Кіріспе
Антонио Карлос Жобимнің "Garota de Ipanema" ("Ипанемалық қыз") – бразилиялық босса-нова және джаз әні. Ол 1960-шы жылдардың ортасында әлемдік хитке айналып, 1965 жылы "Жылдың жазбасы" номинациясында "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. Ән 1962 жылы Антонио Карлос Жобимнің музыкасымен және Винисиус де Мораестің португал тіліндегі сөздерімен жазылған. Кейін Норман Гимбел ағылшын тіліндегі сөздерін жазды. Алғашқы коммерциялық жазбаны 1962 жылы Пери Рибейро жасады. Аструд Гилбертоның әншілік дебютімен жазылған Стэн Гетцтің жазбасы халықаралық хитке айналды. Бұл нұсқа 1963 жылдың наурыз айында жазылып, 1964 жылдың наурыз айында шыққан "Getz/Gilberto" альбомындағы нұсқадан қысқартылған, онда Аструдтың сол кездегі күйеуі Жоао Гилберто португал тілінде ән айтқан. АҚШ-та сингл Billboard Hot 100 хит-парадында бесінші орынға көтеріліп, Easy Listening хит-парадында екі апта бойы бірінші орында тұрды. Шетелде ол Ұлыбританияның сингл чартында 29-шы орынға жетті және әлем бойынша жоғары көрсеткіштерді көрсетті. Көптеген жазбалар фильмдерде қолданылды, кейде лифт музыкасының клишесі ретінде. Бұл ән тарихтағы ең көп жазылған екінші поп-ән деп саналады, алғашқы орында "The Beatles" тобының "Yesterday" әні тұр. Ән 2001 жылы Латын Грэмми атақ-даңқ залына енгізілді. 2004 жылы Конгресс кітапханасы оны Ұлттық жазбалар тізіліміне қосу үшін таңдалған 50 жазбаның бірі ретінде таңдады. 2000 жылы Стэн Гетц пен Аструд Гилбертоның "Verve Records" лейблынан 1964 жылы шығарған әні "Грэмми" атақ-даңқ залына енгізілді.
"Garota de Ipanema" , "The Girl from Ipanema", is a Brazilian bossa nova and jazz song. It was a worldwide hit in the mid 1960s and won a Grammy for Record of the Year in 1965. It was written in 1962, with music by Antônio Carlos Jobim and Portuguese lyrics by Vinícius de Moraes. English lyrics were written later by Norman Gimbel. The first commercial recording was in 1962, by Pery Ribeiro. The Stan Getz recording featuring the vocal debut of Astrud Gilberto became an international hit. This version had been shortened from the version on the album Getz/Gilberto (recorded in March 1963, released in March 1964), which had also included the Portuguese lyrics sung by Astrud's then husband João Gilberto. In the US, the single peaked at number five on the Billboard Hot 100, and went to number one for two weeks on the Easy Listening chart. Overseas it peaked at number 29 on the UK Singles Chart, and charted highly throughout the world. Numerous recordings have been used in films, sometimes as an elevator music cliché. It is believed to be the second most recorded pop song in history, after "Yesterday" by The Beatles. The song was inducted into the Latin Grammy Hall of Fame in 2001. In 2004, it was one of 50 recordings chosen that year by the Library of Congress to be added to the National Recording Registry. In 2000, the 1964 release of the song by Stan Getz & Astrud Gilberto on Verve Records was inducted into the Grammy Hall of Fame.
Тарих
Ән "Дирижибель" ("Әуе кеме") атты музыкалық комедия үшін жазылған, сол кезде Винисиус де Мораес жұмысты аяқтауға тырысып жатқан. Алғашқы атауы "Menina que Passa" ("Өтіп бара жатқан қыз") болған; бірінші шумағы өзгеше болды. Жобим бұл әуенді Ипанемадағы Барао да-Торре көшесіндегі жаңа үйінде фортепианода орындаған. Мораес бұрынғы "Chega de Saudade" ("Бұрынғы сағыныш") сияқты, Рио-де-Жанейроға жақын Петрополисте ән сөздерін жазған, бұл алты жыл бұрын болған. "The Girl from Ipanema" босса-нова стилінде терең тамырланған болса да, блюз бен Тин-Пэн аллеясының да ықпалын сезінуге болады. Нью-Йоркте Жао Гилберто, Антонио Карлос Жобим және Стэн Гетцпен бірге жазба жасау кезінде, ағылшын тіліндегі нұсқасын жасау туралы идея туды. Норман Гимбел ағылшын тіліндегі ән сөздерін жазды. Жаоның әйелі, Аструд Гилберто, бразилиялықтардың ішінде ағылшын тілін жақсы білетін жалғыз адам болды және орындауға таңдалды. Оның дауысы, әншілік ептіліксіз, әуенге өте сай келді. Дегенмен, оған авторлық құқық берілмеді және оның үлесі үшін тек 120 доллар алды. Әннің қай кілтте орындалатыны жазбаның бастапқы орнына байланысты әртүрлі болды. Бастапқы Рибейро нұсқасы G кілтінде болса, көптеген бразилиялық орындаушылар D♭, ал көптеген американдық нұсқалар F кілтін қолданады. Элла Фицджеральд оны 1981 жылы Pablo Today лейблымен шығарылған бразилиялық музыкадан құралған "Ella Abraça Jobim" атты екі дискілік жинағына жазды. Этель Эннис пен Нат Кинг Коул да осы әнді жазған. Гари Крисстің "The Girl From Ipanema / Brazilian Nights" атты "Рио-де-Жанейро" альбомынан шыққан нұсқасы 1978 жылдың тамызында Канаданың RPM би кестесінде 19-орынға ие болды. Элиан Элиас осы әнді "Eliane Elias Sings Jobim" (1998) және "Brazilian Classics" (2003) альбомдарына қосты.
Шабыт
Ипанема – Рио-де-Жанейро қаласының оңтүстік аймағында орналасқан сәнді аудан. Ән Ипанемадағы Монтегоро көшесінде тұратын он жеті жасар Хелоиза Энеида Менезес Пейс Пинто (қазіргі Хело Пиньейро) қызынан шабыттанды. Ол күн сайын Veloso бар-кафесінің жанынан өтіп, жағажайға ғана емес ("әр күні теңізге қарай жол тартқанда"), сонымен қатар күнделікті өмірінде де сол жерден өтетін. Кейде ол барға кіріп, анасына темекі сатып алып, сыбызғының дауысына қоштасып кететін. 1962 жылдың қысында композиторлар осы қызды бардың жанынан өтіп бара жатқанын көрді. Ән танымал болғаннан кейін ол белгілі бір тұлғаға айналды. "Revelação: a verdadeira Garôta de Ipanema" ("Ашылу: Ипанеманың нағыз қызы") еңбегінде Мораес оның "жас кариоканың үлгісі" екенін жазды: алтын жастағы қыз, гүл мен русалканың араласуы, жарық пен әдемілікке толы, оның келбеті де ренжітеді, себебі ол өзімен бірге, теңізге қарай бағытталған жолында, жастық шақтың өтіп бара жатқан сезімін, бізге ғана тиесілі емес сұлулықты алып жүреді – ол өмірдің әдемі және қайғылы тұрақты толқындары мен қайшылықтарының сыйы.
Мұра
"Ипанемалық қыз" әнінің мұрасы 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өткен жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарының көптеген жағынан мойындалды: Олимпиада мен Паралимпиада талисмандары халық дауысымен әннің авторларының бірінің құрметіне Винисиус және Том деп аталды, ал Олимпиаданың ашылу салтанатында ән мен Оскар Нимейердің архитектурасына арналған бөлім болды. Жобимнің немересі Даниэль Жобим сол бөлімде әнді орындады, сондай-ақ бразилиялық супермодель Жизель Бюндхен де қатысты. Spotify сервисінде салтанатты рәсімнен кейін күндері ән күніне 40 000 рет тыңдалғанын хабарлады (1200% өсім), ал АҚШ-та ән келесі аптада Billboard World Digital Songs тізімінде #5 орынға көтерілді.
Апталық чарттар
Кесте (1964) Ең жоғары позицияКанада RPM Top Singles5 Жаңа Зеландия (Lever Hit Parade)8Ұлыбритания29АҚШ Billboard Hot 1005АҚШ Billboard Adult Contemporary5
Жыл соңындағы чарттар
Кесте (1964)Рангі АҚШ Billboard Hot 100 51АҚШ Cash Box 77
Құқықтық даулар
2001 жылы әннің авторлық құқығының иелері (олардың композитор әкелерінің мұрагерлері) Пиньейроны әннің атауын (Garota de Ipanema) өзінің бутигінің аты ретінде пайдаланғаны үшін сотқа берді. Олар арыздарында оның «Ипанема қызы» (Garota de Ipanema) мәртебесі оған заңды түрде оларға тиесілі атауды пайдалануға құқық бермейтінін мәлімдеді. Халық Пиньейроны күшті қолдады. Композиторлар Жобим мен Морейс жасаған баспасөз хабарламасында Пиньейроның нағыз «Ипанема қызы» (Garota de Ipanema) екені айтылған, бұл олар оған осы атауды беруге ниеттенгендіктерін көрсетеді. Сот Пиньейроның пайдасына шешім шығарды. Жеке сот дауында Астрад Гилберто Фрито Лейді өзінің пісірілген картоп чиптерінің телеарнадағы жарнамасында әнді пайдаланғаны үшін тауар таңбасын бұзды деп айыптады. Гилберто былай деді: «1964 жылғы жазудың үлкен табысы мен «Ипанема» әнін жиі орындауының нәтижесінде ол «Ипанема қызы» ретінде танылды және көпшілік оны 1964 жылғы жазумен байланыстырады. Ол 1964 жылғы жазуда тауар таңбасы құқығына ие екенін, көпшілік оны әнші ретінде танитын белгі ретінде қарастырады. Сондықтан Frito Lay компаниясы оның рұқсатынсыз 1964 жылғы жазуды чиптерін жарнамалау үшін заңды түрде пайдалана алмайды». Oliveira v. Frito Lay Inc. (2001) ісінде оның талаптары Екінші апелляциялық округ соты тарапынан қабылданбады.