Малайзия және Брунейдегі "Датук" атағының тарихы мен мағынасы
Datuk
Малайзия, Индонезия, Брунейде қолданылатын «Датук» атағының тарихы, мағынасы және түбі. Ежелгі дәуірдегі басшылар мен әйелдерінің атаулары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Датук (немесе оның варианттары Дато немесе Дату) – Бруней, Индонезия және Малайзияда кеңінен қолданылатын малай титулы, сондай-ақ Индонезияның Батыс Суматрадағы Минангкабау халқының дәстүрлі атағы. Датук әйелі – Датин.
Malay title
Datuk (or its variant Dato or Datu) is a Malay title commonly used in Brunei, Indonesia, and Malaysia, as well as a traditional title by Minangkabau people in West Sumatra, Indonesia. The title of the wife of Datuk is Datin.
Шығу тегі
Датук атағын атаған ең көне тарихи жазбалар – Индонезияның Палембанг қаласындағы Телага Бату сияқты VII ғасырдағы Шривиджай жазулары, олар кішігірім патшаларды немесе тәуелді патшаларды сипаттау үшін қолданылған. Ежелгі малай тілінде бұл термин аймақтық басшыны немесе ақсақалды білдіріп, "dātu" деп аталды, ол Кедатуан деп аталатын ауылдар (кампунгтер) жинағын басқаратын басшы еді. Шривиджая империясы – Шривиджая Махараджасының орталық басқаруына адалдық (персумпахан) ант берген датулермен басқарылатын елді мекендер, ауылдар және портерден тұратын желі немесе мандала ретінде сипатталды. Раджа және махараджа сияқты үнділік атақтардан өзгеше, "датук" термині Филиппинде "дату" түрінде де кездеседі, бұл оның ортақ австронезиялық тегін көрсетеді. "Кадатван" немесе "кедатон" терминдері датук тұратын орынды білдіреді, ол "кератон" және "истанаға" балама болып табылады. Кейінгі Матарамдық жава мәдениетінде "кедатон" термині "кератонның" ішкі, жеке кешенін, яғни патша мен оның отбасының тұрғын үй кешенін білдіру үшін қолданыла бастады.
The oldest historical records mentioning about the title datuk is the 7th century Srivijayan inscriptions such as Telaga Batu from Palembang, Indonesia, to describe lesser kings or vassalized kings. It was called dātu in Old Malay language to describe regional leader or elder, a kind of chieftain that rules of a collection of kampungs (villages) called Kedatuan. The Srivijaya empire was described as a network or mandala that consisted of settlements, villages, and ports each ruled by a datu that vowed their loyalty (persumpahan) to the central administration of Srivijayan Maharaja. Unlike the indianized title of raja and maharaja, the term datuk was also found in the Philippines as datu, which suggests its common native Austronesian origin. The term kadatwan or kedaton refer to the residence of datuk, equivalent with keraton and istana. In later Mataram Javanese culture, the term kedaton shifted to refer the inner private compound of the keraton, the residential complex of king and royal family.
Құрметті атағы
Бруней мен Малайзияда Датук немесе Дато әр елдің ордендерімен (даржа кебесаран) байланысты. Жалпы, бұл белгілі бір құрмет ордендері табыс етілгенде адамға берілетін атақ немесе атақтың алдынан қосылатын сөз. Орденді беру құқығы елдің егемендігіне (Брунейдегі сұлтан, Малайзиядағы Янг Ди Пертуан Агонг – федералды ордендер үшін), сондай-ақ Малайзия штаттарының салтанатты басшыларына (штаттық ордендер үшін) тиесілі. "Датук" және "Дато" сөздерінің қолданылуындағы айырмашылық мынадай: "Датук" атағын Янг Ди Пертуан Агонг және Янг Ди Пертуа Негери – мұрагерлік емес Малайзия штатының басшысы, оны штат заң шығару органы тағайындайды, береді. Ал "Дато" атағын Брунейдің және кейбір Малайзия штаттарының патшалық басшысы, сондай-ақ Малайзияның Негери Сембилан штатының патшалық басшысы Ямтуан Бэсар табыс етеді. Орденді өздігінен алған әйелге "Датук" немесе "Дато" сөзінің орнына "Датин" атағы берілуі мүмкін. Дегенмен, әйелге еркек атағы да берілуі мүмкін. Датук немесе Дато атағын алған адамның әйеліне "Датин" атағы беріледі. Алайда, мұндай атақ алған әйелдің күйеуіне Датук атағымен байланысты ешқандай атақ берілмейді. Ұлыбритания азаматына Ұлыбританияда шетелдік немесе Достастық ордендерімен байланысты атақтарды пайдалануға рұқсат жоқ. Яғни, Датук немесе Дато атағы бар адамды "Сэр" деп атауға болмайды, тек берілген атағымен ғана атау керек. 1808 жылы қазіргі Таиландтағы Сонгхла сұлтаны Таджуддиннің бас кеңесшісінің Датук Махараджа есімді кеңесшісі/канцлері болған. Бұл атақтың ертеде қолданылғанын көрсетеді.
In Brunei and Malaysia, Datuk or Dato is related to each country's orders (darjah kebesaran). In general, it is a title or the prefix of a title given to a person upon being conferred with certain orders of honour. The power to bestow the order, thus the title, lies with the country's sovereign (Sultan in Brunei, and Yang Di Pertuan Agong in Malaysia for federal orders) as well as the ceremonial leaders of the states of Malaysia for state orders. The usage of the variant spelling "Datuk" and "Dato" is differentiated in the following manner: "Datuk" is conferred by the Yang di Pertuan Agong and Yang di Pertua Negeri, the non hereditary Malaysian state leader which is nominated by the state legislature. Meanwhile, "Dato" is conferred by a Sultan, the royal head of Brunei and some Malaysian states, as well as Yamtuan Besar which is the royal head of the Malaysian state of Negeri Sembilan. A woman conferred with the order in her own right may be given with the title in which the word "Datuk" or "Dato" is replaced with "Datin". Nevertheless, a woman may still be given the masculine form of the title. The wife of a man conferred with Datuk or Dato is given the title "Datin". However, the husband of a woman who has been given such a title is not given any Datuk related title. Permission will not be given for a UK citizen to use any title associated with a foreign or Commonwealth award in the UK. Meaning that anyone with the title Datuk or Dato can not be referred to as "Sir" and can only be referred to by their given title. In 1808 a principal advisor of Sultan Tajuddin of Songkhla in present day Thailand had an advisor/chancellor by name of Datuk Maharaja. This shows the early use of the title.
Миңкаңбақ дәстүрі
Индонезияда датук – дәстүрлі қауымның, әсіресе малай және минангкабау халқының құрметті атағы. Ол дәстүрлер мен қоғамдық мәселелермен айналысатын қауым басшысына берілетін атақ ретінде танылады. Индонезиядағы атақтар Малайзия мен Брунейде мойындалмайды. Минангкабау дәстүрінде Датук (немесе Датук) – минангкабау тілінде сөйлейтін халықтың немесе тайпаның келісімімен берілетін дәстүрлі, құрметті атақ. Датук атағы жергілікті дәстүрлі басшылар (Керапатан Адат Нагари) тарапынан бекітіледі. Бұл атаққа зор құрмет көрсетіледі және тек минангкабау еркектеріне ғана беріледі, олар белгілі бір тайпаның дәстүрлі басшыларының немесе пэнгулудың (әлеуметтік қайраткерлердің) мүддесін қорғайтын тұлғаларға айналған. Атақ берілген кезде, оны дәстүрлі рәсім (Малева Гала) және тоймен тойлайды. Басқа малай дәстүрлерінен айырмашылығы, минангкабауда датук атағы аналық желі бойынша мұраға беріледі. Датук қайтыс болғанда, оның атағы анасының жақын туысы – бауырына немесе жүрегіне беріледі. Егер ана жағынан туысы болмаса, рудың келісімімен басқа ру мүшесіне берілуі мүмкін. Тоба-Батак халқының дәстүрінде дату – өзінің "пустаха" кітабы арқылы болашақты болжайтын және сиқыр өнерін үйрететін дін қызметкері.
In Indonesia, datuk refers to honorific title of traditional community, especially among Malay and Minangkabau people. It is functioned as a title reserved for community leader that deals with traditions and community affairs. Indonesia titles are not recognoised in Malaysia or Brunei. In Minangkabau tradition, Datuk (or Datuak) is a traditional, honorary title bestowed on a person by the agreement of a people or tribe in the Minangkabau language, spoken by the Minangkabau people. The title of Datuk was agreed upon by local, traditional leaders (Kerapatan Adat Nagari). The title engenders great respect, and is only used for Minangkabau men who have become stakeholders of traditional leaders or penghulu (noblemen) for a particular tribe. When the title is bestowed, it is celebrated with a traditional ceremony (Malewa Gala) and a banquet. Unlike other Malay traditions, the title of datuk in Minangkabau is inherited according to the matrilineal system. When a datuk dies his title may pass to his brother or nephew, whoever is closest in the maternal line. If there is no maternal relative, it may be given to another tribal member with the agreement of the tribe. In the tradition of the Toba Batak people, a datu is magician priest who teach divination and magic via his book the pustaha.