Кіріспе

2012 жылғы Еуропа чемпионаты, әдетте UEFA Euro 2012 немесе жай ғана Euro 2012 деп аталады, UEFA ұйымдастырған ерлер ұлттық футбол командалары үшін 14-ші Еуропа чемпионаты болды. 2012 жылдың 8 маусымы мен 1 шілдесі аралығында өткен финалдық турнирді Польша мен Украина (екі мемлекет де бірінші рет бас қосты) бірлесіп өткізді. Финалда Испания жеңіске жетті. Польша мен Украинаның ұсынысын УЕФА Атқару комитеті 2007 жылғы 18 сәуірде таңдады. Екі басқосушы команда автоматты түрде іріктеліп, қалған 14 финалист 51 команданың қатысуымен өткен іріктеу турнирі арқылы анықталды. Бұл 1996 жылдан бері қолданылып келе жатқан 16 командалық финал форматын қолданған соңғы Еуропа чемпионаты болды; 2016 жылғы Еуродан бастап ол 24 финалиске дейін кеңейтілді. 2012 жылғы Еуропа чемпионаты 8 алаңда, әр елде 4 алаңда өткізілді. Турнир үшін бес жаңа стадион салынды, ал үй иелері УЕФА-ның өтініші бойынша темір жол мен жол сияқты инфрақұрылымды жақсартуға көп қаржы салды. 2012 жылғы Еуропа чемпионаты 16 команда құрамында ең көп жиналғандар саны (1,440,896) және ойынға орташа есеппен (46,481) қатысты. Испания екі рет қатарынан Еуропа чемпионатын жеңген және үш рет үлкен турнирде (Еуро 2008, 2010 жылғы әлем чемпионаты және Еуро 2012) жеңіске жеткен алғашқы команда болды. Испания 2013 жылғы Конфедерациялар кубогына әлем чемпионатында жеңіске жетіп, енді екінші орынға ие болған Италияға жолдама алды. Австрия мен Швейцарияда өткен 2008 жылғы Еуропа чемпионатында сияқты, 2012 жылғы екі ел де топтық кезеңнен шығарылды. Бірнеше ойыншы 3 гол соқты, бірақ Фернандо Торрес 3 гол соққан ойыншылардың ішіндегі ең аз минут ойнағандықтан, ол турнирдің Алтын ботинкасының иегері атанды.

Ұсыныс беру процесі

Іс-шараны өткізуге бастапқыда жеті елдің атынан бес өтінім берілді: Хорватия - Венгрия, Грекия, Италия, Польша - Украина және Түркия. 2005 жылдың қарашасында УЕФА-ның ұсыныстар деректерін алғашқы қарастырғаннан кейін, грек және түрік ұсыныстары процесстен шығарылды, үш үміткер қалды. 2006 жылдың мамыр айында іріктеудің екінші кезеңі өтті, онда УЕФА барлық үміткерлерге барып қайтты. Соңғы шешім 2006 жылғы 8 желтоқсанда Ньон қаласында жариялануы тиіс еді, бірақ бұл "талапкерлер қауымдастықтарына өздерінің ұсыныстарын нақтылау үшін көбірек уақыт беру" үшін кейінге қалдырылды. 2007 жылдың 18 сәуірінде Польша-Украина ұсынысы Кардиффте өткен УЕФА Атқарушы комитетінің дауыс беруімен таңдалды. Польша-Украина Еуропа чемпионатына Бельгия-Нидерланды (2000) және Австрия-Швейцария (2008) командаларынан кейін үшінші рет қатысқан. Олардың ұсынысы абсолютті көпшілік дауыспен қабылданды, сондықтан екінші турдың қажеті жоқ, жеңімпаз деп жарияланды. Италия, қалған дауыс алған, УЕФА 2009 жылы сегіз қаланы бекіткенге дейін, бастапқы ұсыныстың жоспарына қатысты кейінірек өзгерістер болды. Польша мен Украинадағы дайындық процесінде УЕФА бірнеше рет олардың іс-шараны өткізуге дайындығы туралы алаңдаушылық білдірді, егер олар жақсармаса, әртүрлі үміткерлер балама үй иелері ретінде хабарланды; алайда, соңында УЕФА олардың таңдауын растады.

Біліктілік

УЕФА Евро-2012 іріктеу турнирінің жеребелеуі 2010 жылдың 7 ақпанында Варшавада өтті. 51 команда финалда қалған 14 орын үшін, сондай-ақ қос үйлестіруші Польша мен Украинамен бірге бәсекеге түсті. Командалар тоғыз топқа бөлінді, ал сеанстарды анықтау үшін алғаш рет УЕФА-ның жаңа ұлттық команда коэффициентін қолданды. Испания чемпион ретінде автоматты түрде бірінші орынға ие болды. Біліктілік процесі 2010 жылдың тамызында басталып, 2011 жылдың қарашасында аяқталды. 2011 жылдың қазан айында топтық іріктеу кезеңінің қорытындысы бойынша тоғыз топ жеңімпаздары автоматты түрде екінші орын алған командамен бірге іріктеледі. Қалған сегіз екінші орын алған команда екі аяқты плей-оффқа қатысып, төрт жеңімпаз финалға жолдама алды. 2008 жылғы турнирде финалға шыққан 16 спортшының 12-сі қатысқан болатын. Англия мен Дания 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатыспағаннан кейін қайта оралды, ал Ирландия Республикасы жиырма төрт жыл бойы қатыспағаннан кейін Еуропа чемпионатына екінші рет қатысты. Бірлескен қатысушы Украина тәуелсіз мемлекет ретінде дебют жасады (1992 жылға дейін Украина Кеңес Одағының құрамында болды). Сербияны қоспағанда, УЕФА-ның іріктеу кезеңінің соңында Еуропаның ең жоғары рейтингтегі он алты командасының барлығы турнирге қатысады. Румыния мен Түркия - 2008 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына қатысқаннан кейін финалдық турнирге қатыса алмаған жалғыз командалар. (Австрия мен Швейцария да іріктеуден өтпеді, бірақ алдыңғы турнирдің қонақтары ретінде оларға іріктеуге қатысудың қажеті жоқ еді.) 2024 жылға қарай бұл Грекияның Еуропа чемпионатының финалына соңғы рет қатысқан, ал Австрия, Бельгия, Венгрия, Словакия, Швейцария және Түркия соңғы рет қатыса алмады.

Билеттер шығару

Билеттерді UEFA өз веб-сайты арқылы тікелей сатты немесе 16 финалисттің футбол ассоциациялары таратты. 2011 жылдың наурыз айында 31 турнирлік матчқа арналған 1,4 миллион билет үшін өтініш беру керек болды. Турнир барысында Польша мен Украина шекарасынан күн сайын 20 000-нан астам адам өтеді деп болжанып отыр. 12 миллионнан астам өтінім қабылданды, бұл 2008 жылғы финалдан 17% -ға жоғары және УЕФА Еуропа чемпионатының барлық уақыт рекорды. Бұл ойынға абоненттер санының көптігіне байланысты лотерея арқылы билеттер бөлінді. Бағалар 30 евродан (топтық матчта қақпаның артында отыру үшін) 600 евроға (513 фунт) дейін (финалда негізгі трибунада отыру үшін) өзгерді. Жеке ойын билеттеріне қоса, жанкүйерлер бір команданың барлық матчтарын немесе бір нақты орындағы барлық матчтарды көру үшін пакеттер сатып ала алады.

Командалық базалық лагерьлер

Әр команданың матчтар арасында "командалық базалық лагері" болды. Алғашқы тізімде отыз сегіз орын бар еді (Польшада - жиырма бір, Украинада - он жеті). Командалар осы орындарда жаттықты және турнир бойы өмір сүрді, өздерінің базаларынан алыста өткізілген ойындарға барды. Он үш команда Польшада, үш команда Украинада қалды. Топтың аты түпнұсқа Adidas Tango футбол топтарының отбасынан алынған; алайда Tango 12 және оның түрлерінің дизайны мүлдем жаңа. Топтың түр-түрлері қазіргі заманғы басқа да жарыстарда, соның ішінде Африка елдері кубогы мен Жазғы Олимпиада ойындарында қолданылған. Бұл 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатында қолданылған болжауға болмайтын Adidas Jabulani-ге қарағанда дриблинг пен басқаруға оңайырақ.

Ұжымдар

Әр ұлттық команда турнирдің алғашқы матчынан кем дегенде он күн бұрын 23 ойыншыдан тұратын құрама құрамын тапсыруы керек еді, олардың үшеуі қақпашы болуы керек еді. Егер ойыншы жарақаттанып немесе қатты ауырып, командасының алғашқы матчынан бұрын турнирге қатысуына кедергі келтірсе, оның орнына басқа ойыншы тағайындалады. 2012 жылдың 27 наурызында УЕФА 2012 жылғы Еуропада қолданылатын 80 төрешілердің толық тізімін шығарды, оның ішінде төрешілердің көмекшілері, қосымша төрешілердің көмекшілері және төрт резервтік төрешілердің көмекшілері. Әр төреші командасы бір елден бес төрешіден тұрады: бір бас төреші, екі төреші көмекшісі және екі қосымша төреші көмекшісі. Барлық негізгі төрешілер, қосымша төреші көмекшілері және төртінші төрешілер ФИФА төрешілері болды, ал төреші көмекшілері (төрт резервтік төреші көмекшілерін қоса алғанда) ФИФА төреші көмекшілері болды. Әр төреші командасы үшін әр елден үшінші төреші-орынбасары тағайындалды, ол турнир басталғанға дейін күтуде болады, қажет болған жағдайда әріптесінің орнын алады. 2011 жылдың желтоқсанында турнир жеребестен кейін соққы беру уақытының соңғы расталуымен расталды. Төрт топтың әрқайсысында алдыңғы екі орында тұрған командалар ширек финалға өтті, ал төменгі екі команда турнирден шығарылды.

Нокаут кезеңі

Нокаут кезеңінде қажет болған жағдайда жеңімпазды анықтау үшін қосымша уақыт пен айыппұл соққысы қолданылды. 1984 жылғы УЕФА чемпионатынан бері өткен барлық турнирлерде үшінші орынға ойналу ойыны өткізілмеген.

Трофи тур

Анри Делоней кубогы турнирдің басталуына жеті апта қалғанда, қонақ қалалар арқылы сапарға шықты. Бірінші матчқа жүз күн қалғанда Швейцарияның Ньон қаласында кубок пішіндес ыстық ауа шары ұшырылып, 14 қалаға барып, көрермендерге алдағы турнир туралы еске салды. 2012 жылдың 20 сәуірінде трофейлік тур басталып, Польшаның Варшава, Вроцлав, Гданьск, Познань, Краков, Катовице және Лодзь қалаларына барды. Польша қалаларынан кейін кубок Украинаның жеті қаласына барды: Киев, Ивано-Франковск, Харьков, Донецк, Днепропетровск, Львов және Одесса.

Логотип, ұраны және тақырыптық әндері

Жарыс логотипімен бірге "Бірге тарих жасау" ("Бірге біз болашақты жасаймыз", Творимо історію разом, Tvorymo istoriyu razom) ұраны жарияланды. Турнирдің ресми логотипі 2009 жылдың 14 желтоқсанында Киевтің Михайловская алаңында өткен арнайы іс-шарада ашылды. Оны португалдық Brandia Central тобы жасаған. Ол өзінің визуалды сәйкестігін Польша мен Украинаның ауылдық аймақтарында қолданылатын қағаз кесудің дәстүрлі түрі Wycinanki немесе Vytynanky-ден алды. Бұл өнер түрі екі елдің де ауыл табиғатын бейнелейді. Іс-шара аясында 8 қаладағы ескерткіштерге турнир логотипі қойылды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының ресми әншісі - неміс әншісі Осеананың "Endless Summer" әнін орындады. Сонымен қатар, УЕФА 2008 жылғы турнирде Faithless тобының Ролло Армстронг құрастырған әуенін сақтап қалды. Ирландия Республикасы ресми ән шығарды: "The Rocky Road to Poland", ирланд орындаушыларының бірлестігімен жазылған, Ирландияда тез арада 1-орынға жетті және үш апта бойы сол жерде қалды. Испанияда Mediaset España телерадиокомпаниясы "No hay 2 sin 3" әнін тапсырды, оны Дэвид Бисбал мен Cali & El Dandee орындады және RedOne шығарды. Турнир сондай-ақ ойыншылардың кіруі кезінде стадиондарда ойналған (ұлттық әнұраннан бұрын) "Two Steps from Hell" тобының "Heart of Courage" әнімен байланысты болды; сондай-ақ The White Stripes тобының "Seven Nation Army" әні, бұл жағдайда әр голдан кейін.

Тауарлар мен талисмандар

УЕФА Warner Brothers Consumer Products компаниясымен турнирді насихаттауға көмектесу үшін бүкіл әлем бойынша лицензиялық келісімге қол қойды. Келісімге сәйкес, үшінші тараптарға басқа да түрлі тауарлар үшін лицензия берілді. Сондай-ақ, Warner Bros. компаниясы екі басқосушының ұлттық түстерін киген "Славек және Славко" егіздерін ресми турнирлік талисман ретінде дайындады. Маскоттар 2010 жылдың желтоқсан айында таныстырылды және онлайн сауалнамадан кейін аталды.

Видео ойындар

UEFA Euro 2012 видеоойын EA Sports FIFA 12-ге жүктелетін кеңейту пакеті ретінде шығарды.

Хабар тарату

УЕФА талаптарына сәйкес, TP Польша стадиондарынан шамамен 2х70 Гбит/с және Польша мен Украина арасында 2х140 Гбит/с жылдамдықпен деректерді жеткізуді қамтамасыз етті. Бұл матчтардың HD сапада көрсетілуімен байланысты болды. Көпжақты өндіріс әр матчта алаңдағы және оның айналасындағы іс-әрекетті қамтуға 31 камераны пайдаланды, қосымша камералар ойынның айналасындағы іс-әрекеттерді, мысалы, команданың стадионға келуін, сұхбаттар мен баспасөз конференциясын бақылады. Евро-2012 ресми хабар тарату орталығы Варшавадағы ЭКСПО XXI халықаралық орталығында орналасқан. Бұл ойындарды күн сайын 150 миллион адам көреді деп күтілуде.

Қауіп пен даулар

Польша мен Украина УЕФА Атқарушы комитетінің дауыс беруімен 2012 жылғы Еуропа чемпионатын өткізуге арналған ел ретінде таңдалғаннан кейін бірнеше мәселелер туындады, олар Польша / Украинаның қонақжай мәртебесін қауіпке ұшыратты. Украинада экономикалық дағдарысқа байланысты стадион мен инфрақұрылымды жаңартумен байланысты қаржылық қиындықтар болды. Польшада Польша футбол ассоциациясындағы сыбайлас жемқорлықпен байланысты мәселелер туындады. 2009 жылдың сәуірінде УЕФА президенті Мишель Платини барлық жағдайдың дұрыс екенін және ешқандай үлкен проблемалар жоқ екенін мәлімдеді. 2011 жылдың қыркүйегінде УЕФА делегациясы Украинаға келгеннен кейін ол ел "Евро-2012 чемпионатына дайын" екенін айтты. Ұлыбританияда екі елде де футболдағы нәсілшілдік туралы мәлімдемелер болды. Талқылаудың басты себебі - "Евро-2012": жеккөрушілік стадиондары" атты BBC панорама бағдарламасында жақында Польшада түрлі антисемит ұрандарды айқайлап, ақ билік символдары мен баннерлерін көрсетіп, нацистік салют пен Украинада Оңтүстік Азиялықтарды ұрып-соғу туралы бейнероликтер көрсетілді. Бұл деректі фильмді алғаш рет британдық баспасөздің көп бөлігінде жариялады, бірақ кейін бір жақты және этикалық емес деп айыпталды: сыншылар басқа британдық БАҚ-ты, расизмге қарсы науқаншыларды, Польшадағы қара және еврей қауымдарының басшыларын, поляк және украин саясаткерлері мен журналистерін, Англияның қонақ елдеріне келген фанаттарын және британдық футбол жұлдызы Гэри Линекерді қамтыды. Юлия Тимошенконың аштық ұрысына және украиналық түрмеде оған жасалған қатыгездікке жауап ретінде кейбір еуропалық саясаткерлер мен үкіметтер Украинадағы матчтарға бойкот жариялады. Украинада жануарларды қорғау ұйымдары 2012 жылғы Еуропа чемпионатына дайындық мақсатында қаңғыбас иттер мен мысықтарды өлтіргені үшін сынға ұшырады. Украинаның Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Қоршаған орта министрі жануарларды өлтіруді болдырмау үшін шаралар қабылдауға уәде берді, бірақ бұл шаралардың қалай орындалғаны әлі күнге дейін белгісіз. Министрліктің пікірінде бұл тек уақытша шара болатыны айтылып, бұл тағы да сынға ұшырады. 2012 жылғы 27 сәуірде Украинаның Днепропетровск қаласында бомба жарылысы болды және ол Украинадағы турнирді ұйымдастыруға қауіп төндіретін террорлық шабуыл ретінде сипатталды. Өзге маңызды мәселелер Украинадағы жезөкшелік пен секс-туризмге қарсы FEMEN тобының наразылық шараларына және елдегі көптеген қонақ үй иелерінің қонақ үй бағасын жоғарылатуына байланысты болды. Жалпы, төрт ел өздерінің фанаттары тарапынан расистік әрекеттер үшін УЕФА-дан айыппұл алды (олардың ешқайсысы үй иелері болған жоқ): Германия, Испания, Хорватия және Ресей.