Кіріспе

Жапондық эстетик, актер және драматург Зеами Мотокио (世阿弥 元清) (шамамен 1363 – шамамен 1443), сондай-ақ Канзе Мотокио (観世 元清) деп те аталады, жапондық эстетик, актер және драматург еді. Әкесі, Канами Киёцугу, оны жас кезінде Но театрымен таныстырды және ол талантты актер екенін байқады. Канами өзі де актерлік өнерде шебер болған және отбасылық театр труппасын құрды. Оның танымалдылығы артқан кезде Зеамиге сёгун Асикага Ёсимицудың алдында өнер көрсету мүмкіндігі туды. Сёгун жас актерге әсерленіп, оған құштарлық сезімдермен қарады. Зеами Ёсимицудың сарайына қабылданды, классикалық әдебиет пен философияны оқыды, сонымен қатар актерлік өнерін жалғастырды. 1374 жылы Зеами қолдауға ие болып, актерлік мансабын бастады. 1385 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол отбасылық труппаны басқарды, бұл рөлде одан да үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Зеами өзінің шығармаларында классикалық және заманауи тақырыптарды үйлестіріп, жапон және қытай дәстүрлерін пайдаланды. Ол өз туындыларына Дзен буддизмінің көптеген мотивтерін енгізді, ал кейінгі зерттеушілер оның Дзенге жеке қызығушылығының деңгейі туралы пікірталас жүргізді. Оның жазған пьесаларының нақты саны белгісіз, бірақ шамамен 30-дан 50-ге дейін болуы мүмкін. Ол Но театры туралы көптеген трактаттар жазды, онда өнердің философиясы талқыланды. Бұл трактаттар жапон әдебиетіндегі драма философиясы туралы ең ерте белгілі еңбектер болып табылады, бірақ 20 ғасырға дейін кеңінен таралмады. Ёсимицу қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасары Асикага Ёсимоти Зеамидің драмасына бұрынғыдай ықылас көрсетпеді. Зеами бай саудагерлерден қолдау алып, олардың көмегімен мансабын жалғастырды. Ол жапон қоғамында кеңінен танылып, құрметке ие болды. 1429 жылы сёгун болған Асикага Ёсинори Зеамиге жаулық қатысты. Ёсинори Зеамидің жүйесі Оннамиді жоғары бағалады және Зеамидің Онамиді труппа басшысының ізбасары деп жариялаудан бас тартуына келіспеді. Бұл келіспеушіліктен туындаған болуы мүмкін, бірақ одан басқа да түрлі теориялар бар, Ёсинори Зеамиді Садо аралына жер аударды. 1441 жылы Ёсинори қайтыс болғаннан кейін Зеами материктік Жапонияға оралып, 1443 жылы қайтыс болды.

Трактаттар

Зейми шамамен төрт онжылдық ішінде 21 сын мақала жазды. Олар кейіпкерлік өнерді, музыканы және дене қимылдарын қамтыды. Сонымен қатар, өмірді қалай өткізу керек сияқты, кең тақырыптарды да талқылады. Бұл трактаттар оның әріптестерінің кішкентай тобына арналған еді, себебі труппалар мұрагерлікпен беріліп, мұндай ақпарат дәстүрлі түрде ұрпақтан ұрпаққа ауысып келген. Ол осы процесті жеңілдетуді көздеді. Онда Зеами әмбебап ұғым деп қараған жо ха-кю туралы толыққанды талдау бар. Оның алғашқы трактатында әкесінің Но өнеріне қатысты көзқарастары көп. Кейбір ғалымдар бұл өзгеріске Дзенге деген ықтимал қызығушылық себеп болды деп санайды. Зеамидің ұлы Мотоёси бұрын Зеамидің «Өнер туралы толғаныстар» трактатын көшіріп алған еді. Сондай-ақ, Зеаминің өнерді қайта жаңғыртушы болғаны туралы теория бар. (Бұл демонды сомдаған актерлерді қатыстыратын қойылымдар еді; мұндай пьесалар Зеамидің репертуарында сирек кездесетін). Мономанды ұнатқан Йосинори Оннамиді артық көреді, бірақ Мотомаса 1429 жылы труппаны басқаруды бастады. Жошинори Зеамиге Сенто императорлық сарайына баруға тыйым салды.

Садо аралы

1434 жылы Зеами Садо аралына жер аударылды. Ол өз бақытсыздықтарына қатысты сабырлы көзқарас білдіреді. Оның өмірінің соңы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол өлімінен бұрын кешіріліп, құрлыққа оралған деген сенім қалыптасқан.

Мұра

Зеами Но театрының ең көрнекті жазушысы және оны классикалық деңгейге жеткізген суретші ретінде танымал. Зеамидің өмірбаянына қатысты сақталған құжаттар аз, оның өмірі туралы толық мәліметтің жетіспеуі көптеген болжамдарға себеп болды. Зеамидің пьесалары жазылғаннан бері Жапонияда үзбей қойылып келеді. 1976 жылы Меркурий планетасындағы бір кратерге Зеами есімі берілді.