Кіріспе

Бразилиялық композитор және әнші, оның аттас альбомдары. Каэтану Эмануэл Виана Телеш Велозу (kajˈtɐ̃nu emɐnuˈɛw viˈɐ̃nɐ ˈtɛliz veˈlozu; 7 тамыз 1942 жылы туған) – бразилиялық композитор, әнші, гитарист, жазушы және саяси белсенді. Велозу 1960 жылдары, Бразилияның 1964 жылы билікті басып алған әскери диктатурасының бастапқы кезеңінде театр, поэзия және музыканы қамтитын «Тропикализму» бразилиялық музыкалық қозғалысына қатысқандығымен танымал болды. Ол содан бері тұрақты түрде шығармашылық ықпал етіп, ең көп сатылатын орындаушы және композитор болып табылады. Велозу тоғыз Латын «Грэмми» сыйлығы мен екі «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылдың 14 қарашасында Велозу Латындық жазу академиясының «Жыл адамы» болып танылды. Велозу мемлекеттік қызметкер Хосе Теллес Велозудың (әдетте Сеу Зека деп аталады) және Клаудионор Виана Теллес Велозудың (Дона Кано деп аталады) отбасындағы жеті баланың бірі болды. Ол Бразилияның шығыс аймағындағы Баия штатындағы Санту-Амару-да-Пурификасау қаласында дүниеге келді, бірақ 1960 жылдардың ортасында колледж студенті ретінде штаттың астанасы Сальвадорға көшіп келді. Одан кейін Велозу музыка байқауында жеңіп, алғашқы жазба компаниясымен келісім шарт жасады. Ол сол кезеңде бірнеше музыканттар мен суретшілер тобымен, оның ішінде оның қарындасы Мария Бетаниямен бірге «Тропикализму» қозғалысының негізін қалаушылардың бірі болды. Алайда, Бразилияның әскери диктатурасы Велозудың музыкасы мен саяси қызметін қауіп деп қарады және 1969 жылы оны музыкант Гилберту Жилмен бірге тұтқындады. Екеуі де Бразилиядан жер аударылып, екі жыл Лондон қаласында тұрды. 1972 жылы Велозу туған еліне оралып, қайтадан жазбалар жасауға және концерттер беруге кірісті. Кейін 1980 және 1990 жылдары Бразилиядан тыс жерлерде де танымал болды.

Өмірбаян

Велосо Бразилияның Баия штатындағы Санто Амаро да Пурификация қаласында туған. Хосе Телес Велосоның (1901-1983) және Клаудионор Виана Телес Велосоның (1907-2012) жеті баласының бесіншісі болған. Оның балалық шағы өнермен тығыз байланысты болды: ол әдебиетке де, киноға да ерте қызығушылық танытты, бірақ көбінесе музыкаға ден қойды. Босса-нова музыкалық стилі және оның ең белгілі өкілдерінің бірі Жоао Гилберто, Велосо өскен кезде оның музыкасына зор әсер етті. Велосо Гилбертоны алғаш рет естігенде 17 жаста болды және оны өзінің "үлкен ұстазы" деп сипаттайды. Ол Гилбертоның бразилиялық музыкаға жасаған үлесін жаңашыл деп мойындайды – ол бразилиялық музыка дәстүрін "жарықтандырып", болашақ инновацияларға жол ашты. 1965 жылы Велосо Рио-де-Жанейроға, сондай-ақ музыкант әпкесі Мария Бетаниамен бірге қайта көшті. Көшкеннен кейін көп ұзамай Велосо "Um Dia" шығармасы үшін лирика байқауында жеңіске жетіп, Philips Records компаниясымен келісімшарт жасады. [103] Tropicalismo дәстүрлі сыншылар арасында дау тудырса да, ол бразилиялық халық музыкасына эклектикалық стильде музыка жасау үшін жаңа элементтерді енгізді. Велосо Баия Федералдық университетінде философияны оқыды. Велосоның авторитарлыққа қарсы саяси көзқарасы 1985 жылға дейін билік еткен Бразилияның әскери диктатурасының наразылығын тудырды; оның әндері жиі цензураланып, кейбіреулеріне тыйым салынды.

Түрмеге қамау және жер аударылу

1968 жылдың қазан айында Каэтано Велосо мен Гилберто Гил Рио-де-Жанейродағы Суката клубында өнер көрсетті, сахнада Хелио Оитичиканың «Beja marginal, seja herói» өлеңінің туы ілінді. RecordTV телеарнасының журналисі Каэтано мен Гилдің Бразилияның ұлттық әнұранын сатиралық түрде орындағандығы туралы хабар таратты. Екі музыкант 1968 жылдың 27 желтоқсанында сотсыз тұтқындалды, бұл 13 желтоқсанда қабылданған №5 институционалдық актінің нәтижесінде болды, ол habeas corpus құқығын тоқтатты. Федералды полиция екеуін тұтқындап, белгісіз жерге жеткізді. Соңында Велосо мен Гил Англияның Лондон қаласында эмиграцияда өмір сүрді. Кейтанодан ондағы тәжірибесі туралы сұрағанда ол: «Лондон қараңғы сезілді, мен өзімнен алыс сезіндім», – деді. Дегенмен, екеуі де онда музыкаларын жетілдіріп, продюсер Ральф Мейспен музыкалық жоба жасауға шақырылды. «Гаити» әні сол кезде көп адамның назарын аударды, өйткені ол Гаитиде де, Бразилияда да кездесетін әлеуметтік-саяси мәселелер туралы маңызды мәлімдемелерді қамтыды. Ән тектік қатынастар, кедейлік, баспанасыздық және ЖИТС пандемиясы кезіндегі жемқорлық сияқты мәселелерді қамтыды. 2004 жылға қарай ол 50-ден астам жазбасы бар, соның ішінде Микеланджело Антонионидің «Эрос», Педро Альмодовардың «Сөйлесіңдер» және «Фрида» фильмдерінің саундтректеріндегі әндерімен ең құрметті және өнімді халықаралық поп-жұлдыздардың біріне айналды. Ол 75-ші «Оскар» марапаттау салтанатында өнер көрсетті, бірақ жеңіске жетпеді. 2002 жылы Велосо өзінің жас жылдары мен «Тропикализм» қозғалысы туралы «Tropical Truth: Бразилиядағы музыка мен революция тарихы» атты кітабын жариялады. Оның алғашқы ағылшын тіліндегі CD-і «A Foreign Sound» (2004) болды, ол Nirvana-ның «Come as You Are» және Винсент Юманның музыкасымен, Эдвард Элиску мен Гас Канның сөздерімен жазылған «Carioca», Ирвинг Берлиннің музыкасы мен сөздерімен жазылған «Always», Ричард Роджерстің музыкасымен, Лоренц Харттың сөздерімен жазылған «Manhattan», Коул Портердің музыкасы мен сөздерімен жазылған «Love for Sale» және Ричард Роджерстің музыкасы мен сөздерімен жазылған «Something Good» сияқты «Ұлы американдық әндер кітабынан» композицияларды қамтыды. 1971 жылы шыққан үшінші альбомындағы жеті әннің алтауы ағылшын тілінде болды. Велосо Red Hot Organization ұйымы шығарған екі СПИД-ке қарсы жинақ альбомына әндер жазды: «Red Hot + Rio» (1996) және «Onda Sonora: Red Hot + Lisbon» (1998). 2011 жылы ол Red Hot Organization-ның соңғы жинақ альбомына, «Red Hot + Rio 2» деп аталатын екі әнін қосты. Екі трекке Prefuse 73-тің («3 Mellotrons in a Quiet Room Version») және Дэвид Бёрнмен бірлесіп жасалған «Dreamworld: Marco de Canaveses» әндерінің ремиксі кірді. 2006 жылдың қыркүйегінде Nonesuch Records компаниясы АҚШ-та оның «Cê» альбомын шығарды. Ол екі Латын Грэмми сыйлығын жеңіп алды, біреуі – ең жақсы әнші-күйші, екіншісі – ең жақсы португал тіліндегі ән («Não Me Arrependo»). Тоғыз Латын Грэмми сыйлығы мен екі Грэмми сыйлығын алған Велосо басқа бразилиялық орындаушылардан көбірек сыйлыққа ие болды. 2012 жылдың 14 қарашасында Велосо Латындық жазба академиясының «Жыл адамы» атағын алды, сондай-ақ «поп музыканты/ақын/фильм режиссері/саяси белсенді, оның халықаралық поп музыканттар пантеонындағы орны Боб Дилан, Боб Марли және Леннон/Маккартнимен тең» деп сипатталды. 2016 жылдың қаңтар айында Каэтано Велосо Техас штатының Остин қаласында өткен Қазіргі тілдер қауымдастығының (MLA) съезінде арнайы қонақ болды. SRO көпшілігінің алдында ол поэзия және поэтика саласындағы екі белгілі тұлғамен, Марджори Перлофф (Стэнфорд университетінің зейнеткер профессоры) және Роланд Гринмен (Стэнфорд университетінің профессоры, сол кездегі MLA президенті) сахнада сұхбаттасты. Талқылаудың көп бөлігі музыкаға, рок-н-ролл мен самбадан эксперименталды композицияға дейін арналды. Бұл оқиғаның видеолары MLA сайтында және Stanford Arcade сайтында жариялануы керек. Ол сонымен қатар 2016 жылғы жазғы Олимпиаданың ашылу салтанатында Анитта және Гилберто Гилмен бірге «Isto aqui, o que é?» әнін орындады, бұл 2016 жылдың тамызында өткен делегациялардың шеруінен кейін болды. 2018 жылдың мамыр айында Велосо Португалия астанасы Лиссабонда өткен 2018 жылғы «Евровидение» ән байқауының ірі финалында 2017 жылғы жеңімпаз Сальвадор Собралмен бірге өнер көрсетті. Оның концерттік альбомы «Ofertório» (Ao Vivo) (ұлдары Морено, Зека және Томмен бірге жазылған) Rolling Stone журналының бразилиялық басылымы бойынша 2018 жылдың ең жақсы 25-ші бразилиялық альбомы деп танылды. 2018 жылы Велосо Стефано Болланидің «Que Bom» альбомына екі әнмен қатысты: «La nebbia a Napoli» және «Michelangelo Antonioni». 2023 жылы Rolling Stone журналы Велосоны барлық уақыттағы 200 ең үздік әншілер тізімінде 108-орынға қойды.

Жеке өмір

Велосо 1967 жылы 21 қарашада Baiana және актриса Андреа Гадельха (немесе Деде) -ға үйленді. Олардың ұлы Морено 1972 жылы 22 қарашада дүниеге келді. 1979 жылы 7 қаңтарда олардың қызы Джулия 3 ай мерзімінен бұрын дүниеге келді; ол 11 күннен кейін қайтыс болды. Велосоның әкесі 1983 жылы 13 желтоқсанда қайтыс болды. Велосо 1983 жылы Деде Велосотан ажырасты. 1986 жылы Велосо Рио-де-Жанейро тумасы Паула Лавинге үйленді, одан тағы екі ұлы болды: 1992 жылы 7 наурызда дүниеге келген Зека Лавинге Велосо және 1997 жылы 25 қаңтарда Сальвадорда дүниеге келген Том Лавинге Велосо. 1998 жылы Паула "Плейбой" журналына: "[Паула] 13 жасында 40 жастағы музыкантқа бойжеткендігінен айырылды" деді. Кейіннен Каэтано педофилиямен айыпталды. Велосоның 1989 жылғы "Эстрангейро" альбомында бұрынғы әйелі Деде және сол кездегі әйелі Паула Лавинге арналған әндер ("Бұл махаббат" деген мағына беретін "Эссе Амор" және "Бранкинья") бар. Велосо Бразилиядағы танымал атеисттердің бірі. Ол діншіл католик отбасында өсті, бірақ ерте жасында діннен бас тартты. Бір сұхбатта Велосо Құдайға сену арқылы "өз санасына жалған айтуды" ұнатпайтынын айтты. Осыған қарамастан, Велосоның екі ұлы Құдай Патшалығының Универсалды Жаңа Пентекост шіркеуінің мүшелері болды, Велосо балаларының крещениесіне қатысып, "олар үшін жақсы болса, мен үшін де жақсы" деді. 2022 жылы Велосо өзінің 80 жылдығына арналған шоуда бисексуалдығы туралы айтты.

Музыкалық стиль

Велосоның туған жері Баия оның музыкасында шешуші рөл атқарды. Ол Баияны Бразилияның отарлық дәуіріндегі, португалдықтар алғаш келген кездегі маңыздылығы үшін және бразилиялық музыкаға қосқан үлесі үшін жоғары бағалайды. Ол Амалия Родригес, Коул Портер, 1969 жылғы Rolling Stones гастрольдері және, ең бастысы, Жоао Гилбертоны музыкалық ықпалына жатқызады. Велосо 1960 жылдардағы Tropicália өрбу кезеңіндегі музыкалық стилін және қазіргі жұмысын салыстыра алмайтынын айтады. Дегенмен, ол мансабының кейінгі кезеңдерінде сапасы жоғары музыка жасай алатынын, "барлық нәрседе жақсырақ" екенін атап өтеді.