Кіріспе
Жапон режиссері Кенжи Мизогучи (溝口 健二) – 1923 және 1956 жылдар аралығында карьерасы барысында шамамен жүзге жуық фильм түсірген жапон режиссері. Оның ең танымал туындылары – "Соңғы хризантемалардың тарихы" (1939), "Охарудың өмірі" (1952), "Угетсу" (1953) және "Саншо – сот өкілі" (1954) фильмдері. Соңғы үш фильм де Венеция халықаралық кинофестивалінде марапатталған. Оның фильмдеріндегі басты тақырып – тарихи және қазіргі Жапониядағы әйелдерге жасалған зорлық-зомбылық. Акира Куросава мен Ясужиро Озумен бірге Мизогучи жапон киносының "алтын ғасырының" өкілі саналады.
Kenji Mizoguchi (溝口 健二) was a Japanese filmmaker who directed roughly one hundred films during his career between 1923 and 1956. His most acclaimed works include The Story of the Last Chrysanthemums (1939), The Life of Oharu (1952), Ugetsu (1953), and Sansho the Bailiff (1954), with the latter three all being awarded at the Venice International Film Festival. A recurring theme of his films was the oppression of women in historical and contemporary Japan. Together with Akira Kurosawa and Yasujirō Ozu, Mizoguchi is seen as a representative of the "golden age" of Japanese cinema.
Алғашқы жылдар
Мизогучи Токионың Хонго ауданында үш баланың екіншісі ретінде, шатыршы Зентаро Мигучи мен оның әйелі Маса отбасында дүниеге келді. Отбасының жағдайы Рус-жапон соғысы кезінде әскерилерге жаңбырлық жамылғы сатудан бастаған кәсіпорны сәтсіз аяқталғанға дейін салыстырмалы түрде қарапайым болды. 1926 жылғы "Әйел мұғалімнің құштарлығы" (Kyōren no onna shishō) фильмі сол кезде Франция мен Германияда көрсетілген және жоғары бағаланған жапон фильмдерінің бірі болды. 1936 жылғы "Осака элегиясы" мен "Гионның қарындастары" диптихі, қазіргі заманғы жас әйелдердің (мога) қоршаған ортаға қарсы бүлік көтергені туралы, оның ерте туындыларының ең бағалысы саналады. Мизогучи өзі осы екі фильмді өнерлік жетілуге жеткен туындылары деп атады. "Осака элегиясы" оның толық дыбысты алғашқы фильмі болды және сценарист Йода Йосикатамен ұзақ мерзімді ынтымақтастығының бастамасы болды. 1939 жылы Мизогучи Жапония режиссерлер гильдиясының президенті болды. Онда жас әйел өзінің денсаулығына құрбан болып, кабуки актері ретінде өнерлік жетілуге ұмтылған серігіне қолдау көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мизогучи соғысқа қолдау көрсету сезімін тудырған патриоттық фильмдер сериясын жасады. Олардың ең танымалдары – классикалық самурай ертегісі "47 ронин" (1941–42) қайтажаралуы, эпикалық джидаигеки (тарихи драма). Кейбір тарихшылар осы туындыларды оған қысым көрсету нәтижесі деп санайды, ал басқалары оның өз еркімен әрекет еткенін айтады. Ұстаз сценарист Мацутаро Кавагучи 1964 жылы Cahiers du Cinéma журналына берген сұхбатында Мизогучиді (әдетте оны жоғары бағалаған) өнерінде "опортюнист" деп атады, ол заман ағымына ілесіп, солдан оңға қарай бұрылып, ақырында демократқа айналды. 1941 жылы оның әйелі Чиеко (1927 ж.т.) тұрақты түрде ауруханаға жатқызылды.
Халықаралық танылу
Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары елдің жеңілісінен кейін Мизогучи әйелдердің қысымға ұшырауы және әйелдердің азаттығы туралы тарихи (көбінесе Мэйдзи дәуірі) және қазіргі заманғы фильмдер сериясын түсірді. Бұлардың барлығы Йода жазған немесе бірлесіп жазған, ал басты рөлдерді көбінесе 1954 жылға дейін оның тұрақты актрисасы болған Кинуо Танака сомдады. 1954 жылы олар Мизогучидің өзінің алғашқы фильмін түсіруіне кедергі келтіру әрекетінен кейін араздасып қалды. "Утамаро және оның бес әйелі" (1946) – оккупация кезінде түсірілген Эдо дәуірінің жидаигеки фильмі, оның ерекшелігі осы жанрдың одақтас цензурасы тарапынан ұлтшыл немесе милитаристтік деп қарастырылуында болды. Осы кезеңдегі туындыларының ішінде "Махаббатымның жалыны" (1949) тақырыбын ашық бейнелегені үшін ерекше аталып өтті. Танака дәстүрлі ортасын тастап, әйелдердің азаттығына жетуге ұмтылған жас мұғалімнің рөлін ойнайды, бірақ оның прогрессивті серігі әлі де еркек үстемдігіне тән көзқарасты сақтайтынын біледі. Мизогучи "Охарудың өмірі" (1952), "Угетсу" (1953) және "Саншо сот орындаушысы" (1954) фильмдерімен феодалдық дәуірге оралды. Бұл фильмдер оған халықаралық деңгейде танымал болды, әсіресе Жан-Люк Годар сияқты Cahiers du Cinéma сыншыларының назарына ілікті және Венеция кинофестивалінде марапатталды. Мизогучи өзінің соңғы фильмі – 1956 жылғы "Намыссыздық көшесінде" қара-ақ түспен қазіргі заманғы ортаны (Йошивара ауданындағы бордель) бейнеледі. Мизогучи 58 жасында Киото қалалық ауруханасында лейкемиядан қайтыс болды.
Мұра
1975 жылы 1930-1940 жылдары Мизогучидің декораторы, бас режиссердің көмекшісі және сценаристі Кането Шиндо өзінің бұрынғы ұстазы Кенджи Мизогучи туралы деректі фильм шығарды: «Кинорежиссердің өмірі». Шиндо өзінің алғашқы автобиографиялық фильмі «Жақын жандардың тарихы» (1951) арқылы-ақ Мизогучиге «Сакагучи» кейіпкері арқылы сіңіп, жас сценаристке қолдау көрсеткен режиссер бейнесінде назар аударған. Мизогучидің фильмдері «Үздік фильмдер» сауалнамаларында, мысалы, Sight & Sound журналының «Барлық уақыттың 100 ең ұлы фильмі» (Угетсу және Саншо сот орындаушысы) және Kinema Junpo журналының «Kinema Junpo сыншыларының ең үздік 200 фильмі» (Охарудың өмірі, Угетсу және Айқышқа шегеленген ғашықтар) сияқты тізімдерде үнемі кездеседі. 2014 жылы Музейдің жылжымалы бейнесі мен Жапония қоры ұсынған оның сақталған 30 фильмінің ретроспективасымен бірнеше американдық қалаларға гастрольдік сапар жасалды. Мизогучидің туындыларына табыс қосқан режиссерлердің қатарында Акира Куросава, Орсон Уэллс, Андрей Тарковский, Мартин Скорсезе, Вернер Герцог, Тео Ангелопулос және тағы да көптегендер бар. Кино зерттеушісі Дэвид Томсон: «Камераны эмоционалды идеяларды немесе терең сезімдерді жеткізу үшін пайдалану – Мизогучи фильмдерінен туындаған киноның мәні. Ол сыртқы көріністер арқылы ішкі әлемді бейнелеуде теңдесі жоқ».