Кіріспе

Уильям Б. Арвесон (22 қараша 1934 – 15 қараша 2011) – американдық математик, операторлық алгебралар саласындағы маман, Калифорния университетінде (Беркли) математика профессоры болған.

Өмірбаян

Арвесон 1964 жылы UCLA-дан «Болжамдау теориясы және топтардың өкілдіктері» деген тақырыпта диссертация қорғап, филология ғылымдарының докторы болды, оның ғылыми жетекшісі Генри Дай болған. Арвесонның толық оң түрлендірулер (completely positive maps) бойынша жұмысы ерекше атауға лайық. Осы саладағы оның алғашқы нәтижелерінің бірі – Хилберт кеңістігіндегі барлық шектелген операторлардың алгебрасындағы мәндері бар толық оң түрлендірулерге қатысты кеңейту теоремасы. Бұл теорема фон Нейман алгебраларының инъективтілігі мәселесіне әкелді, нәтижесінде Ален Конн инъективтілікті гиперфиниттілікпен байланыстырды. Арвесонның жұмысының маңызды ерекшеліктерінің бірі – жеке операторлар теориясын түсіндіру үшін операторлар алгебрасын пайдалану. 1960 және 1970 жылдардағы бірқатар жұмыстарында Арвесон классикалық гармониялық талдаудан Шилов және Шоке шекаралары сияқты бірнеше ұғымдардың коммутативті емес аналогтарын енгізіп, оларды жеке операторлар теориясында сәтті қолданды. Көп сілтеме жасалған жұмысында Арвесон коммутативті субкеңістік торларын жүйелі түрде зерттеді, олар өзіне-өзі жалғаспайтын операторлар алгебраларының кең класын құрайды, және басқа нәтижелермен қатар, B(H)-де максималды абельдік фон Нейман субальгебрасын қамтитын транзитивті алгебра тривиальды болуы керек екенін дәлелдеді. 1980 және 1990 жылдары Арвесон фон Нейман алгебраларындағы * эндоморфизмдердің бір параметрлі жарты топтарының теориясын дамытуда жетекші рөл атқарды, бұл E жарты топтары деп те аталады. Оның жетістіктерінің бірі – ол өнім жүйелерін енгізіп, олардың коциклдік конъюгацияға дейінгі E жарты топтарының толық инварианттары екенін дәлелдеді.