Кіріспе
Жапондық эстетик, актер және драматург Зеами Мотокио (世阿弥 元清) (шамамен 1363 – шамамен 1443), сондай-ақ Канзе Мотокио (観世 元清) деп те аталады, жапондық эстетик, актер және драматург еді. Әкесі, Канами Киёцугу, оны жас кезінде Но театрымен таныстырды және ол талантты актер екенін байқады. Канами өзі де актерлік өнерде шебер болған және отбасылық театр труппасын құрды. Оның танымалдылығы артқан кезде Зеамиге сёгун Асикага Ёсимицудың алдында өнер көрсету мүмкіндігі туды. Сёгун жас актерге әсерленіп, оған құштарлық сезімдермен қарады. Зеами Ёсимицудың сарайына қабылданды, классикалық әдебиет пен философияны оқыды, сонымен қатар актерлік өнерін жалғастырды. 1374 жылы Зеами қолдауға ие болып, актерлік мансабын бастады. 1385 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол отбасылық труппаны басқарды, бұл рөлде одан да үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Зеами өзінің шығармаларында классикалық және заманауи тақырыптарды үйлестіріп, жапон және қытай дәстүрлерін пайдаланды. Ол өз туындыларына Дзен буддизмінің көптеген мотивтерін енгізді, ал кейінгі зерттеушілер оның Дзенге жеке қызығушылығының деңгейі туралы пікірталас жүргізді. Оның жазған пьесаларының нақты саны белгісіз, бірақ шамамен 30-дан 50-ге дейін болуы мүмкін. Ол Но театры туралы көптеген трактаттар жазды, онда өнердің философиясы талқыланды. Бұл трактаттар жапон әдебиетіндегі драма философиясы туралы ең ерте белгілі еңбектер болып табылады, бірақ 20 ғасырға дейін кеңінен таралмады. Ёсимицу қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасары Асикага Ёсимоти Зеамидің драмасына бұрынғыдай ықылас көрсетпеді. Зеами бай саудагерлерден қолдау алып, олардың көмегімен мансабын жалғастырды. Ол жапон қоғамында кеңінен танылып, құрметке ие болды. 1429 жылы сёгун болған Асикага Ёсинори Зеамиге жаулық қатысты. Ёсинори Зеамидің жүйесі Оннамиді жоғары бағалады және Зеамидің Онамиді труппа басшысының ізбасары деп жариялаудан бас тартуына келіспеді. Бұл келіспеушіліктен туындаған болуы мүмкін, бірақ одан басқа да түрлі теориялар бар, Ёсинори Зеамиді Садо аралына жер аударды. 1441 жылы Ёсинори қайтыс болғаннан кейін Зеами материктік Жапонияға оралып, 1443 жылы қайтыс болды.
Zeami Motokiyo (世阿弥 元清) (c. 1363 – c. 1443), also called Kanze Motokiyo (観世 元清), was a Japanese aesthetician, actor, and playwright. His father, Kan'ami Kiyotsugu, introduced him to Noh theater performance at a young age, and found that he was a skilled actor. Kan'ami was also skilled in acting and formed a family theater ensemble. As it grew in popularity, Zeami had the opportunity to perform in front of the Shōgun, Ashikaga Yoshimitsu. The Shōgun was impressed by the young actor and began to compose a love affair with him. Zeami was introduced to Yoshimitsu's court and was provided with an education in classical literature and philosophy while continuing to act. In 1374, Zeami received patronage and made acting his career. After the death of his father in 1385, he led the family troupe, a role in which he found greater success. Zeami mixed a variety of Classical and Modern themes in his writing, and made use of Japanese and Chinese traditions. He incorporated numerous themes of Zen Buddhism into his works and later commentators have debated the extent of his personal interest in Zen. The exact number of plays that he wrote is unknown, but is likely to be between 30 and 50. He wrote many treatises about Noh, discussing the philosophy of performance. These treatises are the oldest known works on the philosophy of drama in Japanese literature, but did not see popular circulation until the 20th century. After the death of Yoshimitsu, his successor Ashikaga Yoshimochi was less favorable to Zeami's drama. Zeami successfully sought out patronage from wealthy merchants and continued his career under their support. He became well known and well respected in Japanese society. Ashikaga Yoshinori became hostile toward Zeami after becoming Shōgun in 1429. Yoshinori held Zeami's nephew Onnami in high regard, and disagreed with Zeami's refusal to declare Onnami his successor as leader of his troupe. Possibly due to this disagreement, though a variety of competing theories have been advanced, Yoshinori sent Zeami into exile to Sado Island. After Yoshinori's death in 1441, Zeami returned to mainland Japan, where he died in 1443.
Трактаттар
Зейми шамамен төрт онжылдық ішінде 21 сын мақала жазды. Олар кейіпкерлік өнерді, музыканы және дене қимылдарын қамтыды. Сонымен қатар, өмірді қалай өткізу керек сияқты, кең тақырыптарды да талқылады. Бұл трактаттар оның әріптестерінің кішкентай тобына арналған еді, себебі труппалар мұрагерлікпен беріліп, мұндай ақпарат дәстүрлі түрде ұрпақтан ұрпаққа ауысып келген. Ол осы процесті жеңілдетуді көздеді. Онда Зеами әмбебап ұғым деп қараған жо ха-кю туралы толыққанды талдау бар. Оның алғашқы трактатында әкесінің Но өнеріне қатысты көзқарастары көп. Кейбір ғалымдар бұл өзгеріске Дзенге деген ықтимал қызығушылық себеп болды деп санайды. Зеамидің ұлы Мотоёси бұрын Зеамидің «Өнер туралы толғаныстар» трактатын көшіріп алған еді. Сондай-ақ, Зеаминің өнерді қайта жаңғыртушы болғаны туралы теория бар. (Бұл демонды сомдаған актерлерді қатыстыратын қойылымдар еді; мұндай пьесалар Зеамидің репертуарында сирек кездесетін). Мономанды ұнатқан Йосинори Оннамиді артық көреді, бірақ Мотомаса 1429 жылы труппаны басқаруды бастады. Жошинори Зеамиге Сенто императорлық сарайына баруға тыйым салды.
Садо аралы
1434 жылы Зеами Садо аралына жер аударылды. Ол өз бақытсыздықтарына қатысты сабырлы көзқарас білдіреді. Оның өмірінің соңы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол өлімінен бұрын кешіріліп, құрлыққа оралған деген сенім қалыптасқан.
Мұра
Зеами Но театрының ең көрнекті жазушысы және оны классикалық деңгейге жеткізген суретші ретінде танымал. Зеамидің өмірбаянына қатысты сақталған құжаттар аз, оның өмірі туралы толық мәліметтің жетіспеуі көптеген болжамдарға себеп болды. Зеамидің пьесалары жазылғаннан бері Жапонияда үзбей қойылып келеді. 1976 жылы Меркурий планетасындағы бір кратерге Зеами есімі берілді.