Тропикалия: Бразилияның музыкалық және мәдени қозғалысы

Кіріспе

Бразилиялық музыка жанры және мәдени қозғалысы

Tropicália (tɾopiˈkaʎɐ, tɾɔpiˈkaljɐ), сондай-ақ tropicalismo (tɾopikɐˈlizmu, tɾɔpikaˈ) деп те аталады, 1960 жылдардың соңында пайда болған бразилиялық көркемдік қозғалыс. Ол бразилиялық жанрлардың бірігуімен сипатталады, ең бастысы – халықтық және авангардтың одағы, сондай-ақ бразилиялық дәстүр мен шетелдік дәстүрлер мен стильдердің үйлесуі. Тропикалия «әлеуметтік тарихты зерделеуге арналған алаң» ретінде ұсынылды. Бұл қозғалысты Баиядан шыққан музыканттар тобы бастады, атап айтқанда Каэтано Велосо, Гилберто Гил, Гал Коста, Том Зе және ақын-лирик Торквато Нето. Кейін топ Сальвадордан (Баияның астанасы) Сан-Паулуға көшіп барды, онда олар Os Mutantes және Rogério Duprat сияқты әріптестермен кездесті. Олар 1968 жылы Tropicália: ou Panis et Circencis альбомын шығарды, ол қозғалыстың манифесті ретінде қызмет етті. Тропикалия мәдениетті талдау мен манипуляциялау ғана емес, сонымен қатар саяси өрнек беру тәсілі болды. Тропикалия қозғалысы Бразилияның әскери диктатурасы мен солшыл идеялары бір мезгілде ерекше, бірақ айқын күштерді иеленген кезде пайда болды. Тропикалистердің екі тараптың ұлтшылдығына қарсы шығуы (әскерилердің консервативті патриотизмі және нәтижесіз буржуазиялық империализмге қарсылық) сынға және қысымға ұшырады. 1970 жылдардың басында қозғалыстың тарауы «посттропикалист» деп аталатын жеке орындаушылар мен топтардың жаңа толқынын тудырды. Бұл қозғалыс ұлттық және халықаралық деңгейде көптеген суретшілерге әсер етті. Сонымен қатар, тропикалия Баияның алғашқы тобының және олардың әріптестерінің жұмысында маңызды рөл атқарады. Тропикалистердің анархистік, авторитаризмге қарсы музыкалық және лирикалық өрнектері оларды Бразилияны билеген әскери хунтаның цензура мен қуғын-сүргін нысанасына айналдырды, сондай-ақ Велосо және Гил сияқты ұжымның кейбір мүшелері үкіметке қарсы демонстрацияларға белсенді түрде қатысты. Тропикалистердің сол кезеңдегі американдық және британдық психоделикалық музыканың жаңа толқынына деген қызығушылығы, әсіресе Битлз тобының жұмысы, оларды марксистік көзқарасты студенттермен Бразилияның сол жағында, олардың эстетикалық күн тәртібі қатты ұлтшылдыққа негізделген және «дәстүрлі» бразилиялық музыкалық формаларға бағытталған. Бұл солшыл топ батыс капиталистік халықтық мәдениеттің бұзғыш әсерінен зақымдалған деп санаған тропикализмді күшті түрде қабылдамады. Солшыл студенттер мен тропикалистер арасындағы саяси-көркемдік шиеленістер 1968 жылдың қыркүйегінде шыңына жетті, Каэтано Велосоның үшінші Халықаралық ән фестиваліндегі өнері Рио-де-Жанейродағы Католик университетінің аудиториясында өтті, онда көрермендер арасында солшыл студенттердің үлкен тобы болды. Велосо өткен жылғы фестивальде Аргентинаның рок-тобының қолдауымен үлкен ән сыйлығын жеңіп алған еді. Оның әдеттегіден тыс өнері бастапқыда алаңдатуға себеп болса да, ол көпшілікті жеңіп, бразилиялық халықтық музыканың жаңа жұлдызы ретінде танылды. 1968 жылдың соңында Велосо тропикалия экспериментіне толыққанды енді, ал оның өнер көрсетулері, әрине, провокациялық өнер «оқиғалары» ретінде қарастырылды, бұл қақтығысқа әкелді. 12 қыркүйекте өткен байқаудың бірінші кезеңінде Велосоны құлшынысты қошемет күтіп алды, бірақ музыка басталғанда көңіл-күй тез өзгерді. Велосо электр сымдары мен жануарлардың тістерімен байланған алқалар орнатылған жарқын жасыл пластмассадан жасалған көйлек киіп келді, ал оның қосалқы тобы Os Mutantes де осындай ерекше киім киді. Ансамбль психоделикалық музыканың қарғанағына ұшып, қатты дауыспен ойнады, ал Велосо өзінің ашықтан-ашық жыныстық сахналық қозғалыстарымен студенттерді одан әрі ашуландырды. Көпшілік ашуланып, әншілерді қорлап, қатты айқайлады. Олардың ашуы американдық поп әншісі Джон Дандурандтың күтпеген жерден сахнаға шығып, микрофонға ұрысып, Велосоға қосылғаннан кейін ғана күшейе түсті. Осындай күшті теріс реакциядан кейін Велосо 15 қыркүйекте екінші турда өнер көрсетуі керек пе, жоқ па, оған сенімді емес еді, бірақ менеджері оны жалғастыруға сендірді, ал бұл хаотикалық орындау тірі жазылды және кейін сингл ретінде шығарылды. Велосоның есімі айтылғаннан кейін, тіпті ол сахнаға шықпағаннан бұрын, аудиториядағы студенттер шыбырдап бастады. Сол жасыл костюмді киіп (арқандар мен алқаларсыз), Велосо Os Mutantes тобымен бірге шабуылдардың дауылға айналды. Топ Велосо осы оқиғаға арнап жазған «É Proibido Proibir» («Тыюға болмайды») әнін орындады, оның атауын ол жергілікті журналда көрген париждік наразылық плакатынан алған. Ысқырық пен наразылықтың шуы тез Велосоны естірте алмады, және ол тағы да жыныстық сахналық қимылдарымен солшылдарды әдейі мазақтады. Бір уақыттан кейін өнершілерге жеміс-жидектер, көкөністер, жұмыртқалар мен қағаз доптарының жаңбыры төгілді, ал аудиторияның бір бөлігі өнершілерге арқасын бұрып, наразылық білдірді, бұған Os Mutantes да жауап берді. Студенттердің реакциясына ашуланған Велосо ән айтуын тоқтатты және ашулы импровизациялық монологқа кірісті, студенттердің мінез-құлқына айыптап, олардың мәдени консерватизмін айыптады. Содан кейін ол Гилберто Гилге қосылды, ол Велосоқа қолдау көрсету үшін сахнаға шықты, ал жағдай шиеленіскенде Велосо бәйгеден бас тартатынын жариялады, және әдейі әнді дұрыс емес орындап, тропикалистер бірлесіп сахнадан кетіп қалды. 1968 жылдың 27 желтоқсанында Велосо мен Гил саяси мазмұны үшін әскери үкімет тарапынан қамауға алынып, түрмеге жабылды. Екі айдан кейін екеуі де босатылып, одан кейін Лондонға эмиграцияға мәжбүр болды, онда олар Бразилияға 1972 жылы қайта оралуға мүмкіндік алғанша өмір сүрді және музыкалық мансаптарын жалғастырды. 1993 жылы Велосо мен Гил қозғалыстың 25 жылдығын тойлап, олардың бұрынғы музыкалық тәжірибелерін еске алатын Tropicália 2 альбомын шығарды.

Tropicália (tɾopiˈkaʎɐ, tɾɔpiˈkaljɐ), also known as tropicalismo (tɾopikɐˈlizmu, tɾɔpikaˈ ), was a Brazilian artistic movement that arose in the late 1960s. It was characterized by the amalgamation of Brazilian genres—notably the union of the popular and the avant garde, as well as the melding of Brazilian tradition and foreign traditions and styles. Tropicalia was presented as a "field for reflection on social history". The movement was begun by a group of musicians from Bahia notably Caetano Veloso, Gilberto Gil, Gal Costa, Tom Zé, and the poet lyricist Torquato Neto. Later the group moved from Salvador (the capital of Bahia) to São Paulo where they met with collaborators Os Mutantes and Rogério Duprat among others. They went on to produce the 1968 album Tropicália: ou Panis et Circencis, which served as the movement's manifesto. Tropicália was not only an expression in analyzing and manipulating culture but also a mode of political expression. The tropicália movement came to fruition at a time when Brazil's military dictatorship and left wing ideas held distinct but prominent amounts of power simultaneously. The tropicalists' rejection of both sides' version of nationalism (the military's conservative patriotism and the ineffectual bourgeois anti imperialism) was met with criticism and harassment. The dissolution of the movement by the early 1970s birthed a new wave of soloists and groups identifying as “post tropicalist”. The movement has inspired many artists nationally and internationally. Additionally, tropicalia continues to be a main feature in the original Bahian group and their fellows’ work. The anarchistic, anti authoritarian musical and lyrical expressions of the tropicalistas soon made them a target of censorship and repression by the military junta that ruled Brazil in this period, as did the fact some of the collective, including Veloso and Gil, also actively participated in anti government demonstrations. The tropicalistas' passionate interest in the new wave of American and British psychedelic music of the period most notably the work of the Beatles also put them at odds with Marxist influenced students on Brazil's left, whose aesthetic agenda was strongly nationalistic, and oriented towards 'traditional' Brazilian musical forms. This leftist faction vigorously rejected anything especially tropicalismo which they perceived as being tainted by the corrupting influences of Western capitalist popular culture. The politico artistic tensions between leftist students and the tropicalistas reached a climax in September 1968, with Caetano Veloso's watershed performances at the third International Song Festival, held in the auditorium of Rio's Catholic University, where the audience not surprisingly included a large contingent of left wing students. Veloso had won a major song prize at the previous year's festival, when he was backed by an Argentinian rock band, and although his unconventional performance caused some initial consternation, he managed to win over the crowd and was feted as a new star of Brazilian popular music. By late 1968, however, Veloso was fully immersed in the tropicalia experiment, and his performances, which were expressly intended as provocative art "happenings", caused a near riot. In the first round of the competition on 12 September, Veloso was initially greeted by enthusiastic applause, but the mood quickly changed when the music started. Veloso came on dressed in a bright green plastic tunic, festooned with electrical wires and necklaces strung with animal teeth, and his backing band Os Mutantes were also dressed in similarly outlandish attire. The ensemble launched into a barrage of psychedelic music, played at high volume, and Veloso further outraged the students with his overtly sexual stage movements. The crowd reacted angrily, shouting abuse at the performers and booing loudly, and their fury was only exacerbated by the surprise appearance of an American pop singer, John Dandurand, who joined Veloso on stage and grunted incoherently into the microphone. After such a powerful negative reaction, Veloso was unsure whether to appear in the second round on 15 September, but his manager convinced him to go on, and this chaotic performance was recorded live and later released as a single. The students in the audience began hissing as soon as Veloso's name was announced, even before he had even taken the stage. Wearing the same green costume (minus the wires and necklaces), Veloso came on with Os Mutantes amid a storm of catcalls, and the group launched into a provocative new song Veloso had written for the occasion, "É Proibido Proibir" ("It is Forbidden to Forbid"), the title of which he had taken from a photo of a Parisian protest poster, which he had seen reproduced in a local magazine. The booing and jeering was soon so loud that Veloso struggled to be heard over the din, and he again deliberately taunted the leftists with his sexualised stage actions. Within a short time the performers were being pelted with fruit, vegetables, eggs and a rain of paper balls, and a section of the audience expressed their disapproval by standing up and turning their backs to the performers, prompting Os Mutantes to respond in kind by turning their backs on the audience. Infuriated by the students' reaction, Veloso stopped singing and launched into a furious improvised monologue, haranguing the students for their behaviour and denouncing what he saw as their cultural conservatism. He was then joined by Gilberto Gil, who came on stage to show his support for Veloso, and as the tumult reached a crescendo, Veloso announced he was withdrawing from the competition, and after deliberately finishing the song out of tune, the tropicalistas defiantly walked offstage, arm in arm. On December 27, 1968, Veloso and Gil were arrested and imprisoned by the military government over the political content of their work. After two months, the two were released and subsequently forced to seek exile in London, where they lived and resumed their musical careers until they were able to return to Brazil in 1972. In 1993, Veloso and Gil released the album Tropicália 2, celebrating 25 years of the movement and commemorating their earlier musical experiments.

Сын-пікірлер

Tropicália-ның тудырған дау-дамайлар қозғалыс мүшелерінің бұқаралық ақпарат құралдарымен қарым-қатынасының тұрақсыз және жандара жоқ болуына байланысты еді. Қозғалыстың өнерге жасаған баса назары, бұқаралық ақпарат құралдарының жаппай сұранысқа және тауарлық құндылыққа ие болу қажеттілігімен қақтығысты. Tropicália-ның сезімталдық пен жарқындығы да бар еді. Бұл 1960 жылдары Бразилиядағы әскери биліктің қайта орнатылуына қарсы наразылықтың және бұқаралық ақпарат құралдарының наразылық білдіруіне қосымша себеп болды. 1968 жылы клубтарда, музыкалық фестивальдерде және телешоуларда өткен Tropicália іс-шаралары бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды және Каэтано Велозо мен Гилберто Гил мен олардың сыншылары арасында шиеленісті күшейтті. Бұл кең таралған назар әскерилердің назарын аударды, олар Tropicália-ның мәдени салаға тигізетін наразылық әсерінен қорқыды. 1968 жылдың соңында Tropicália халықаралық қарсы мәдениеттермен және қозғалыстармен, әсіресе АҚШ-тағы афроамерикандық «Қара күш» қозғалысымен байланысын күшейтті. Қозғалыс солшыл бағытқа қарай бет бұрды және көркемдік шығармашылықты жандандыруға ұмтылды. Осы жылы өткен Tropicália концертінде Каэтано Велозо өнер көрсетіп жатқанда, зал ішінде tropicália жақтастары мен ұлттық музыканы қолдайтындар арасында төңкеріс болды. Ұлтшылдардың көп бөлігі жоғары оқу орындарының студенттері еді, ал туған дау-дамай кезінде Велозоға айқай-шулар мен қоқыстар лақтырылды. Ұлтшыл топтың қозғалысқа қарсылығы жаңалық емес еді, бірақ бұл оқиға олардың қарсылығының шегіне жеткен нүктесі болды. Sucata түнгі клубында Tropicália шоулары Бразилияның әскери басқаруымен күресті. Велозоның үкіметтің тілегі бойынша шоуларды цензуралаудан бас тартуына байланысты әскерилер Tropicália іс-шараларын қадағалауды бастады. 1968 жылдың 27 желтоқсанында, үкіметтік репрессияның ең жоғары нүктесінде Каэтано Велозо мен Гилберто Гил тұтқындалды, қамауға алынды және екі жарым жылға Лондонға жер аударылды. Қазіргі сыншы Роберто Шварц Tropicália-ның Бразилияның мәңгілік жамандығы ретінде абсурд идеясын бекітудегі рөлін және оның идеологиялық санасымен байланысты мәселелерін талқылайды. Алайда, қозғалыстың көзқарастары үнемі өзгеріп отыратын және бір орталық идеяға тоқталмайтын.

Tropicália's controversy can be traced to the uncertain and unfriendly relationship the members of the movement had with the mass media. The movement's emphasis on art clashed with the media's need for mass appeal and marketability. Tropicália additionally had an image of sensuality and flamboyance. This was a protest to the reinstated oppression of Brazil's military rule in the 1960s, and an additional cause for media pushback. In 1968, tropicália events at clubs, music festivals, and television shows attracted media attention and aroused tension between Caetano Veloso and Gilberto Gil and their critics. This widespread attention attracted the attention and suspicion of the military, who feared tropicália's influence of protest in the cultural realm. Near the end of 1968, tropicália experienced a shift to a more overt association with international countercultures and movements, most notably that of African American Black Power in the United States. The movement was becoming increasingly leftist, and pushed for artistic output. At a later tropicália concert in the same year, during a performance by Caetano Veloso, a riot erupted in the auditorium between tropicalists and supporters of nationalist participant music. The nationalists were primarily college students, and the uproar culminated with screams and hurling garbage at Veloso. The nationalist participant group's resistance of the movement was nothing new, but this incident was the tipping point of their opposition. At the nightclub Sucata, tropicália shows became increasingly resistant to Brazil's military run society. Due to Veloso's refusal to censor the shows to government wishes, the military began to monitor tropicália events. On December 27, 1968, at the peak of government repression, Caetano Veloso and Gilberto Gil were arrested, detained, and exiled to London for two and a half years. Modern critic Roberto Schwarz addresses tropicália's hand in solidifying the idea of the absurd as a permanent evil of Brazil, and its issues with an ideological mentality. However, the approaches of the movement were ever shifting and did not stick to one central idea.

Ықпал

1940 жылдар бойы, 1955 жылы қайтыс болғанға дейін әнші және актриса Кармен Миранда Голливуд мюзиклдерін жасап, тікелей эфирде өнер көрсетті. 1939 жылы Бродвейде алғаш рет пайда болғанға дейін ол 1930 жылдары Бразилияда сәтті мансапқа ие болды және "Самба патшайымы" деп танылды. Бірақ ол АҚШ-та халықаралық деңгейде танымал болғаннан кейін, көптеген бразилиялықтар оның әсем костюмдері мен өнерін бразилиялық мәдениеттің пародиязы деп есептеді. 1968 жылы Каэтано Велосоның "Tropicália" әнінде музыкант Кармен Миранданы еске алады, оның жарқыраған бейнесі оған шабыт берген. Каэтано Велосо Кармен Миранданы өзінің буыны үшін "мәдени тұрғыдан жағымсыз нысан" деп айтқан. Ғалым Кристофер Даннның пікірінше, Велосо Карменді қабылдау арқылы оны "бразилиялық мәдениеттің және оның шетелде қабылдануының аллегориясы" ретінде қарастырады.

Тропикалиядан кейінгі

Тропикалия қазіргі Бразилияға екі ерекше қозғалысты – антропофагия және Конкретизм [pt] енгізді. Бұған қоса, Бразилияда постмодернизмді қалыптастыруға көмектескен шетелдік поп-музыка да болды. Дау-дамай мен зорлық-зомбылыққа қарамастан, Освальдтың антропофагиясында дәстүрдің сақталуы байқалады, ол бір кезде 19 ғасырдағы романтикалық индейанизм идеяларымен қақтығысқа түскен еді. Бұл идеялар театрларда және адамдардың көзқарастарында көрініс берді және поэзиялық туындылардың ұзақ тарихымен байланысты қарым-қатынастың бір бөлігі болып табылады. Сонымен қатар, тропикалияның тұтқындалмаған немесе азапталмаған мүшелері қатаң және қысым көрсетіп отырған биліктен қашу үшін өз еркімен эмиграцияға кетті. Көптеген адамдар түрлі елдер мен қалалар арасында үздіксіз саяхаттап жүрді. Кейбіреулері ешқашан тоқтап тұра алмады. Каэтано, Гил және Торквато Нето сияқты тұлғалар Лондон, Нью-Йорк немесе Париж сияқты қалаларда уақыт өткізді. Кейбіреулеріне, бірақ барлығына емес, бірнеше жылдан кейін Бразилияға оралуға рұқсат берілді. Ал басқалары тек қысқа мерзімге ғана орала алды. Осы уақытта, жасырын журналдар кеңінен таралып, эмиграцияда жүргендерге өз тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік берді. Мысалы, Нью-Йоркке көшіп кеткен Оитичика "Марио Монтез, Тропикамп" атты мақала жариялады. Талаптардың қауіпті және жүйелі сипаты тропикалия дәуіріндегі мақалалардың тақырыптарында көрінетін. Бұл журналдар Америка Құрама Штаттарында және Бразилиядағы басқа адамдардың да оқиғаларын баяндады. Тропикалияның жасырынуы топ мүшелері арасындағы бірлікті күшейтті, себебі Оитичика сияқты адамдар мақалаларын Бразилияға жіберіп, олардың жергілікті жерлерде таратылуын қамтамасыз етті. 2002 жылы Каэтано Велосо "Тропикалық шындық: Бразилиядағы музыка мен революция тарихы" атты тропикалия қозғалысы туралы еңбегін жариялады. 1999 жылғы "Tropicália Essentials" жинағында Гилберто Гил, Каэтано Велосо, Гал Коста, Том Зе және Os Mutantes әндері жинақталған. Басқа жинақтардың ішінде: "The Tropicalia Style" (1996), "Tropicália 30 Anos" (1997), "Tropicalia: Millennium" (1999), "Tropicalia: Gold" (2002) және "Novo Millennium: Tropicalia" (2005) бар. 2006 жылы "Tropicalia: A Brazilian Revolution in Sound" атты тағы бір жинақ шықты. 2012 жылы "Tropicália" атты деректі фильм түсірілді, оның режиссері бразилиялық Марсело Мачадо болды, ал Фернандо Меиррельс атқарушы продюсерлердің бірі болды.

Tropicalia introduced two very unusual movements to modern Brazil – antropofagia and Concretismo [pt]. In addition to this was pop music from abroad that helped inaugurate postmodernism in Brazil. In spite of the falling outs and violence, there is a permanence of tradition in Oswald's antropofagia, who at one point of time conflicted with the idea of Romantic Indianism of the nineteenth century. These ideas were and still are seen in theaters and people's notions that involved a relationship that tied back to a longer history of poetic creations. Moreover, members of tropicalia who were not arrested or tortured, voluntarily escaped into exile in order to get away from the strict and repressing authorities. Many continuously went back and forth between different countries and cities. Some were never able to settle down. People like Caetano, Gil, and Torquato Neto, spent time in places like London, New York, or Paris. Some, but not all, were allowed to return to Brazil after years had passed. Others, still could only stay for short periods of time. At the same time, underground magazines were expanding and this gave those who were overseas a chance to speak up about their experiences. Oiticica, for example, was one who moved to New York and published a magazine article titled, “Mario Montez, Tropicamp”. The names for the titles that were used related to the risky and systematic aims during the times of tropicalia. These magazines also told the stories of others who were in the United States and home in Brazil. By tropicalia going underground, there was a unity of the members within the group because people like Oiticica sent these writing to Brazil so that the articles could circulate locally. In 2002, Caetano Veloso published an account of the tropicália movement, Tropical Truth: A Story of Music and Revolution in Brazil. The 1999 compilation Tropicália Essentials, featuring songs by Gilberto Gil, Caetano Veloso, Gal Costa, Tom Zé, and Os Mutantes, is an introduction to the style. Other compilations include The Tropicalia Style (1996), Tropicália 30 Anos (1997), Tropicalia: Millennium (1999), Tropicalia: Gold (2002), and Novo Millennium: Tropicalia (2005). Yet another compilation, Tropicalia: A Brazilian Revolution in Sound, was released to acclaim in 2006. A 2012 documentary film, Tropicália, was made on the subject and artists in general; directed by Brazilian filmmaker Marcelo Machado, where Fernando Meirelles served as one of its executive producers.