Кіріспе

Американдық журналист (1922–2006)
Абрахам Майкл "Абе" Розенталь (2 мамыр 1922 – 10 мамыр 2006) – 1977 жылдан 1986 жылға дейін «Нью-Йорк Таймс» газетінің бас редакторы болған американдық журналист. Бұрын ол газеттің қалалық редактор және бас редактор қызметтерін атқарған. Бас редакторлық қызметтен кейін, ол 1987–1999 жылдар аралығында баған жазушысы болды. Кейіннен ол «Нью-Йорк Дейли Ньюс» газетінде 1999–2004 жылдар аралығында мақалалар жариялады. Ол 1943 жылы газетке келді және 1999 жылға дейін 56 жыл бойы «Таймс» газетінде жұмыс істеді. Розенталь 1960 жылы халықаралық репортаж бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Газетте редактор болып жұмыс істеген кезеңде Розенталь АҚШ әскерінің Вьетнам соғысына араласуының күшеюі (1961–1975), «Нью-Йорк Таймс» газетінің Пентагон құжаттары туралы сенсациялық хабары (1971) және Уотергейт жанжалына (1972–1974) қатысты маңызды жаңалықтарды жабуды бақылады. Розенталь 1964 жылғы Китти Дженовезеге жасалған кісі өлтіру ісі туралы газеттегі жарияланымда маңызды рөл атқарды, бұл «көре тұрып немқұрайлылық» концепциясын қалыптастырды, бірақ кейіннен бұл фактілердің дұрыс еместігі және сенімсіздігі анықталды. Кэтрин А. Фицпатрикпен бірге ол 1988 жылы кеңестік Гулаг лагеріне сапар шеккен алғашқы батыстық болды. Оның ұлы Эндрю Розенталь 2007 жылдан 2016 жылға дейін «The New York Times» газетінің редакциялық бетінің редакторы болды. Оның үлкен ұлы Джонатан Розенталь – инфекциялық аурулар саласында маманданған зейнеткерлікке шыққан дәрігер. Оның ортаңғы ұлы Дэниел – зейнеткерлікке шыққан қаржы қызметкері, қазір ат шаруашылығымен айналысады.

Алғашқы жылдар

Розенталь 1922 жылғы 2 мамырда Канаданың Онтарио штатындағы Саулт-Сте. Мари қаласында яһуди отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Гарри Шипиатский 1890 жылдары Польшадан Канадаға көшіп келген фермер болған және өзінің атын Розенталь деп өзгерткен. Ол сондай-ақ Гадсон шығанағы маңында тері аулаушы және саудагер болып жұмыс істеді, сол жерде Сара Дикштейнмен танысып, үйленді. Алты баланың ең кішісі болғандықтан, отбасымен Бронкске (Нью-Йорк) көшіп барған кезде ол әлі бала еді. Алайда 1930 жылдары Розентальдің әкесі жұмыс апатынан қаза тапқаннан кейін, оның төрт бауыры түрлі себептерден көз жұмыстан соң отбасы қайғыға ұшырады. Розентальде сүйек миының остеомиелит ауруы пайда болды, бұл оған қатты ауырсыну туғызып, ДеУитт Клинтон орта мектебінен шығуға мәжбүр етті. Мейо клиникасында бірнеше операциядан кейін Розенталь Нью-Йорктегі мемлекеттік мектептерді бітіріп, Нью-Йорк қалалық колледжінде оқыды. 1943 жылы студент кезінде ол «Нью-Йорк Таймс» газетіне университет тілшісі болып орналасты. Ол бұл оқиғаны 1964 жылғы 27 наурызда жарияланған «Қиындықты көрген 37 адам полицияға хабарласпады» деген мақала жазған журналист Мартин Гансбергке тапсырды. (Мақалада 38 куәгер болған, бірақ қателік салдарынан тақырыпта бұл сан бірге азайтылды.) Бұл оқиға сенсация тудырып, «көре тұрып нем қылу» әсері немесе «Женовезе синдромы» деп аталатын құбылысты зерттеуге себеп болды. Розенталь бұл тақырыпта кітап жазды, ал оқиға американдық және британдық психология оқулықтарында жиі келтірілетін мысалға айналды. Оқиға жарық көргеннен кейін WNBC полициясының тілшісі Дэнни Михан мақалада көптеген қайшылықтарды анықтады. Михан «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Мартин Гансбергтен неге оның мақаласында куәгерлердің кісі өлтіру болып жатқанын сезінбегенін жасырғанын сұрады. Гансберг: «Бұл оқиғаның мәнін жояр еді» деп жауап берді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің беделді редакторы Эйб Розентальға қарсы шығып, мансабын қауіпке тігуді қаламаған Михан өзінің зерттеулерін құпия сақтап, жазбаларын WNBC-нің әріптесі Гейб Прессманға тапсырды. Кейін Прессман журналистика курсын оқытты, ондағы кейбір студенттері Розентальге қоңырау шалып, оған дәлелдер ұсынды. Розенталь журналистика студенттері оның редакциялық шешімдеріне күмән келтіргеніне ашуланып, телефон арқылы Прессманды тілдеді. Он жылдар өткен соң зерттеушілер «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі мақаланың кемшіліктерін растады. Шабуылды көріп немесе естіген адамдардың саны оншама болды, бірақ ешқайсысы оқиғаның толық картинасын көрген жоқ. Газет 2016 жылы куәгерлердің екі жас адамның дауласып жатыр деп ойлап, кісі өлтіру болып жатқанын білмегенін мойындады. Екі адам полицияға хабарласып, біреуі сыртқа шығып, Женовезе қайтыс болғанда оны құшақтап ұстады.

Бас редактор

1969 жылы Розенталь «The New York Times» газетінің бас редакторы болып тағайындалды және газеттің ақпараттық қызметін толық басқарды.

Саяси көзқарастар

Розенталь 2003 жылы Иракқа басып кіруді қолдады және АҚШ Ауғанстанға, Иракқа, Иранға, Ливияға, Сирияға және Суданға ультиматум қойып, жаппай қырып-жою қарулары мен террористік ұйымдарға қатысты құжаттар мен ақпаратты ұсынуға бұйрық беруі керек деп ашық мәлімдеді. Әйтпесе, "террористер американдық ультиматумды қарастырып жатқан үш күн ішінде АҚШ сол елдердің тұрғындарына төртінші күннен бастап бомбалауға ұшырағандықтан, астана мен ірі қалалардан қашуға тәулік бойы шақырушы еді". Розенталь гомофобиялық көзқарастас деп айыпталды және геилерге қатысты мәселелерді, соның ішінде ЖИТС эпидемиясының бастапқы жылдарындағы жарияланымдарды шектеді.

Кейінгі мансап

Розенталь 2004 жылға дейін «Таймс» газетінде колонкашы болғаннан кейін «Нью-Йорк Дейли Ньюс» газетінде апталық бағана жазды.

"Нью-Йорк таймс" газетінің тақырыптары

1943–1945 жж. – Жалпы мақсаттағы тілші: Нью-Йорк. 1945–1954 жж. – Тілші: Біріккен Ұлттар Ұйымы. 1954–1967 жж. – Шетелдік тілші: Үндістан, Пәкістан, Непал, Ауғанстан, Цейлон, Жаңа Гвинея, Вьетнам, Швейцария, Польша, Африка және Жапония. 1963–1967 жж. – Метрополитен редакторы. 1967–1968 жж. – Бас редактордың орынбасары. 1968–1969 жж. – Бас редактордың орынбасары. 1970–1977 жж. – Бас редактор. 1977 жылдың 1 қаңтары – 1988 жылға дейін – Атқарушы редактор. 1988–1999 жж. – Журналист-публицист.

Розентал мен Артур Гелбтің кітаптары

Тағы бір құрбан: еврей нацисінің өмірі мен өлімі. Нью-Йорк: «Жаңа американдық кітапхана», 1967. Розенталь, А. М. (1964). 38 куәгер: Китти Дженовезе ісі. Калифорния университеті баспасы.