Кіріспе
Пало-Альтодағы тарихи жағалау қызылшасы (испан тілінде: 'the tall stick') – Сан-Франциско шығанағындағы Сан-Францисквито өзенінің жағалауында орналасқан жағалау қызылшасы (Sequoia sempervirens). Қаланың аты осы ағаштан алынған және тарихи ескерткіш саналады, биіктігі 34 метрді құрайды. Еуропалықтар келгенге дейін Эль-Пало-Альтоның төңірегінде Олон тайпасының өкілдері тұрған. Жергілікті халық арасындағы аңызға сәйкес, 1769 жылы испан саяхатшысы Гаспар де Портола басқарған Сан-Франциско шығанасын ашқан алғашқы еуропалық экспедиция үшін Эль-Пало-Альто демалыс орны болған. Ағаш 1850 жылдардың басында Сан-Франциско мен Сан-Хосе арасындағы тас жол салынысымен және 1863 жылы осы ағаштан өткен Сан-Франциско – Сан-Хосе темір жолының маңызды нысаны ретінде кеңінен танымал болды. 1876 жылы Стэнфорд университетінің негізін қалаушы Лиланд Стэнфорд әйелі Джейн Латроп Стэнфордпен бірге Эль-Пало-Альтоның жанындағы жерді сатып алды. Ескі суреттер мен жазбаларда Эль-Пало-Альтода бір кезде екі діңгек болғаны айтылады. Оның біреуі 1883 жылға дейін жоғалған, нақты күні белгісіз, мүмкін, қатты жаңбыр мен өзен жағалауының эрозиясы салдарынан. Ағаш толығымен жойылып кетеді деп қорқып, Лиланд Стэнфорд өзен жағалауын ағаштан жасалған нығайту құрылысымен бекітуге бұйрық берді, ол 1904 және 1911 жылдары бетон тіреулермен ауыстырылды. Пойыздың түтіні ағаштың жоғарғы жағындағы жапырақтарын улап, ал жақын жердегі құдықтар жер асты суының деңгейін төмендетті. 1920 жылдардың соңына қарай ағаш өліп бара жатқан деп жарияланды. 1800 жылдардың соңынан бері биіктігі 15,24 метрге төмендесе де, Эль-Пало-Альто қала, жергілікті дендрологтар, Стэнфорд университеті және Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы (жанындағы темір жолдың иесі) тарапынан үздіксіз сақтау жұмыстарының арқасында құтқарылды. 1997 жылы жасалған бағалауда ағаш «ғасырлар бойы өсіп, дами беретіні» айтылды. Эль-Пало-Альто Пало-Альто қаласының логотипінде және Стэнфорд университетінің мөрінде маңызды орын алады, сонымен қатар Ұлттық дендрологтар қауымдастығы мен Халықаралық дендрология қоғамы оны тарихи маңызы бар ағаш ретінде мойындайды.
El Palo Alto (Spanish: 'the tall stick') is a coast redwood (Sequoia sempervirens) located on the banks of the San Francisquito Creek in Palo Alto, California, a city in the San Francisco Bay Area. The namesake of the city and a historical landmark, El Palo Alto is years old and stands 110 feet (34 m) tall. Before European arrival, the land around El Palo Alto was home to the Ohlone Native Americans. Local folklore holds that El Palo Alto was a rest stop for the first European expedition that discovered San Francisco Bay, led by Spanish explorer Gaspar de Portolá in 1769. The tree became widely known with the early 1850s establishment of a highway between San Francisco and San Jose, and as a landmark along the San Francisco–San Jose railroad, construction of which passed the tree in 1863. In 1876, Leland Stanford, co founder of Stanford University along with his wife Jane Lathrop Stanford, purchased land near El Palo Alto. Early images and accounts indicate that El Palo Alto once had two trunks. It lost one trunk before 1883—the exact date is unknown—perhaps due to heavy rainfall and erosion of the riverbank. Fearing the tree's total loss, Leland Stanford directed that the riverbank be reinforced with a wooden bulkhead, which was replaced with concrete abutments in 1904 and again in 1911. Train soot suffocated the leaves of the tree's upper limbs, nearby wells lowered the water table, and by the late 1920s the tree was declared moribund. Although it has decreased in stature by some 15.24 m since the late 1800s, El Palo Alto was ultimately saved by the continuous preservation efforts of the city, local arborists, Stanford University, and Southern Pacific (the owner of the adjacent railroad); a 1997 appraisal concluded that the tree would "persevere and grow for centuries to come". El Palo Alto is featured prominently on the City of Palo Alto logo and the Stanford University seal, and is recognized by the National Arborist Association and International Society of Arboriculture as a tree of historical importance.
Аты-жөні және шыққан тегі
Эль-Пало-Альто – Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында ғана өсетін алып, ұзақ өмір сүретін секвоя (Sequoia sempervirens) түрі. Әлемдегі ең биік ағаштар осы жағалаудағы қызыл секвоялар, рекордты Гиперион ағашы 115,82 метр биіктікке жеткен. Эль-Пало-Альто одан әлдеқайда төмен – шамамен 33,53 метр, сонымен қатар ол ескі де емес; ең ұзақ өмір сүрген қызыл секвоялардың жасы 2500 жылға жуық болуы мүмкін. Секвоялар көбінесе жағалауға жақын ылғалды климатты қажет етеді. Ағаш Сан-Францискито өзенінің жанында орналасқандықтан, тіршілік етуіне қажетті сумен қамтамасыз болды. Еуропалықтармен байланыс жасамас бұрын, Олоне тайпасының Рамайтуш тілінде сөйлейтін тобы Пюичон ауылында, ағашқа жақын жерде тұрған.
Портоланың экспедициясы
Портола экспедициясы Тынық мұхитының жағалауымен жоғары көтеріліп, Sweeney Ridge-тен шығысқа қарай өтті. Олар оңтүстік-батысқа қарай саяхаттап, 1769 жылдың 6 қарашасында Сан-Франциско-Крикке жетіп, 11 қарашаға дейін онда орналасты. 1776 жылы Фонттың 1777 жылғы шығанақ картасында Сан-Францискито өзеніндегі үлкен ағаш белгіленген.
Ертедегі ескерткіш
[[Файл:Сан-Франциско Сан-Хосе темір жолындағы кешкі жолаушылар пойызы, оңтүстік Сан-Францискито өзенін кесіп өтеді. 1860 жылдар Эдвард Вишердің Эль-Пало-Альто суреті. Тас жол Эль-Пало-Альтоға жақын орналасқан және оның танымалдылығын арттырды. 1850 жылы ағашты кесіп тастауға әрекет жасалды, бірақ уақтылы ағаш жеткізілімі арқасында ол сақталды. Эль-Пало-Альто алғаш Палос Колорадос деп аталған, ал "Ранчо Пало-Альто" атауы 1857 жылы нақтылау үшін қолданылды. Оңтүстік Тынық мұхиты көлік компаниясы 1868 жылдың наурыз айында компанияны сатып алды; ағаш Оңтүстік Тынық мұхитының жарнамаларында жиі пайда болды. Эдвард Вишердің 1870 жылғы "Калифорнияның бейнелемесі" атты еңбегінде ағаштың екі діңгелі бар суреті келтірілген, онда ол бұл ағаштың "тау патшасы [секвойя] ашық далаларда кездесетін сирек мысалдарының бірі" екені айтылады, сондай-ақ ағаштың бастапқыда үш діңгелі болғанын, оны "бір кезде үштік болған" деп сипаттайды.
Бір бұтақ құлап түседі
Эль Пало Альтода 1875 жылға дейін, солтүстікке қарай иілген діңгегі құлағанға дейін екі түп болды. Сан-Францискито ағысының жағалауын эрозиялауы Эль Пало Альтоға қауіп төндірді. Бірінші діңгегі құлағаннан кейін, оны жоғалтудан қорқып, Лиланд Стэнфорд ағаш жағындағы ағысты нығайту үшін ағаштан жасалған тіреу құрылысын салуды бұйырды. 1904 жылы Джейн Стэнфорд цементтен қабырға салдыруға тапсырыс берді, ал 1909 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты компаниясы оны нығайтты. Стэнфордтың алғашқы студенттері ағашқа көтеріліп, байрақты мүмкіндігінше жоғарырақ орнатуды дәстүр еткен. 1909 жылғы қабылдау күнінен бір күн бұрын Стэнфорд студенті (немесе мүмкін қызметкері) жоғалып, түнде басқа студенттермен құтқарылды, бұл соңғы тіркелген көтерілу болды. Жақын жердегі құдықтар мен Сан-Францискито ағысынан су алу арқасында жер асты суы төмендеп, ағашқа қажетті ылғал жетіспеді. Стэнфорд университетінің ботаника профессоры Джордж Джеймс Пирс 1901 жылы ағаштың жоғарғы бөлігінің ауыр зақымдалғанын, темір жолдың жақын маңдағы топырақтың дренажын өзгерткенін және ағаш төңірегінде "көктемдердің тікұшағы" пайда болғанын анықтады, бұл "құлаған немесе өте ескі секвойяның түбіндегідей" көрінеді. 1915 жылы Пирс университет аумағында жеті секвойя отырғызды, олардың бірі Эль Пало Альтоның орнын баса алады деп үміттенеді. Қазір алтысы қалды – біреуі шөп шабу машинасымен басылып, жас кезінде құлап кетті. Калифорнияның ескерткіштерін сақтаумен айналысатын "Алтын Батыстың Ұлдары" ұйымы 1920 жылы ағашқа қамқорлық жасауды өз міндетіне алды. 1922 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты ағашты "Алтын Батыстың Ұлдарына" жалға берді, ал 1925 жылы айналасындағы жерлер паркке айналдырылды, қазір Эль Пало Альто паркі деп аталады. Университет ағаш хирургтары шіріген қуыстарды цементпен толтырып, ағаш түбін белгілі бір аралықта жерге сегіз фут тереңдікке көмілген алты дюймдік құбырлар арқылы суарды. Оңтүстік Тынық мұхиты ағашты тұрақтандыру үшін сымдарды орнатты. Ағаштың өлімінен қорқып, "Алтын Батыстың Ұлдары" 1926 жылы ағаш астындағы гранит тасқа орнатылған тақта орнатты. Салтанатқа мыңнан астам адам қатысты, онда қала әкімі, Стэнфорд профессоры, Оңтүстік Тынық мұхиты өкілі және бірнеше "Алтын Батыстың Ұлдары" сөз сөйледі. Үнемі сақтау жұмыстарына қарамастан, 1920 жылдардың соңында газеттер ағаштың өліп бара жатқанын жариялады. Ағаштың жоғарғы бөлігі бұрынғыдан көбірек құрғай бастады, ал 1950 жылғы өлшемдер бойынша биіктігі 41,15 метр болды, 1930 жылғы 49,38 метрге қарағанда төмендеді.