Бразилиядағы литвалықтар тарихы

Кіріспе

Литвалық бразилиялықтар (Lituano brasileiros) – Бразилия азаматтары, литвалық тегі бар, толық, ішінара немесе басым бөлігі литвалықтардың ұрпақтары, немесе Бразилияда тұратын Литва туған адамдар.

Тарих

1866 жылы жазылған деректерге сүйенсек, Бразилия жеріне алғаш рет бас салған литвалық полковник Андриус Виштелиускас болды. Оның міндеті – Парагвай соғысында Бразилия қарулы күштеріне көмек көрсету. 1890 жылы Бразилияға литвалық иммигранттар мен олардың отбасылары келді, барлығы жиырма бес литвалық отбасы Бразилия жеріне енді. Олардың баратын жері – Рио-Гранде-ду-Сул штатының солтүстік-батыс бөлігіндегі қызыл және құнарлы топырақта орналасқан, жаңадан құрылған Ижуи колониясы болды. Бүгінде Ижуи – дамыған қала. Ижуи ерте заманнан-ақ аймақтағы басқа қалалардан өзгеше, әртүрлі этно-тілдік топтардың өкілдерімен қоныстандырылды. Мысалы, Гуарани-дас-Миссоэс қалашығында негізінен поляк иммигранттары тұрды. Ал, штаттың шығыс бөлігіндегі ескі неміс колонияларынан (Альтколония) келген немістер Cerro Largo муниципалитетіне (бұрын Serro Azul деп аталған) қоныстанды және оны бүгінгі шағын қалаға айналдырды. Ижуи аймағына қоныс аударған литвалық иммигранттардың ұрпақтары әлі де кездеседі. 1926 жылы Бразилияға тридцать мыңға жуық литвалық көшіп келді. Олар Сан-Паулу штатының көптеген кофе плантацияларында (фазендаларда) жұмыс істеуге бағытталды. Сол кезде жұмыс күшінің тапшылығын толықтыру үшін басқа да иммигранттар топтары елге тартылды. Литвалықтардың көпшілігі Сан-Паулуға барса, Рио-де-Жанейро және Парана сияқты басқа штаттарға да қоныстанды. Сан-Паулудан оңтүстікке қарай орналасқан Парана штатындағы Кастро қаласы, жапондықтар, орыстар және басқа да этникалық топтармен қатар, олардың қаласын литвалық иммигранттардың құрғанын мақтан тұтады. Бразилиядағы құлдық 1888 жылы жойылды. Келесі онжылдықтарда кофе барондары жұмысшылерді басқа көздерден, көбінесе ақ еуропалықтардан алуға тырысты. Сан-Паулуда литвалықтар шіркеу қауымдарының айналасында мықты әлеуметтік байланыстар құрды. Көпшілігі католик болғанмен, көптегендері лютеран шіркеуінің қызметтеріне де қатысты. 1930 жылы Барао-де-Антонинаның нуклеосы (кішкентай колониясы) Сао-Паулудың Итапоранга қаласында құрылды. Литвалықтардың Бразилиядағы өмірінің орталығы – Вила Зелина, әлемдегі ең ірі мегаполистердің бірі – Сан-Паулу қаласының ауданы. Бәрі де Сан-Хоседегі (Сан-Жозе) Қасиетті Жүсіп католик шіркеуінің айналасында өрбиді. Осы қаланың бөлігінде әлі де ескі әлемнің тағамдарын татып көруге болады. Пасха жұмыртқасы әлі де дәстүрлі түрде тойланады. 2001 жылы Фабиано Каноса мен Юлиус Зиздің "Эльдорадо: Литвалықтар Бразилияда" (португал тілінде: Eldorado: Lituanos no Brasil) атты деректі фильмі жарық көрді, ол Бразилиядағы литвалықтардың тарихын баяндайды.

The first Lithuanian to set foot on Brazilian soil, according to a record dated in 1866, was colonel Andrius Višteliauskas. His mission was to aid the Brazilian armed forces in the Paraguayan War. In 1890, a group of Lithuanian immigrants and their families arrived in Brazil, in a total of twenty five Lithuanian families entered the land of Brazil. Their destination was the newly established colony of Ijuí, situated on the red and fertile soil of the northwestern part of the state of Rio Grande do Sul. Today the city of Ijuí is a developed town. From early on Ijuí was settled by peoples of different ethno linguistic backgrounds, unlike some other towns in the region. For example, the town of Guaraní das Missões was settled mostly by Polish immigrants. On the other hand, Germans, who came from the old German colonies (the Altkolonie) located in the eastern part of the state, went on to settle the municipality of Cerro Largo (formerly known as Serro Azul) and to make it into the small town that it is today. One can still meet descendants from that first group of Lithuanian immigrants that settled in the Ijuí area. In 1926, around thirty thousand Lithuanian immigrants arrived in Brazil. They went to work in the many coffee plantations (fazendas) throughout the State of São Paulo. Other groups of immigrants also were lured into the country at the time to fulfill labor shortages. São Paulo may have been the destination of most Lithuanians but they also went to settle in other states such as Rio de Janeiro and Paraná. The town of Castro, in Paraná, a state south of São Paulo, boasts that amongst Japanese, Russians and other ethnic groups their town was also founded by Lithuanian immigrants. The slaves of Brazil had been freed in 1888. More and more in the following decades the coffee barons of the land tried to obtain laborers from other sources, mostly from White European sources. In São Paulo Lithuanians developed strong social ties around church congregations. Most were Catholic but many also participated in Lutheran church services. In 1930, the núcleo (small colony) of Barão de Antonina, was established in Itaporanga, São Paulo. The center of Lithuanian life in Brazil is Vila Zelina, a district in one of the biggest megalopolises of the world – the city of São Paulo. Everything seems to revolve around the Saint Joseph Catholic Church (São José). One can still taste some of the culinary of the Old World in this part of town. Easter eggs are still celebrated in the traditional way. In 2001, a documentary Eldorado: Lithuanians in Brazil or (Portuguese title: Eldorado: Lituanos no Brasil), by Fabiano Canosa and Julius Ziz was released about the story of Lithuanians in Brazil.