Кіріспе

спорттық жарыс

UEFA Еуропа чемпионатының 13-шы шығарылымы

2008 жылғы UEFA Еуропа чемпионаты, көбінесе UEFA Euro 2008 немесе жай ғана Euro 2008 деп аталады, бұл UEFA-ның (Еуропа футбол ассоциациялары одағының) мүше елдері арасында төрт жылда бір рет өткізілетін 13-ші Еуропа чемпионаты. Ол 2008 жылдың 7-29 маусымы аралығында Австрия мен Швейцарияда (екі ел де турнирді бірінші рет қабылдады) өтті. Турнирді Испания жеңді, финалда Германияны 1:0 есебімен жеңіп алды. Испания топтық кезеңдегі барлық ойындарын жеңіп, содан кейін Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен екінші ел болды, бұл Францияның 1984 жылғы жетістігімен сабақтас. Испания 1996 жылғы Германиядан бері турнирді жеңіліссіз алған алғашқы команда атанды. Грекия турнирге 2004 жылғы UEFA Еуропа чемпионатының чемпионы ретінде келді. Олар Euro 2008-дегі ең нашар нәтижені көрсетті, үш топтық ойында жеңіліске ұшырап, ең аз сыйлық ақшасын алды. Барлығы 31 матч өткізіліп, қатысушы елдер 77 гол соқты, бұл өткен турнирдегіден кем емес. Австрия мен Швейцария жарысқа қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде іріктеліп алды, ал қалған 14 команда 2006 жылдың тамызы мен 2007 жылдың қарашасы аралығында өткен іріктеу турнирі арқылы анықталды. Еуропа чемпионы ретінде Испания 2009 жылы Оңтүстік Африкада өткен FIFA Конфедерациялар кубогына қатысу құқығын алды.

Ұсыныс беру процесі

Австрия және Швейцария бірігіп турнирді қабылдауға үміттенді, сонымен қатар Босния және Герцеговина – Хорватия, Грекия – Түркия, 4 елден құралған скандинавиялық үміткерлік (Дания, Финляндия, Норвегия және Швеция), Венгрия, Ресей және Шотландия – Ирландия Республикасы сынды тағы алты үміткермен бәсекелестікке түсті. Бұрын Австрия мен Венгрия 2004 жылғы Еуропа чемпионатын бірлесіп қабылдауға тырысып, Португалияға есе жіберген еді, ал Швеция 1992 жылғы Еуропа чемпионатын өткізген. УЕФА атқару комитетінің соңғы дауысы: Дегенмен, олар бір голмен жеңіліп қалды, осылайша 2008 жылғы Еуропа чемпионатының тарихында тұңғыш рет жеңімпаз елдің өкілдері плей-офф кезеңіне қатыса алмады. А тобындағы қызықты ойында жарақат алып, дисквалификацияға ұшыраған Түркия 0:2 есебімен ұтылып тұрғанда, чехиялықтарды 3:2 есебімен жеңді. Бұл ойында Петр Чехтың қалыпты емес қатесінен кейін Нихат Кахведжи үшін ең оңай гол соғу мүмкіндігі туды. Осы ойында дарбазашы Волкан Демирел чехиялық шабуылшы Ян Коллерді жерге түсіргені үшін қызыл карточка алды. Түркия А тобынан Португалиямен бірге келесі кезеңге өтті. Франция C тобындағы сенімді қарсылас болды, алғашқы ойында Румыниямен 0:0 есебімен тең түсіп, бір ұпай ғана жинады. Италия соңғы күні француздарды жеңіп, төрт ұпаймен турнирді аяқтады және жартылай финалға Нидерландымен бірге өтті. Соңында, D тобында Грекия 2004 жылғы сенімді жеңісін қайталай алмады және турнирді ұпайсыз аяқтады. Ресей Швецияны жеңіп, келесі кезеңге өтті, Испаниямен бірге плей-офф кезеңіне жолдама алды. 11 маусымда Швейцария мен Түркия арасындағы А тобындағы матч кезінде қатты жаңбыр салдарынан Базельдегі Сент-Якоб стадионының алаңы қайта жабылуға мәжбүр болды. Жаңа алаң 19 маусымда Португалия мен Германия арасындағы ширек финалдық матч алдында орнатылды. Ширек финалда португалиялық команда жаттықтырушысы Луис Фелипе Сколариге лайықты эскорт жасауға мүмкіндік бермеді – турнир ортасында Сколаридің ағылшын клубы «Челсиге» өтетіні туралы хабарламадан кейін – Германиямен қызықты ойында жеңіліп қалды. Түркия соңғы сәтте жеңіске жете беруді жалғастырып, қосымша уақыттың соңында Хорватиямен тең түсіп, пенальтилер сериясінде жеңіске жетті. Голландиялық Гус Хиддинк басқарған Ресей екі қосымша уақыт голымен Нидерландыны жеңді. Соңғы ширек финалда Испания Италияны пенальтилер сериясінде жеңіп, негізгі уақытта гол соға алмады. Түркияның жолы жартылай финалда Германиямен кездесуде тоқтап қалды. Түркия жарақат немесе дисквалификация салдарынан құраманың тоғыз ойыншысы жоқ болған күйде ойынға шықты, бірақ бірінші голды соқты. Кейін олар 2:2 есебімен теңестірді, бірақ Германия соңғы минутта жеңіске жетті. Ойын кезінде Австриядағы трансляциялық релелік станциясында болған дауыл салдарынан әлемдік теледидар трансляциясы үзілістермен тоқтады, бұл Германияның екінші голын көрсетуге мүмкіндік бермеді. Швейцариялық телеарна SRG SSR өздерінің трансляциялық жабдықтары болғандықтан трансляцияны жалғастырды. Үзілген трансляция кезінде неміс және австриялық ZDF және ORF телеарналары неміс тілді швейцариялық SF 1 арнасының трансляциясын көрсетуге бастарды. Бұл Германияда неміс голы көрсетілуін қамтамасыз етті, бірақ Түркияда емес. Испания екінші жартылай финалда Ресейді 3:0 есебімен жеңіп, екінші жартыда Хави, Даниэль Гвиса және Давид Сильва гол соқты, осылайша Испания 24 жылдан бері алғаш рет ірі финалға өтті. Финалда Венадағы Эрнст Хаппель стадионында Испания Фернандо Торрес соққан голдың арқасында Германияны жеңіп, екінші рет Еуропа чемпионы атанды. Германия күшті бастама бергенімен, Испания орныққаннан кейін қауіптірек бола бастады. Жарты сағаттан кейін Хави Германияның қорғаныс шебінен Торреске пас берді, ол күмәнді Филипп Ламды жеңіп, секіріп жатқан Йенс Леманнан және алыс бұрышқа допты жіберді. Бұл гол ойынның жалғыз голы болды, Испания Германиядан басымдық танытқанмен, жеңіске жетті және УЕФА Еуро-2008 чемпионы атанды.

Біліктілік

Біліктілік кезеңіне жеребе салу 2006 жылғы 27 қаңтарда сағат 12:00-де (CET) Монтрё қаласында (Швейцария) өтті. Іріктеу процесі 2006 жылғы әлем чемпионатынан бір ай кейін басталды. Австрия және Швейцария жарыс финалдарына автоматты түрде қатысуға құқық алды, себебі олар жарысты қабылдаған елдер еді. Бұрынғы турнирлермен салыстырғанда іріктеу форматы өзгертілді. Жеті топтың жеңімпаздары мен күміс жүлдегерлері чемпионатқа автоматты түрде ілікті, ал жарысты қабылдаған елдер 16 командадан тұратын турнирдегі қалған екі орынды толтырды. Бұл өзгеріс топтарда екінші орын алған командалар арасында плей-офф ойындары болмағанын білдіреді – олар тікелей финалға жолдама алды. Топтарда алғашқы екі орынға ілеспеген командалар іріктеуден өтпеді. А тобы сегіз командадан, ал қалғандары жеті командадан тұрды. Бұрынғы турнирге қатысқан 16 команданың 12-сі осы жолы да іріктеліп, ал жарысты қабылдаған Австрия және Польша Еуропа чемпионатында тұңғыш рет өнер көрсетті. Румыния мен Түркия 2004 жылғы турнирде қатыспағаннан кейін қайтадан іріктеуге қатысты. 1984 жылдан бері алғаш рет Ұлыбритания мен Ирландиядан ешқандай команда іріктеле алмады, соның ішінде 2006 жылғы әлем чемпионатының ширек финалисі Англия да. Басқа да көзге түсетін командалардың арасында 2006 жылғы әлем чемпионатының ширек финалисі Украина және 1980 жылдан бері алғаш рет іріктеуден өтпеген Дания бар. Болгария мен Латвия да 2004 жылғы Еуропа чемпионатында ойнағаннан кейін іріктеуге қатыса алмады.

Орындар

Турнир екі елде – төрт Аустрияда және төрт Швейцарияда, барлығы сегіз аренада өтті. Әр аренаның турнирге кем дегенде 30 000 көрермен сыйымдылығы болды; ең ірі стадион Венадағы Эрнст Хаппель стадионы, оның сыйымдылығы 53 295 адамды құрады. Осы себепті Эрнст Хаппель стадионы финалға таңдалды. Швейцария топтық кезеңнің үш матчын да Базельдегі Сент-Якоб паркінде өткізді, сонымен қатар финал Венада өткізілгеніне байланысты, турнирдің ашылу матчы да осы аренада ұйымдастырылды. Австрия топтық кезеңдегі барлық ойындарын Эрнст Хаппель стадионында өткізді. 2004 жылы Цюрихтегі арена ұйымдастырушылар үшін мәселе тудырды. Алғашқы жоспар бойынша, Hardturm стадионы жаңартылып, қаланың аренасы ретінде пайдаланылуы тиіс еді, бірақ сот процестері жоспарды 2008 жылы пайдалануға мүмкіндік болмайтын деңгейге дейін кешіктірді. Бұл қиындық тудырды, себебі УЕФА мен ұйымдастырушылар арасындағы келісімде әр елде төрт арена қолданылуы тиіс еді. Мәселе шешілді, қашан ұйымдастырушылар Летцигрунд стадионын жаңартуды ұсынды; УЕФА 2005 жылғы қаңтарда түзетілген жоспарды бекітті. Letzigrund стадионында алғашқы футбол матчы 2007 жылдың 23 қыркүйегінде өтті. Австрия Швейцария Вена Клагенфурт Базель Берн Эрнст Хаппель Вёртерзее стадионы Сент-Якоб паркі Stade de Suisse Сыйымдылығы: 53 295 Сыйымдылығы: 31 957 Сыйымдылығы: 42 500 Сыйымдылығы: 31 907 Инсбрук Зальцбург Женева Цюрих Тиволи Ной Стадион Вальс Зизенхайм Стадион де Женева Летцигрунд Сыйымдылығы: 31 600 Сыйымдылығы: 31 895 Сыйымдылығы: 31 228 Сыйымдылығы: 30 930

Командалық базалық лагерьлер

Әр команда матчтар арасындағы уақытта "командалық базалық лагерьге" қол жеткізді. Командалар турнир барысында осы жерлерде жаттықты және тұрды, ал өз базаларынан тыс жерлерде өтетін ойындарға сапарлады. 16 команда өз таңдауларын 2007 жылдың 18 желтоқсанында УЕФА-мен келісті.

Топтық кезең

Төрт топтың әрқайсысының алғашқы екі командасы жартылай финалға өтті, ал соңғы екі команда турнирден шығарылды. Барлық уақыт жергілікті, CEST (UTC+2) бойынша көрсетілген.

Теледидарлық қамтудың бұзылуы

Германия мен Түркия арасындағы жартылай финалдың екінші таймында үш рет ойынның әлемдік теледидарлық көрсетілімі дерлік тоқтатылды. Венадағы дауыл Халықаралық хабар тарату орталығында (IBC) техникалық қиындықтар тудырды, ол Базель қаласындағы (Швейцария) матчтан келетін теледидарлық сигналды таратты, нәтижесінде әртүрлі көрермендер бір немесе бірнеше голды көре алмады. Әртүрлі ұлттық телеарналар шұғыл шаралар қолданды, мысалы, радио хабарларын қосты (мысалы, BBC Radio 5 Live арнасынан хабар берді, Ирландия RTÉ Two студиясының жүргізушісі Билл О’Херлихи және сарапшылары Эмон Данфи, Джонни Джайлс және Лиам Брейди матчта болған оқиғалар туралы шұғыл талқылау жүргізді, ал норвегиялық TV2 комментаторы Øyvind Alsaker ұялы телефонын алып, 3G желісі арқылы тікелей эфирге түсірді). Тек швейцариялық SRG телеарнасы толыққанды көрсетуді сақтап қалды, себебі ол IBC сигналдарынан өзге тікелей сигналды пайдаланды.

Жаңа жүлде

ЕВРО-2008 турнирінің жеңімпаздарына жаңа кубок табыс етілді. Аспери Лондон компаниясы жасаған Анри Делоней кубогының жаңа нұсқасы, Артус Бертран жасаған түпнұсқаның дерлік толық көшірмесі болып табылады. Түпнұсқаның арт жағында допты ойынмен айналысатын шағын мүсін және мәрмәр тұғыры алынып тасталды. Кубоктың тұрақтылығын арттыру үшін күміс негізі де кеңейтілді. Жеңімпаз елдердің аттары бұрын тұғырға жазылған еді, енді кубоктың күмістен жасалған арт жағына қашап жазылған. Оның салмағы және биіктігі – .

Жарыс шашы

Финалдық матчқа арналған доп жеребе салтанатында таныстырылды. Adidas компаниясы жасаған және Europass деп аталған бұл 14 панельді доп Teamgeist добымен бірдей құрылымда, бірақ беттік дизайны өзгертілген. Финалда Europass Gloria деп аталатын нұсқасы пайдаланылды. Доптың ұшу бағытын болжамсыз өзгертетіні және қақпашыларға дұрыс бағалауды қиындататыны туралы алаңдаушылықтар туды. Германияның Йенс Леманны және Чехияның Петр Чехы сынға тартылған атақты ойыншылардың қатарында болды. Аталған мәлімдемелерді доптың дизайнері Оливер Кан жоққа шығарды.

Музыка

Ресми әуенді UEFA атынан Faithless тобының Ролло Армстронг жазды. 2008 жылғы Еуропа чемпионатының ресми әні Энрике Иглесиастың "Сен мені ести аласың ба?" әні болды, ол 29 маусымда Венадағы Эрнст Хаппель стадионында финал алдындағы ресми жабылу салтанатында тікелей орындалды. "Like a Superstar" және "Feel the Rush" атты екі саундтрек Ямайкалық регги әншісі Шаггимен 2008 жылғы Еуропа чемпионатының талисман әндері ретінде жазылды. Олар Trix және Flix егіз талисмандарының бейнеклиптеріне музыкалық қосымша болды. Хорватия құрамасының бас жаттықтырушысы Славен Билич өзінің рок-тобы Rawbau-мен бірге елдің ресми Euro 2008 әнін – "Vatreno ludilo" ("Отты асығу") жазды. "Seven Nation Army" әні The White Stripes тобынан ойыншылар алаңға шығар алдында ойнатылды, ал Bellini неміс би тобының "Samba de Janeiro" әнінің ремиксі чемпионаттағы әр голдан кейін дыбысталды.

Ұраны

УЕФА Еуро-2008 слоганы 2007 жылдың 24 қаңтарында таңдалды: «Эмоцияларға дайындалыңыз». УЕФА президенті Мишель Платини: «Бұл УЕФА Еуро-2008 турнирінің мәнін толыққанды көрсетеді: әртүрлі эмоциялар – қуаныш, көңіл көтеріңкісіздік, жеңілдік немесе жоғары кернеу – соңғы сигналға дейін».