы ешқандай хабарлама түспеді, бірақ бастапқы жобаға сүйенсек, су деңгейі күткеннен әлдеқайда жоғары болды. Бұл, канал салынғаннан кейін оның ішіне көп мөлшерде шөгінді жиналғандықтан болды. Бастапқы жобаның (1956 жыл) дизайны төсек шөгіндісін мерзімді түрде кептіруді талап етті, бұл өте қымбат әрі су және жағалаудағы тіршілік ортасына зиян келтіретін шара. Су тасқынын бақылау арнасы осы себептерге байланысты тұрақты түрде күтілмеді.
greywater, which also had a high bacteria and pathogen level. Groundwater use impacts on surface water baseflow supporting anadromous fisheries for coho salmon and steelhead, particularly in Bean and Zayante Creeks, is another issue. No flooding from the San Lorenzo River was reported when a flow event of nearly equal magnitude occurred in January 1982, but the water levels were much higher than one would expect, based on the original design. That was because a large amount of sediment had re deposited in the channel after it was built. The original project design (1956) required periodic dredging of the bed sediment, which is both expensive and destructive to aquatic and riparian habitat. The flood control channel was not maintained regularly, presumably for those reasons.
Сценалық элементтер
Бұл суайдынының жоғарғы ағысының көп бөлігі табиғи орманды ортасында өте әдемі, ал төменгі ағысы Санта-Крус халқының көпшілігіне қолжетімді. 1987 жылы Санта-Крус қаласы Сан-Францискодағы ROMA дизайн фирмасына өзеннің табиғи элементтерін қала құрылысының құрамына енгізу үшін жобалық тұжырымдама әзірлеуді тапсырды. Бұл жоспар нәтижесінде өзеннің төменгі, халық тығыз қоныстанған бөлігінде жаяу жүргіншілерге арналған жолдар, демалыс алаңдары мен көрініс ашылатын жерлер салынды. Жоспарда Valley Oak, Buckeye, Willow және маусымдық жапырақтары түсетін басқа да ағаштардан тұрақты орманды жоғарғы жағалауда құру көзделген. Риверсайд даңғылы мен Бродвей көпірлері арасындағы ерекше көркем бөлік өзеннің ең танымал және тартымды жерлерінің бірі болуы мүмкін. Бұл жерде өзен Санта-Крус қаласының тарихи ауданы және маңызды топографиялық ерекшелігі – Бич-Хиллдің төменгі жағын айналып өтеді. Бұл бөлік қаланың көптеген тұсынан көрінеді және арнаның тік және жабық екенін сезіндіреді. Батыс жағалауда бұрын ағаштан жасалған серуендеу жолы болған, бірақ эрозиядан шайылып кетті.