Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық жапондық би-драма театры – классикалық жапондық би-драма театры. Но ([wikt:能]) – 14 ғасырдан бері сахналанып келе жатқан классикалық жапондық би-драманың маңызды түрі. Қанами және оның ұлы Зеами жасаған бұл өнер, бүгінгі күнге дейін үнемі орындалатын ең көне маңызды театр өнері болып табылады. Жаңарудан гөрі дәстүрге басымдық беретін Но, өте қатаң ережеленген және иемото жүйесімен реттеледі.
Classical Japanese dance drama theater
the classical Japanese dance theatre
Noh ([[wikt:能) is a major form of classical Japanese dance drama that has been performed since the 14th century. Developed by Kan'ami and his son Zeami, it is the oldest major theater art that is still regularly performed today. Having a strong emphasis on tradition rather than innovation, Noh is extremely codified and regulated by the iemoto system.
Шығу тегі
Канжи (能) деген сөз «шеберлік», «кәсіп», немесе «дарын» дегенді білдіреді, әсіресе осы контекстте сахна өнері саласында. Нох сөзі жеке немесе гаку ([[Wikt:楽#Japanese; ойын-сауық, музыка) сөзімен бірігіп ногаку сөзін құрау үшін қолданылуы мүмкін. Но – бұл классикалық дәстүр, оны бүгінде көптеген адамдар жоғары бағалайды. «Нох» сөзі жеке қолданылғанда, 14 ғасырдың ортасында саругакуден пайда болған және бүгінгі күнге дейін сақталып келе жатқан тарихи театр жанрын білдіреді. 14 ғасырдағы Но актерлерінің генеалогиясын зерттеулер олардың сахна өнеріне маманданған отбасы мүшелері болғанын көрсетеді. Аңыз бойынша, Ноның ең көне дәстүрі саналатын Конпару мектебін 6 ғасырда Хата но Кавакацу құрған. Дегенмен, тарихшылар арасында кеңінен қабылданған Конпару мектебінің негізін салушы 14 ғасырдағы Нанбоку-чо кезеңінде Бишо Гон но Ками (Конпару Гонноками) болды. Конпару мектебінің генеалогиялық кестесіне сәйкес, Бишо Гон но Ками Хата но Кавакацудан 53 ұрпақтан кейін тараған. Конпару мектебі Ямато провинциясындағы Касуга тайшасы мен Кофуку-дзиде белсенділік көрсеткен саругаку труппасынан шыққан. Тағы бір теория бойынша, Шинхачиро Мацумото Ноның пайда болуын биліктегілерге, атап айтқанда, сол кездегі жаңа билеуші самурайлар класына қызмет ету арқылы жоғары әлеуметтік мәртебеге қол жеткізуге тырысқан шеттетілгендерден бастау алғанын айтады. Муромачи кезеңінің басындағы шогунаттың Камакурадан Киотоға көшірілуі самурайлар класының күшеюін және шогунат пен сарай арасындағы қарым-қатынасты нығайтты. Но шогунның сүйікті өнер түріне айналғандықтан, жаңа қалыптасқан қарым-қатынас арқылы сарай өнеріне айналды. 14 ғасырда шогун Ашикага Йосимицудың күшті қолдауымен Зеами Нохты сол кездегі ең танымал театр өнері түрі ретінде орнықтыра алды. Қанами – сұлу әйелдер мен 12 жасар балалардан бастап күшті еркектерге дейін түрлі рөлдерді ойнаған, өте жан-жақты актер болды. Қанами өзінің туындыларын 17 жасар Ашикага Йосимицуға алғаш рет ұсынғанда, Зеами оның пьесасында 12 жастағы бала актер болды. Йосимицу Зеамиге ғашық болды және оның сарайдағы жоғары орны Нохтың Йосимицу үшін жиі орындалуына себеп болды.
The kanji for (能) means "skill", "craft", or "talent", particularly in the field of performing arts in this context. The word Noh may be used alone or with gaku ([[Wikt:楽#Japanese; entertainment, music) to form the word nōgaku. Noh is a classical tradition that is highly valued by many today. When used alone, Noh refers to the historical genre of theatre that originated from sarugaku in the mid 14th century and continues to be performed today. Studies on the genealogy of the Noh actors in 14th century indicate they were members of families specializing in the performing arts. According to legend, the Konparu School, which is considered to be the oldest tradition of Noh, was founded by Hata no Kawakatsu in the 6th century. However, the founder of the Konparu school, which is widely accepted among historians, was Bishaō Gon no Kami (Komparu Gonnokami) during Nanboku chō period in the 14th century. According to the genealogical chart of the Konparu school, Bishaō Gon no Kami is a descendant after 53 generations of Hata no Kawakatsu. The Konparu school was descended from the sarugaku troupe which had played active roles in Kasuga taisha and Kofuku ji in Yamato Province. Another theory, by Shinhachirō Matsumoto, suggests Noh originated from outcastes struggling to claim higher social status by catering to those in power, namely the new ruling samurai class of the time. The transfer of the shogunate from Kamakura to Kyoto at the beginning of Muromachi period marked the increasing power of the samurai class and strengthened the relationship between the shogunate and the court. As Noh became the shōguns favorite art form, Noh was able to become a courtly art form through this newly formed relationship. In 14th century, with strong support and patronage from shōgun Ashikaga Yoshimitsu, Zeami was able to establish Noh as the most prominent theatre art form of the time. Kan'ami was a renowned actor with great versatility playing roles from graceful women and 12 year old boys to strong men. When Kan'ami first presented his work to the 17 year old Ashikaga Yoshimitsu, Zeami was a child actor in his play, around age 12. Yoshimitsu fell in love with Zeami and his position of favor at court caused Noh to be performed frequently for Yoshimitsu thereafter.
Токугава дәуірі
Эдо дәуірінде но, шогун, феодалдар (даймо) және бай, білімді қарапайым адамдар қолдаған аристократиялық өнер түрі болып қала берді. Орта тап арасында танымал болған кабуки мен джорури жаңа және тәжірибелік ойын-сауыққа бағытталған кезде, но өзінің белгіленген жоғары стандарттары мен тарихи нақтылығын сақтауға тырысты және дәуір бойы негізінен өзгеріссіз қалды. Ұлы шеберлердің қойылымдарының мәнін сақтау үшін, қозғалыстар мен позалардың әрбір егжей-тегжейі басқалармен қайталанды, нәтижесінде уақыт өте келе баяу, салтанатты темп қалыптасты. 1957 жылы Жапон үкіметі ногакуды маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде таныды, бұл дәстүрге және оның ең шебер шеберлеріне құқықтық қорғауды қамтамасыз етті. 1983 жылы үкімет құрған Ұлттық но театры тұрақты қойылымдар қойып, ногакудың негізгі рөлдерін ойнауға актерлерді даярлайтын курстар ұйымдастырады. 2008 жылы но ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының өкілдік тізіміне «Ногаку театры» ретінде енгізілді. Кёген но пьесалары арасында, бір ғана сахнада орындалады. Ноға қарағанда, «кёген маскаларды аз пайдаланады және оның күлкілі диалогында көрінетіндей, сангакуның ойнақы пьесаларынан шыққан». 1948 жылы алғашқы әйелдер Ногаку орындаушылар қауымдастығына қосылды. 2004 жылы алғашқы әйелдер Жапон но пьесалары қауымдастығына мүше болды.
During the Edo period, Noh continued to be an aristocratic art form supported by the shōgun, the feudal lords (daimyōs), as well as wealthy and sophisticated commoners. While kabuki and joruri popular to the middle class focused on new and experimental entertainment, Noh strived to preserve its established high standards and historic authenticity and remained mostly unchanged throughout the era. To capture the essence of performances given by great masters, every detail in movements and positions was reproduced by others, generally resulting in an increasingly slow, ceremonial tempo over time. In 1957 the Japanese Government designated nōgaku as an Important Intangible Cultural Property, which affords a degree of legal protection to the tradition as well as its most accomplished practitioners. The National Noh Theatre founded by the government in 1983 stages regular performances and organizes courses to train actors in the leading roles of nōgaku. Noh was inscribed in 2008 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity by UNESCO as Nōgaku theatre. Kyōgen is performed in between Noh plays in the same space. Compared to Noh, "kyōgen relies less on the use of masks and is derived from the humorous plays of the sangaku, as reflected in its comic dialogue." In 1948, the first women joined the Nohgaku Performers' Association. In 2004, the first women joined the Association for Japanese Noh Plays.
Жо-ха-кю
Жо ха-кю концепциясы Ноның барлық элементтерін қамтиды, оның ішінде пьесалар бағдарламасын құрастыруды, әр пьесаның құрылымын, пьесалар ішіндегі әндер мен билерді, және әр Но өнер көрсетілімінің негізгі ырғақтарын. Жо – бастау, ха – бұзылу, ал кю – жылдам немесе жедел. Бұл термин ежелгі сарай музыкасы – гагакудан шыққан, біртіндеп қарқынның артуын білдіреді және Но, шай ішу рәсімдері, поэзия және гүлдерді безендіру сияқты түрлі жапондық дәстүрлерде қабылданды. Жо ха-кю Ноның дәстүрлі бес пьесадан тұратын бағдарламасына енгізілген. Бірінші пьеса – жо, екінші, үшінші және төртінші пьесалар – ха, ал бесінші пьеса – кю. Шындығында, төменде талқыланатын бес санат бағдарламаның жо ха-кюны бейнелеу үшін жасалды, яғни әр санаттан бір пьеса таңдалып, ретімен орындалады. Әр пьесаны үш бөлімге бөлуге болады: кіріспе, даму және қорытынды. Пьеса жо кезеңінде баяу қарқынмен басталады, ха кезеңінде сәл жылдамдайды, содан соң кю кезеңінде мәнді аяқталады. 2012 жылы Но өнерін оқытатын бес мектеп бар: Канзе (観世), Хошо (宝生), Компару (金春), Конго (金剛) және Кита (喜多) мектептері, оларда шите актерлері білім алады. Әр мектептің өзінің iemoto әулеті бар, ол мектептің атын алып жүреді және ең маңыздысы саналады. Иэмото жаңа пьесалар жасауға немесе ән мәтіндерін және орындау тәсілдерін өзгертуге құқылы. Уаки актерлері Такаясу (高安), Фукуо (福王) және Хошо (宝生) мектептерінде тәрбиеленеді. Кёгенді оқытатын екі мектеп бар: Окура (大蔵) және Изуми (和泉). Он бір мектеп аспапшыларды дайындайды, әр мектеп бірден үш аспапқа дейін маманданған.
The concept of jo ha kyū dictates virtually every element of Noh including compiling of a program of plays, structuring of each play, songs and dances within plays, and the basic rhythms within each Noh performance. Jo means beginning, ha means breaking, and kyū means rapid or urgent. The term originated in gagaku, ancient courtly music, to indicate gradually increasing tempo and was adopted in various Japanese traditions including Noh, tea ceremony, poetry, and flower arrangement. Jo ha kyū is incorporated in the traditional five play program of Noh. The first play is jo, the second, third, and fourth plays are ha, and the fifth play is kyū. In fact, the five categories discussed below were created so that the program would represent jo ha kyū when one play from each category is selected and performed in order. Each play can be broken into three parts, the introduction, the development, and the conclusion. A play starts out in a slow tempo at jo, gets slightly faster at ha, then culminates in kyū. In 2012, there are five extant schools of Noh acting called Kanze (観世), Hōshō (宝生), Komparu (金春), Kongō (金剛), and Kita (喜多) schools that train shite actors. Each school has its own iemoto family that carries the name of the school and is considered the most important. The iemoto holds the power to create new plays or modify lyrics and performance modes. Waki actors are trained in the schools Takayasu (高安), Fukuou (福王), and Hōshō (宝生). There are two schools that train kyōgen, Ōkura (大蔵) and Izumi (和泉). Eleven schools train instrumentalists, each school specializing in one to three instruments.
Рөлдер
Но орындаушыларының төрт негізгі санаты бар: шите, ваки, кёген және хаяши. Шіте (仕手, シテ) – басты кейіпкер, немесе пьесадағы жетекші рөл. Егер шите алдымен адам, кейін аравақ болып көрінсе, алғашқы рөл маэ-шите, ал кейінгісі – ночи-шите деп аталады. Шітетсуре (仕手連れ, シテヅレ) – шитенің серігі. Кейде шитетсуре қысқартылып, цуре (連れ, ツレ) деп аталады, бірақ бұл термин шитетсуре мен вакитсуреге де қатысты. Көкен (後見) – сахнадағы жұмыскерлер, әдетте бірден үш адамға дейін. Дзютай (地謡) – хор, әдетте алтыдан сегіз адамнан тұрады. Ваки (脇, ワキ) – шитеге қарсы рөлді немесе оның ерекшелігін көрсететін актер. Вакитсуре (脇連れ, ワキヅレ) немесе ваки цуре – вакидің серігі. Кёген (狂言) – пьесалар арасындағы интерлюдияларды, яғни айкёгенді (間狂言) орындайды. Кёген актерлері жеке Но спектакльдерінің арасында бөлек қойылымдарда да өнер көрсетеді. Хаяши (囃子) немесе хаяши-ката (囃子方) – Но театрында қолданылатын төрт аспапта ойнайтын музыканттар: көлденең флейта (笛), жамбас барабаны (大鼓) немесе (大皮), иық барабаны (小鼓) және таяқ барабаны (太鼓). Но үшін қолданылатын флейтаға (能管) деп аталады. Әдеттегі Но пьесасында міндетті түрде хор, оркестр және кем дегенде бір шите және бір ваки актерлері болады.
There are four major categories of Noh performers: shite, waki, kyōgen, and hayashi. Shite (仕手, シテ). Shite is the main protagonist, or the leading role in plays. In plays where the shite appears first as a human and then as a ghost, the first role is known as the mae shite and the later as the nochi shite. Shitetsure (仕手連れ, シテヅレ). The shite's companion. Sometimes shitetsure is abbreviated to tsure (連れ, ツレ), although this term refers to both the shitetsure and the wakitsure. Kōken (後見) are stage hands, usually one to three people. Jiutai (地謡) is the chorus, usually comprising six to eight people. Waki (脇, ワキ) performs the role that is the counterpart or foil of the shite. Wakitsure (脇連れ, ワキヅレ) or Waki tsure is the companion of the waki. Kyōgen (狂言) perform the aikyōgen (間狂言), which are interludes during plays. Kyōgen actors also perform in separate plays between individual Noh plays. Hayashi (囃子) or hayashi kata (囃子方) are the instrumentalists who play the four instruments used in Noh theatre: the transverse flute (笛), hip drum (大鼓) or (大皮), the shoulder drum (小鼓 ), and the stick drum (太鼓). The flute used for Noh is specifically called (能管). A typical Noh play always involves the chorus, the orchestra, and at least one shite and one waki actor.
Орындау элементтері
Но өнерінің орындалуы әр түрлі элементтерді біртұтас стильге үйлестіреді, мұндағы әрбір элемент Ноның эстетикалық принциптерінің – буддалық, синтоистік және минималистік негіздеріне сай, ұрпақтар бойы жетілдіріліп келген.
Noh performance combines a variety of elements into a stylistic whole, with each particular element the product of generations of refinement according to the central Buddhist, Shinto, and minimalist aspects of Noh's aesthetic principles.
Бетқоғаздар
Но маскалары (能面 nō men немесе 面 omote) жапон кипарисінен (檜 "хиноки") қашалған, ал бетіне желім мен ұнтақталған теңіз қабығының аралас қоспасы жағылып, содан соң табиғи пигменттермен боялады. Барлығы шамамен 450 түрлі маска бар, олардың көп бөлігі алпыс түрге негізделген, және әрқайсысының есімдері ерекше. Кейбір маскалар өкілдік етеді және көптеген пьесаларда жиі қолданылады, ал кейбіреулері нақтырақ болып, бір немесе екі пьесада ғана қолданылуы мүмкін. Но маскалары кейіпкерлердің жынысын, жасын және әлеуметтік статусын көрсетеді, ал актерлер маска кию арқылы жастарды, қарттарды, әйелдерді немесе адам емес (құдай немесе демон) кейіпкерлерін сомдай алады. Көбінесе пьесаларда тек шіте (басты актер) маска киеді, бірақ цурэ кейбір пьесаларда маска киюі мүмкін. Маска актердің бет-әлпетін жапса да, Нода масканы қолдану бет-әлпеттің толықтай жойылғанын білдірмейді. Керісінше, мақсаты – маска арқылы бет-әлпеттерді стильдеу және белгілі бір үлгіге келтіру, сондай-ақ көрермендердің қиялын ояту. Маскаларды қолдану арқылы актерлер эмоцияларды дененің қимылдары мен тілі арқылы бақылап жеткізе алады. Кейбір маскалар жарықтың әсерін пайдаланып, басты сәл бұру арқылы әртүрлі эмоцияларды көрсетеді. Маскаға жарық түсіп, беті көтерілгендей болса, ол күлімдеген немесе шаттанған сияқты көрінеді. Ал масканы төмен қаратып, "көлеңкеге" алса, ол қайғылы немесе ашулы көрінеді. Но маскалары Но отбасылары мен мекемелері үшін қымбат, ал күшті Но мектептері ең көне және ең құнды маскаларын жеке коллекцияларында сақтайды, оларды жұртшылық сирек көреді. Ең көне маска ең көне мектеп – Конпарудың құпия қазынасы ретінде сақталған деп есептеледі. Конпару мектебінің қазіргі басшысы айтуынша, бұл масканы мың жылдан астам бұрын аңызға айналған регент принц Шотоку (572–622) қашап жасаған. Принц Шотокуның маскасы туралы аңыздың тарихи шындығы күмәнді болғанымен, аңыздың өзі ежелгі, өйткені ол алғаш рет 14 ғасырда жазылған Зеамидің «Стиль және гүл» еңбегінде тіркелген. Конпару мектебінің кейбір маскалары Токио ұлттық мұражайына тиесілі және олар мұражайда жиі көрсетеліп тұрады.
Noh masks (能面 nō men or 面 omote) are carved from blocks of Japanese cypress (檜 "hinoki"), and painted with natural pigments on a neutral base of glue and crushed seashell. There are approximately 450 different masks mostly based on sixty types, all of which have distinctive names. Some masks are representative and frequently used in many different plays, while some are very specific and may only be used in one or two plays. Noh masks signify the characters' gender, age, and social ranking, and by wearing masks the actors may portray youngsters, old men, female, or nonhuman (divine or demonic) characters. Only the shite, the main actor, wears a mask in most plays, although the tsure may also wear a mask in some plays. Even though the mask covers an actor's facial expressions, the use of the mask in Noh is not an abandonment of facial expressions altogether. Rather, its intent is to stylize and codify the facial expressions through the use of the mask and to stimulate the imagination of the audience. By using masks, actors are able to convey emotions in a more controlled manner through movements and body language. Some masks utilize lighting effect to convey different emotions through slight tilting of the head. Facing slightly upward, or "brightening" the mask, will let the mask to capture more light, revealing more features that appear laughing or smiling. Facing downward, or "clouding" it, will cause the mask to appear sad or mad. Noh masks are treasured by Noh families and institutions, and the powerful Noh schools hold the oldest and most valuable Noh masks in their private collections, rarely seen by the public. The most ancient mask is supposedly kept as a hidden treasure by the oldest school, the Konparu. According to the current head of the Konparu school, the mask was carved by the legendary regent Prince Shōtoku (572–622) over a thousand years ago. While the historical accuracy of the legend of Prince Shōtoku's mask may be contested, the legend itself is ancient as it is first recorded in Zeami's Style and the Flower written in the 14th century. Some of the masks of the Konparu school belong to the Tokyo National Museum, and are exhibited there frequently.
Сахна
Дәстүрлі Но сахнасы (бутай) толық ашықтықты қамтамасыз етеді, бұл орындаушылар мен көрермендер арасында ортақ тәжірибе тудырады. Просцена немесе перделердің көріністі кедергілеуіне жол берілмей, көрермендер әр актерді орталық "сахнаға" (хонбутай, "негізгі сахна") кірер алдында және шыққаннан кейін де көреді. Театрдың өзі символдық деп есептеледі және орындаушылар да, көрермендер де оған құрметпен қарастырады. Сахна толығымен өңделмеген жапон кипарисі – хинокиден жасалған, онда декоративті элементтерге орын жоқ. Ақын және романист Тосон Шимазаки былай деп жазады: "Но театрының сахнасында әр шығармаға сай ауысатын декорациялар жоқ. Перде де жоқ. Тек жасыл қарағай суреті салынған қарапайым панель (кагами ита) ғана бар. Бұл кез келген көлеңке түсіретін нәрсенің жойылғандай сезім тудырады. Мұндай монотондылықты бұзып, жаңа нәрсе жасау оңай шаруа емес". Музыканттар мен хор әдетте бес отбасылық гербімен безендірілген формальды моцуки кимоно (қара кимоно) киеді, оған хакама (көйлектің сияқтысы) немесе ками шимо – хакама мен кең иықты желеткінің үйлесімі қосылады. Соңында, сахна қызметкерлері қазіргі батыс театрларындағы сахнашылар сияқты, көбінесе әшекейсіз қара киім киеді. Музыкада дыбыстар арасында көптеген үзілістер (ма) болады, ал осы теріс кеңістіктер музыканың өзегі саналады. Утайдан басқа, Но хайаши ансамбліне "хаяши ката" деп аталатын төрт музыкант кіреді, олардың ішінде шиме дайко, оцузуми (жамбас барабаны) және коцузуми (иық барабаны) ойнайтын үш барабаншы, сондай-ақ нохакан флейташы бар. Но пьесаларын жіктеудің бірнеше тәсілі бар.
The traditional Noh stage (butai) has complete openness that provides a shared experience between the performers and the audience throughout the performance. Without any proscenium or curtains to obstruct the view, the audience sees each actor even during the moments before they enter (and after they exit) the central "stage" (honbutai, "main stage"). The theatre itself is considered symbolic and treated with reverence both by the performers and the audience. The stage is made entirely of unfinished hinoki, Japanese cypress, with almost no decorative elements. The poet and novelist Tōson Shimazaki writes that "on the stage of the Noh theatre there are no sets that change with each piece. Neither is there a curtain. There is only a simple panel (kagami ita) with a painting of a green pine tree. This creates the impression that anything that could provide any shading has been banished. To break such monotony and make something happen is no easy thing." The musicians and chorus typically wear formal montsuki kimono (black and adorned with five family crests) accompanied by either hakama (a skirt like garment) or kami shimo, a combination of hakama and a waist coat with exaggerated shoulders. Finally, the stage attendants are garbed in virtually unadorned black garments, much in the same way as stagehands in contemporary Western theatre. The music has many blank spaces (ma) in between the actual sounds, and these negative blank spaces are in fact considered the heart of the music. In addition to utai, Noh hayashi ensemble consists of four musicians, also known as the "hayashi kata", including three drummers, which play the shime daiko, ōtsuzumi (hip drum), and kotsuzumi (shoulder drum) respectively, and a nohkan flutist. There are several ways to classify Noh plays.
Композиторлар
Уильям Генри Белл – Ағылшын композиторы Белл бірнеше Но пьесаларының, соның ішінде Комачи (1925), Үш ағаштан шыққан Цунейо (1926), Хатсуюки (1934), Кантанның жаздығы (1935) және Кагейко (1936) қазіргі заманғы қойылымдарына музыка жазды. Бенджамин Бриттеннің шығармаларында оның балеті «Пагодалар ханзадасы» (1957) және кейіннен үш жартылай опералық «Шіркеуде орындауға арналған теңдеулер»: Curlew River (1964) және The Prodigal Son (1968) әсері көрінді. Дэвид Бёрн – Бёрн Но кездесуін Токинг Хедс тобымен Жапонияда гастрольде жүрген кезде бастан өткерді және ол Ноның ерекше стильдік тәжірибелеріне тәнті болды, бұл натурализмге бағытталған батыс өнерлерінен мүлдем өзгеше. Джош Кунның сөзіне сүйенсек, «жапондық Но театры оны Talking Heads концерттерінің айқын атрибутына айналған үлкен бизнес костюмін жасауға шабыттандырды». Алан Уоттс – 20 ғасырдың философы, 1962 жылғы «This is IT» альбомының үшінші әнінде «Watts in a Japanese no noh» деп жазылған. Гарри Парч – Парч өзінің «Ашудың алдамшылығы» туындысын «әдет-ғұрыптардың торы» деп атады. Кейт Моллесон «The Guardian» газетіне жазғандай, «бұл жапондық Но театрының, эфиопиялық халық мифологиясының, грек драмасының және оның өзінің фантазиялық әлемінің шатасқан қоспасы». Уилл Салмон Парчтың сөздерін келтіріп: «Но ғасырлар бойы жоғары өнер болып келді, әлем таныған ең күрделі өнер түрлерінің бірі». «Ашудың алдамшылығы» сюжетіне Зеамидің «Ацумори» және Зенбо Мотойасудың «Икута» пьесалары енгізілген. Карлхайнц Стокхаузен – Стокхаузеннің «Лихт» («Жарық») опералық циклының сюжетсіз либреттосы «жапондық Но театрынан неміс халық мүсіндігіне дейінгі көптеген мәдени дәстүрлерге негізделген мифологияға» құрылған. Янис Ксенакис – Ксенакис «Ноға, ритуалдық формальдылығымен және қимыл-қозғалысының күрделілігімен танымал құрметті театр түріне қызығушылық танытты». 2010 жылдың наурыз айында Electronic Music Foundation «Xenakis & Japan» атты «Xenakis-тің жапон музыкасы мен театрына деген өмір бойы қызығушылығын көрсеткен би/музыкалық шараны» ұсынды. Шараға әйел Но орындаушысы Рёко Аоки қатысты.
William Henry Bell – An English composer Bell wrote music for modern presentation of several Noh plays, including Komachi (1925), Tsuneyo of the Three Trees (1926), Hatsuyuki (1934), The Pillow of Kantan (1935), and Kageyiko (1936). Benjamin Britten The influences were seen and heard in his ballet The Prince of the Pagodas (1957) and later in two of the three semi operatic "Parables for Church Performance": Curlew River (1964) and The Prodigal Son (1968). David Byrne – Byrne encountered Noh when he was on tour in Japan with Talking Heads and he was inspired by the highly stylized practices of Noh, completely different from its Western counterparts that focus on naturalism. According to Josh Kun, "Japanese Noh theatre inspired him to design the oversize business suit that became a visual staple of Talking Heads live shows." Alan Watts – 20th century philosopher, the liner notes from his third song off the 1962 album 'This is IT' state "Watts in a Japanese no noh." Harry Partch – Partch called his work Delusion of the Fury "a ritualistic web". Kate Molleson wrote for 'The Guardian that "the narrative is a bleary mix of Japanese Noh theatre, Ethiopian folk mythology, Greek drama and his own wacky imagination". Will Salmon cites Partch himself writing, "Noh has been for centuries a fine art, one of the most sophisticated the world has known." Delusion of the Fury incorporates two Noh plays, Atsumori by Zeami and Ikuta by Zenbō Motoyasu, into its story. Karlheinz Stockhausen – The essentially plotless libretto of Stockhausen's grand operatic cycle Licht ("Light") is based on "a mythology drawing on multiple cultural traditions, from Japanese Noh theatre to German folklore". Iannis Xenakis – Xenakis "admired Noh, the venerable theatrical form known for its ritualistic formality and gestural complexity." Electronic Music Foundation presented Xenakis & Japan in March 2010, "a dance/music event highlighting Xenakis' lifelong interest in Japanese music and theatre". The event featured a female Noh performer, Ryoko Aoki.
Классицистер
Ғалым Акико Кисо Мэй Дж. Сметхерстпен бірлесіп, грек трагедиясының театр формасын но театрымен салыстыратын бірнеше туынды жазып, аударған.
Scholar Akiko Kiso collaborated with Mae J. Smethurst, writing and translating several works that compared compared the Greek tragedy form of theatre with noh.
Ақындар
В. Б. Йейтс Йейтс 1916 жылы «Жапонияның кейбір асыл пьесалары» атты нох туралы эссе жазды. Ол нохты үйренуге қанша тырысса да, сол кезде Англияда қолжетімді ресурстар шектеулі болды. Нохты толық түсінбеуі оны өзінің қиялымен және нохтың қандай болуы мүмкін деген оймен жаңа шығармалар жасауға жетеледі. Йейтс нохтың ықпалымен төрт пьеса жазды, оларда алғаш рет әуесқойлар немесе табиғаттан тыс күштер басты рөлдерде пайда болды. Пьесалар: «Қыран құдығында», «Сүйектердің арманы», «Терезе алдындағы сөздер» және «Тазару орны». Көрермендерге арналған театрларға Ұлттық нох театры (Токио), Нагоя нох театры, Осака нох театры және Фукуока нох театры кіреді. Әр нох мектебінің өзінің тұрақты театры бар, мысалы Канзе нох театры (Токио), Хосхо нох театры (Токио), Конго нох театры (Киото), Нара Компару нох театры (Нара) және Така но Кай (Фукуока). Сонымен қатар, Жапонияның әртүрлі аймақтарында түрлі облыстық және қалалық театрлар бар, олар гастрольдік кәсіби труппаларды және жергілікті әуесқойлардың қойылымдарын ұсынады. Кейбір аймақтарда Огисай Курокава нох сияқты ерекше аймақтық нох түрлері дамып, бес дәстүрлі мектептен тәуелсіз мектептер құрды.
W. B. Yeats – Yeats wrote an essay on Noh titled "Certain Noble Plays of Japan" in 1916. As much as he tried to learn Noh, there were limited resources available in England at the time. The lack of complete understanding of Noh led him to create innovative works guided by his own imagination and what he fantasized Noh to be. Yeats wrote four plays heavily influenced by Noh, using ghosts or supernatural beings as the central dramatis personae for the first time. The plays are At the Hawk's Well, The Dreaming of the Bones, The Words upon the Window Fane, and Purgatory. Public theatres include National Noh Theatre (Tokyo), Nagoya Noh Theater, Osaka Noh Theater, and Fukuoka Noh Theater. Each Noh school has its own permanent theatre, such as Kanze Noh Theater (Tokyo), Hosho Noh Theater (Tokyo), Kongo Noh Theater (Kyoto), Nara Komparu Noh Theater (Nara), and Taka no Kai (Fukuoka). Additionally, there are various prefectural and municipal theatres located throughout Japan that present touring professional companies and local amateur companies. In some regions, unique regional Noh such as Ogisai Kurokawa Noh have developed to form schools independent from five traditional schools.
Аудиторияның әдептілігі
Көрермендердің әдеп-намысы, әдетте, ресми батыс театрларындағыдай болады – көрермендер үнсіздік сақтап, тамашалайды. Сюжетті түсіну үшін қолданылатын титрлер жоқ, бірақ көрермендердің кейбіреулері либретто бойынша ілесіп қалады. Сахнада перде болмағандықтан, қойылым актерлердің сахнаға кіруімен басталып, сахнадан кетуімен аяқталады. Көрермендерге арналған жарықтар қойылым барысында көбінесе жандырылып қойылады, бұл орындаушылар мен көрермендер арасында жақын қарым-қатынас пен ортақ сезім тудырады. Пьесаның соңында актерлер баяу шығып кетеді (ең маңызды актерлер бірінші болып, актерлер арасында аралықтар қалдырады), ал олар «хашигакари» көпірінен өтетін кезде көрермендер сыпайы түрде қол шапалақтайды. Актерлер арасында қол шапалақтау тоқтап, келесі актер кеткен кезде қайта басталады. Батыс театрларынан айырмашылығы, мұнда иіліп құрмет көрсетілмейді, сондай-ақ актерлер сахнадан шыққаннан кейін қайтадан сахнаға оралмайды. Кейде пьеса кейіпкердің оқиға аясында сахнадан кетуімен аяқталуы мүмкін (мысалы, «Кокадзи» пьесасындағыдай), мұнда кейіпкер сахнадан шыққанда қол шапалақталады. Түскі үзілісте вестибюльде шай, кофе және вагаси (жапон тәттілері) ұсынылуы мүмкін. Эдо дәуірінде, Но бір күндік шара болған кезде, «макуноучи бэнто» (幕の内弁当, «кезектер арасындағы түскі ас») көбірек берілетін. Арнайы жағдайларда, қойылым аяқталғаннан кейін, вестибюльде шығысқа қарай шығарда, Синто рәсімдеріндегідей, «омики» (o miki, салтанатты саке) ұсынылуы мүмкін. Көрермендер сахнаның алдында, сахнаның сол жағында және сахнаның сол жақ бұрышында отырады, бұл орынның бағасы төмендеуімен байланысты. «Метсуке башира» тірегі сахнаны көруге кедерілсе де, актерлер негізінен ортада емес, бұрыштарда орналасқандықтан, екі дәліз екі басты актерлердің көрінісін жасыратын жерде орналасқан, бұл орынға қарамастан, көрермендерге көріністің ашық болуын қамтамасыз етеді.
Audience etiquette is generally similar to formal western theatre—the audience quietly watches. Surtitles are not used, but some audience members follow along in the libretto. Because there are no curtains on the stage, the performance begins with the actors entering the stage and ends with their leaving the stage. The house lights are usually kept on during the performances, creating an intimate feel that provides a shared experience between the performers and the audience. At the end of the play, the actors file out slowly (most important first, with gaps between actors), and while they are on the bridge (hashigakari), the audience claps restrainedly. Between actors, clapping ceases, then begins again as the next actor leaves. Unlike in western theatre, there is no bowing, nor do the actors return to the stage after having left. A play may end with the shite character leaving the stage as part of the story (as in Kokaji, for instance)—rather than ending with all characters on stage—in which case one claps as the character exits. During the interval, tea, coffee, and wagashi (Japanese sweets) may be served in the lobby. In the Edo period, when Noh was a day long affair, more substantial makunouchi' bentō (幕の内弁当, "between acts lunchbox") were served. On special occasions, when the performance is over, お神酒 (o miki, ceremonial sake) may be served in the lobby on the way out, as it happens in Shinto rituals. The audience is seated in front of the stage, to the left side of the stage, and in the corner front left of stage; these are in order of decreasing desirability. While the metsuke bashira pillar obstructs the view of the stage, the actors are primarily at the corners, not the center, and thus the two aisles are located where the views of the two main actors would be obscured, ensuring a generally clear view regardless of seating.