Кіріспе
2004 жылғы Еуропа чемпионаты, көбінесе Еуро-2004 деп аталатын, УЕФА Еуропа чемпионатының 12-шы турнирі болды. Бұл төрт жылда бір рет өткізілетін футбол жарысы, УЕФА мүше елдерінің ұлттық құрама командалары арасында күш сынасады. Финалдық турнир Португалияда алғаш рет 2004 жылдың 12 маусымынан 4 шілдесіне дейін өтті. Барлығы сегіз қаладағы он аренада 31 матч өткізілді: Авейру, Брага, Коимбра, Гимараеш, Фару/Лоуле, Лейрия, Лиссабон және Порту. 1996 және 2000 жылдардағыдай, финалдық турнирде 16 команда қатысты: турнир ұйымдастырушы ел және 2002 жылдың қыркүйегінде басталган іріктеу турнирінен өткен 15 команда. Латвия плей-оффта Түркияны жеңіп, алғаш рет ірі турнирге қатысты, ал Грекия 24 жылдан кейін Еуропа чемпионатына оралды. Турнирде көптеген күтпеген оқиғалар болды: Германия, Испания және Италия топтық кезеңнен шығарылды, ал Франция, бұрынғы чемпион, Грекияға қарсы ширек финалда жеңілді. Португалия Грекияға қарсы алғашқы ойында жеңіліске ұшырағанына қарамастан, финалға өтті, Англия мен Нидерландыны жеңіп жолын жалғады. Үлкен еуропалық футбол турнирінде алғаш рет финалдық матчта ашылу матчындағы командалар кездесті. Португалия Ангелос Харистеас голымен Грекиядан қайта жеңілді. Грекияның жеңісі күтпеген болды, себебі олар бұрын тек екі ірі турнирге қатысқан: 1980 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатында бір ұпай ғана алған және 1994 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында үш ойында да жеңіліске ұшыраған. Жеңімпаз ретінде Грекия 2005 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогында Еуропаны өкілдік ету құқығын алды. Ашылу салтанатында португал теңізшілерінің саяхатын бейнелейтін кеме суреттелді. Жабылу салтанатында португал-канад әншісі Нелли Фуртадо өзінің "Força" әнін орындады, бұл ән турнирдің ресми гимні болды.
the sporting event
The 2004 UEFA European Football Championship, commonly referred to as Euro 2004, was the 12th edition of the UEFA European Championship, a quadrennial football competition contested by the men's national teams of UEFA member associations. The final tournament was hosted for the first time in Portugal, from 12 June to 4 July 2004. A total of 31 matches were played in ten venues across eight cities – Aveiro, Braga, Coimbra, Guimarães, Faro/Loulé, Leiria, Lisbon, and Porto. As in 1996 and 2000, the final tournament was contested by 16 teams: the hosts plus the 15 teams that came through the qualifying tournament, which began in September 2002. Latvia secured their first participation in a major tournament after overcoming Turkey in the play offs, while Greece returned to the European Championship after 24 years. The tournament was rich in surprises and upsets: Traditional powerhouses Germany, Spain, and Italy were eliminated in the group stage, while defending champions France were knocked out in the quarter finals by Greece. Portugal recovered from an opening defeat against Greece to reach the final, eliminating England and the Netherlands along the way. For the first time in a major European football tournament, the last match featured the same teams as the opening match. Portugal were again defeated by Greece with a goal from Angelos Charisteas. Greece's triumph was unexpected, considering that they had only qualified for two other major tournaments: UEFA Euro 1980, at which they managed just one point, and the 1994 FIFA World Cup, where they lost all three matches. As winners, Greece earned the right to represent Europe at the 2005 FIFA Confederations Cup. During the opening ceremony, one of the tableaux depicted a ship – symbolising the voyages of the Portuguese explorers – sailing through a sea that transformed into the flags of all competing countries. In the closing ceremony, Portuguese Canadian singer Nelly Furtado performed her single and official tournament theme song, "Força".
Ұсыныс беру процесі
Португалия 1999 жылғы 12 қазанда Германияның Аахен қаласында Испания және Австрия мен Венгрияның бірлескен өтінімін жеңіп, УЕФА Еуро-2004 турнирін қабылдаушы ел ретінде жарияланды. Грекия Испаниямен тең ойнап, бірақ топтық кезеңнің соңғы матчында Ресейге есе жіберді. Португалия ашылу ойынындағы жеңілістен кейін, Сергей Овчинниковты алаңнан шығарған Ресейді 2:0 есебімен жеңіп, жағдайды түзетуге тырысты. Нуну Гомес Испанияға қарсы матчта жеңіс голын соқты, бұл Португалияның А тобында бірінші орынды алуын қамтамасыз етті. Грекия төртінші орынмен Испаниядан озып, ширек финалға өтті. Ағымдағы чемпион Франция ойынның қосымша уақытында екі гол соғып, 0:1 есебімен жеңіліп бара жатқанда Англияны 2:1 есебімен жеңді. Зинедин Зидан екі голды да соқты, екіншісі пенальтиден. Англияның қалған екі матчында жас жұлдыз Уэйн Руни көзге түсті. Ол кезде 18 жастағы Рунидің гол соғу қабілеті Швейцария (3:0) және Хорватия (4:2) командаларына қарсы жеңіске үлкен үлес қосты. Франция мен Англия топтан жеңімпаз және екінші орын алды. C тобында Швеция, Дания және Италия үш командасы тең ұпай жинады. Үш команданың арасындағы барлық матчтар тең аяқталды, ал үшеуі де Болгарияны жеңді. Италия гол айырмасы бойынша жеңіліп, Швеция мен Дания 2:2 есебімен тең ойнап, топ жеңімпазы және екінші орын алды. Италиялықтар Швеция мен Данияны матчты сөз байласып өткізді деп айыптады, өйткені екі команда да 2:2 есебімен Италиядан озып кететінін білген, бірақ УЕФА бұл шағымды қабылдамады. Чехия D тобында үш матчтың барлығында жеңіске жеткен жалғыз команда ретінде жеңіске жетті. Олар Латвияны 2:1, Нидерландыны 3:2 және Германияны 2:1 есебімен жеңді. Бұл немістер үшін Еуропа чемпионаттарындағы тағы бір көңіл көншіліксіз жағдай болды, олар екінші рет қатарынан топтық кезеңнен шыға алмады. Нидерланды ширек финалға жолдама алды. Англия мен Португалия арасындағы бірінші ширек финалда ағылшындар Майкл Оуэннің 2-ші минуттағы голымен есепті ашты. Португалияның содан бергі шабуылдық қысымы 83-ші минутта Хелдер Постиганың теңестіру голына әкелді. Ойынның соңғы минуттарында Оуэн португалдардың қақпасын шағып, Сол Кэмпбелл соққан допты қайтаруға тырысты, бірақ рефери Урс Майер португалдық қақпашы Рикардоға жасалған бұзушылық үшін голды есепке алмады. Екі команда да қосымша уақытта гол соғып, ойынды пенальти сериясына жеткізді. Португалия 6:5 есебімен жеңіске жетті, Рикардо Дариус Васселлдің соққысын сейімдеп, өзі жеңіс голын соқты. Грекия бәрін таң қалдырды. 65-ші минутта Ангелос Харистиас гол соғып, Грекия Францияны 1:0 есебімен жеңіп, жартылай финалға өтті. Бұл жеңіс Грекияны бір турнирде қос команданы жеңген алғашқы командаға айналдырды. Швеция мен Нидерланды қызықты, бірақ голсыз тең түсті, тіпті Фредди Люнберг голландиялықтардың қақпа бағанасына тиген драмалық қосымша уақыттан кейін де. Голландиялықтар 5:4 есебімен пенальти сериясында жеңіске жетіп, ірі турнирдегі пенальтиден алғашқы жеңісін тойлады. Соңғы ширек финалда чехиялықтар Данияны жеңіп, Милан Барош екі гол соғып, 3:0 есебімен жеңіске жетті. Бірінші жартылай финалда Португалия мен Нидерланды кездесті. Криштиану Роналду бірінші таймның ортасында бұрыштан гол соғып, үй иелерін алға шығарды, ал бір сағаттан кейін Манише пенальти алаңының бұрышынан керемет гол соқты. Хорхе Андраде өз қақпасына гол соғып, Нидерландыға үміт сыйлады. Ойын Португалияның 2:1 есебімен аяқталды. Португалия ашылу ойынындағы сәтсіздіктен кейін, Еуропа чемпионаттарының финалына алғаш рет өтті. Чехия финалда үй иелерімен кездесуге басты үміткер болып көрінді. Олар төрт матчтың барлығында жеңіске жетіп, кубокты жеңіп алуға фавориттер саналды. Алайда, олар мұны істеу үшін гректерді жеңіп өтуі керек еді. Чехияның бірнеше мүмкіндігі болды, соның ішінде Томаш Росицкийдің соққысы бағанаға тиді. Ойын қосымша уақыттың бірінші жартысының соңғы минуттарына дейін голсыз аяқталды, ол кезде Траянос Деллас жеңіс голын соқты, бұл Еуропа чемпионатындағы алғашқы және жалғыз күміс гол болды. Финал турнирдің ашылу ойынының қайталануы болды және Португалия жеңіліске кек алуға үміттенді. Португалия шабуылдап, допты бақылауға алды, бірақ тағы да Грекияның мықты қорғанысы мен қақпашылары қонақтарды қоршаудан алып тастады. Сағат біткенше Грекия сапында Ангелос Харистиас гол соқты. Португалия голдан кейін қысымды жалғастырды, бірақ бес минут қосымша уақыт берілгеніне қарамастан, теңестіруді таба алмады. Грекия 1:0 есебімен жеңіске жетіп, Еуропа чемпионы атанды, турнир басталар алдында олардың жеңіске жету мүмкіндігі 150:1 деп бағаланған еді. Грекияның нокаут кезеңіндегі барлық жеңістері бірдей болды: 1:0 есебімен жеңіс, гол оң жақ қанаттан берілген кросстен соққан бас голынан туды. Португалия Еуропа чемпионатының финалында жеңіліске ұшыраған алғашқы үй иесі ел болды.
Біліктілік
2002 жылдың 25 қаңтарында Португалияның Санта-Мария-да-Фейра қаласындағы Europarque конгресс орталығында іріктеу турнирінің жеребесі салынды. Елу команда он топқа, әр тобынан бес командадан бөлінді және әр команда өз алаңында және қарсыласының алаңында барлық қарсыластарымен екі матч өткізді. Іріктеу матчтары 2002 жылдың қыркүйегінен 2003 жылдың қарашасына дейін өтті. Әр топтың бірінші орын алған командалары финалдық турнирге автоматты түрде ілікті, ал екінші орын алған он команда екі ойындық плей-оффқа қатысып, финалдық турнирге қатысатын қалған бес команданы анықтады.
Білікті командалар
Он алты финалисттің оны 2000 жылғы бұрынғы турнирге қатысқан. Латвия ірі футбол жарысына алғаш рет қатысты, ал Грекия 24 жылдық үзілістен кейін Еуропа чемпионатының финалына қайта оралды. Болгария, Хорватия, Ресей және Швейцария да 1996 жылғы дебюттерінен бері екінші рет турнир финалына қатысты. 2024 жылға дейін, бұл Болгарияның Еуропа чемпионатының финалына соңғы рет қатысқан уақыты, сондай-ақ Болгарияның ірі турнирге соңғы рет қатысқан уақыты, Латвияның жалғыз қатысқан уақыты, және Польшаның соңғы рет іліккен уақыты болды.
Ұжымдар
Әр ұлттық команда турнирдің ашылу матчына кем дегенде он күн бұрын 23 ойыншыдан тұратын құрамды ұсынуы тиіс еді, олардың арасында міндетті түрде үш қақпашы болуы керек. Егер ойыншы командасының алғашқы матчына дейін ауыр жарақат алса немесе ауырып, турнирде қатыса алмайтын болса, оның орнына басқа ойыншы қосылатын еді.
Топтық кезең
УЕФА 2003 жылғы 10 наурызда Португалияның Порту қаласында финалдық турнирдің ойын кестесін жариялады. Алдыңғы турнирлерде екі күн бойы күніне екі ширек финалдық матч өткізілгенімен, Еуро-2004 турнирінде ширек финалдық матчтар төрт күн қатарынан, күніне бір матчтан өткізілуі тиіс болды. Барлық уақыт жергілікті уақыт бойынша, WEST (UTC+1).
Логотип, талисман және ресми ән
Турнирдің ресми логотипі Euro RSCG Wnek Gosper агенттігімен жасалды және 2002 жылғы 13 мамырда Лиссабонның Белем мәдени орталығында өткен салтанатты шарада таныстырылды. Ол – жеті жасыл нүктемен оралып тұрған жүректің ортасындағы футбол. Футболдың панельдерінде португалдық халықтық өнер мотивтері бейнеленген, ал жүрек Виана-ду-Кастелу қаласының филигран өнерінің дәстүрлі стилінде жасалған. Бұл қабылдаушы елдің футболға деген құштарлығын көрсетеді. Жеті нүкте Португалияның маңызды элементтері мен жетістіктерін символдайды, мысалы, ұлттық гербтегі қамалдар саны немесе Саяхаттар дәуірінде жеті теңізді жаулап алу. Логотиптің түстер палитрасы Португалия туына негізделген, ал жылы тоннары Португалияның ландшафты мен климатына тән жарық пен күнге еске салады. Турнирдің слоганы – "Vive O 2004!". Ресми талисман – португалдық түстердегі (қызыл жейде және жасыл шорты) футбол формасын киген, Кинас есімді бала. Ол португал гербінің символы – кинас атауынан шығарылған. Кинас көптеген буынның білімі мен дарынына ие болды, сонымен қатар футболдың күші мен құштарлығын бейнеледі. Warner Bros. компаниясы жасаған Кинас 2003 жылғы 29 наурызда Порту қаласындағы Casa de Serralves-те ресми түрде таныстырылды. Ән оның екінші студиялық альбомы «Folklore»-дан алынған және турнир басталғаннан кейін жақында үшінші сингл ретінде жарық көрді. Фуртадо турнирдің ресми әнін орындау үшін таңдалды, себебі оның ата-анасы португалдықтар (анасы Азор аралдарынан). Ән әр матчта ойналып, финалға дейінгі жабылу салтанатында Фуртадо тікелей эфирде орындады.
Жарыс шашы
2003 жылы 30 қарашада Лиссабонда финалдық жеребе тарту рәсімінде ресми матч добы таныстырылды. Ол Adidas компаниясымен жасалған және португалдық теңіз саяхатшылары, мысалы Васко да Гама қолданған кеме журналының (roteiro) атымен Adidas Roteiro деп аталды. Сондай-ақ, бұл доп 2004–05 жылдарғы Германия Бундеслигасының орта маусымында қолданылды. Жаңа допқа ойыншылар мен техникалық штаб қызметкерлері әртүрлі пікір білдірді. Adidas компаниясы сынақтан өткізу үшін шақырған Англия құрамасының жартылай қорғаушысы Дэвид Бекхэм Roteiro добының өнімділігіне, әсіресе бос соққыларда, ризашылық білдірді. Италия құрамасының көрнекті ойыншылары Франческо Тотти, Андреа Пирло және қақпашы Джанлуиджи Буффон да сынға ұшыратты.
Тауарлар мен естелік заттар
2002 жылдың қарашасында УЕФА Warner Bros. Consumer Products (WBCP) компаниясын турнирдің жалпы әлемдік лицензиялық агенті ретінде тағайындады. Жалпы әлемдік лицензиялық құқықтардың иесі ретінде WBCP УЕФА атынан үшінші тараптармен өнім лицензиялық шарты жасасуға және қабылдаушы елде өнім сату стратегиясын анықтауға жауапты болды. Басқа міндеттеріне маркетингтік жоспарларды жасау және басқару, өнімдерді тарату және баға белгілеу, сондай-ақ тауарлық белгілерді заңсыз пайдалану мен өнімдерді сатудың алдын алу кірді. WBCP таңдаған 28 лицензия иесі 2000-нан астам тауарды жасады, олар Португалияда ғана емес, сонымен қатар Еуропа мен Азияның ірі нарықтарында таратылды. Португалияның 2004 жылғы Еуропа чемпионатының финалын қабылдауына орай, Португалияның ұлттық монета соғу және баспаханасы Imprensa Nacional Casa da Moeda және ұлттық пошта қызметі CTT ескерткіш монеталар мен маркалар жинақтарын шығарды.
Хабар тарату
Он аренаның әрқайсысында тікелей эфирде матчтарды көрсету үшін он тоғыз камера қолданылды, ал ашылу және іріктеу кезеңдеріндегі матчтарда үш қосымша камера пайдаланылды.