Дәрiлерге төзімділік: қайта-қайта қолдану салдарынан организмнің әсерге сезімталдығының төмендеуі. Дозаны арттыру мүмкін, бірақ бұл төзімділікті күшейтеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәрі-дәрмектерді қайта-қайта қолдануға байланысты адам немесе жануардың төзімділігі, сондай-ақ дәрі-дәрмектердің әсеріне адамның төзімділігі.
Human or non human tolerance due to the repeated use of drugs
human resistance to the effects of drugs
Дәрі-дәрмекке төзімділік немесе сезімталдықтың жоқтығы – фармакологиялық ұғым, ол дәрі-дәрмекті қайта-қайта қолданғаннан кейін организмнің оған реакциясының төмендеуін сипаттайды. Дәрінің дозасын арттыру оның әсерін қайта күшейтуі мүмкін, бірақ бұл төзімділікті жеделдетеді, нәтижесінде дәрінің әсері тағы да азаяды. Дәрі-дәрмекке төзімділік дәрі қолданудың белгісі, бірақ ол міндетті түрде тәуелділікке немесе құмарлыққа байланысты емес. Төзімділік процесі кері қайтымды (мысалы, дәрілік үзіліс арқылы) және физиологиялық, сондай-ақ психологиялық факторларды қамтуы мүмкін. Адам дәрі-дәрмектің қосымша әсерлеріне де төзімділік танытуы мүмкін, мұндай жағдайда төзімділік қажетті қасиет болып табылады. Төзімділікті арттыруға бағытталған медициналық шара (мысалы, аллергенге иммунотерапия, онда аллергиялық реакцияларды азайту үшін аллергеннің көлемі біртіндеп арттырылады) – дәрілік сезімталдықты азайту деп аталады. Дәрі-дәрмекке төзімділіктің кері ұғымы – кері төзімділік, онда организмнің реакциясы немесе әсері қайта-қайта қолданғаннан кейін күшейеді. Бұл екі ұғым бір-біріне қайшы емес және төзімділік кейде кері төзімділікке алып келуі мүмкін. Мысалы, көп ішетін адамдарда бастапқыда алкогольге төзімділік пайда болады (бірдей әсерге қол жеткізу үшін олар одан да көп ішуге мәжбүр болады), бірақ шамадан тыс ішу бауыр зақымдануына әкелуі мүмкін, бұл тіпті аз мөлшерде алкоголь ішкен кезде де улану қаупін тудырады. Дәрі-дәрмекке төзімділікті дәрі-дәрмекке қатысты төзімділікпен шатастырмау керек, ол пациенттің дәрінің айқын жағымсыз әсерлерін қаншалықты көтере алатынын көрсетеді.
Drug tolerance or drug insensitivity is a pharmacological concept describing subjects' reduced reaction to a drug following its repeated use. Increasing its dosage may re amplify the drug's effects; however, this may accelerate tolerance, further reducing the drug's effects. Drug tolerance is indicative of drug use but is not necessarily associated with drug dependence or addiction. The process of tolerance development is reversible (e. g., through a drug holiday) and can involve both physiological factors and psychological factors. One may also develop drug tolerance to side effects, in which case tolerance is a desirable characteristic. A medical intervention that has an objective to increase tolerance (e. g., allergen immunotherapy, in which one is exposed to larger and larger amounts of allergen to decrease one's allergic reactions) is called drug desensitization. The opposite concept to drug tolerance is reverse tolerance, in which case the subject's reaction or effect will increase following its repeated use. The two notions are not incompatible and tolerance may sometimes lead to reverse tolerance. For example, heavy drinkers initially develop tolerance to alcohol (requiring them to drink larger amounts to achieve a similar effect) but excessive drinking can cause liver damage, which then puts them at risk of intoxication when drinking even very small amounts of alcohol. Drug tolerance should not be confused with drug tolerability, which refers to the degree to which overt adverse effects of a drug can be tolerated by a patient.
Тахифилаксия
Тахифилаксия – дәрілік заттарға төзімділіктің бір түрі, дәрілік зат қолданғаннан кейін күрт, қысқа мерзімді төзімділік пайда болатын жағдайларды сипаттайды.
Tachyphylaxis is a subcategory of drug tolerance referring to cases of sudden, short term onset of tolerance following the administration of a drug.
Фармакодинамикалық толеранттылық
Фармакодинамикалық толеранттылық, затты қайталап қолданған кезде жасушалық жауаптың төмендеуінен басталады. Фармакодинамикалық толеранттылықтың көп кездесетін себебі – заттың жоғары концентрациясының рецептормен үнемі байланысып, тұрақты әрекеттесу арқылы оны сезімталдықтан айыруы. Басқа мүмкіндіктерге рецептор тығыздығының азаюы (әдетте рецептор агонисттерімен байланысты), әсер потенциалының атылу жиілігін өзгертетін басқа механизмдер, сондай-ақ белок транскрипциясының өзгеруі сияқты бейімделулер жатады. Рецептор антагонистіне фармакодинамикалық толеранттылық керісінше жүреді, яғни рецептордың атылу жиілігінің артуы, рецептор тығыздығының жоғарылауы немесе басқа да механизмдерге байланысты болуы мүмкін. Фармакодинамикалық толеранттылықтың көптеген жағдайлары дәріге ұзақ уақыт бойы тоқтаусыз әсер етуден кейін пайда болса да, жедел немесе бірден пайда болатын толеранттылық (тахифилаксия) кездесуі де мүмкін.
Pharmacodynamic tolerance begins when the cellular response to a substance is reduced with repeated use. A common cause of pharmacodynamic tolerance is high concentrations of a substance constantly binding with the receptor, desensitizing it through constant interaction. Other possibilities include a reduction in receptor density (usually associated with receptor agonists), other mechanisms leading to changes in action potential firing rate, or alterations in protein transcription among others adaptations. Pharmacodynamic tolerance to a receptor antagonist involves the reverse, i. e., increased receptor firing rate, an increase in receptor density, or other mechanisms. While most occurrences of pharmacodynamic tolerance occur after sustained exposure to a drug, instances of acute or instant tolerance (tachyphylaxis) can occur.
Фармакокинетикалық (метаболистік) толеранттылық
Фармакокинетика – дәрілік заттардың сіңірілуін, таралуын, метаболизмін және шығарылуын (ADME) қамтиды. Барлық психоактивті дәрілер ең алдымен қан ағынына сіңіріліп, қан арқылы дененің әртүрлі бөліктеріне, оның ішінде әсер ететін орнына (таралу) жеткізіледі, белгілі бір жолмен (метаболизм) ыдырайды және соңында организмнен шығарылады (экскреция). Бұл факторлардың барлығы дәрінің маңызды фармакологиялық қасиеттерін – оның тиімділігін, қосымша әсерлерін және әсер ету ұзақтығын анықтайтын маңызды факторлар болып табылады. Фармакокинетикалық толеранттылық (диспозициялық толеранттылық) дәрінің әсер ететін орнына жеткен мөлшерінің азаюынан туындайды. Бұл дәріні ыдыратуға қажетті ферменттердің, мысалы CYP450 ферменттерінің индукциясының күшеюіне байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдай көбінесе этанол сияқты заттарда байқалады. Бұл типтегі толеранттылық ауыз арқылы қабылдағанда жақсырақ көрінеді, себебі дәріні басқа жолдармен енгізу бірінші өту метаболизмін айналып өтеді. Ферменттердің индукциясы толеранттылық құбылысына жартылай жауапты, онда дәріні қайта-қайта қолдану оның әсерін азайтуға әкеледі. Дегенмен, бұл толеранттылыққа алып келетін көптеген механизмдердің бірі ғана.
Pharmacokinetics refers to the absorption, distribution, metabolism, and excretion of drugs (ADME). All psychoactive drugs are first absorbed into the bloodstream, carried in the blood to various parts of the body including the site of action (distribution), broken down in some fashion (metabolism), and ultimately removed from the body (excretion). All of these factors are very important determinants of crucial pharmacological properties of a drug, including its potency, side effects, and duration of action. Pharmacokinetic tolerance (dispositional tolerance) occurs because of a decreased quantity of the substance reaching the site it affects. This may be caused by an increase in induction of the enzymes required for degradation of the drug e. g. CYP450 enzymes. This is most commonly seen with substances such as ethanol. This type of tolerance is most evident with oral ingestion, because other routes of drug administration bypass first pass metabolism. Enzyme induction is partly responsible for the phenomenon of tolerance, in which repeated use of a drug leads to a reduction of the drug's effect. However, it is only one of several mechanisms leading to tolerance.
Әдептік толеранттылық
Кейбір психоактивті дәрілерді қолдану кезінде мінез-құлықтық толеранттылық пайда болады, дәрінің мінез-құлыққа қатысты әсеріне, мысалы, метамфетаминнің моторлық белсенділігін арттыруына, қайталап қолдану нәтижесінде толеранттылық дамиды. Бұл, дәріге тәуелсіз оқыту арқылы немесе мидағы фармакодинамикалық толеранттылықтың бір түрі ретінде жүруі мүмкін; мінез-құлықтық толеранттылықтың алғашқы механизмі – адам тәжірибе арқылы дәрінің салдарынан туындаған қабілетсіздікті белсенді түрде жеңуді үйренуі. Мінез-құлықтық толеранттылық көбінесе жағдайға байланысты болады, яғни толеранттылық дәрінің өзіне емес, дәрі қолданылатын ортаға байланысты. Мінез-құлықтық сезімталдық – мұның керісінше құбылысы.
Behavioral tolerance occurs with the use of certain psychoactive drugs, where tolerance to a behavioral effect of a drug, such as increased motor activity by methamphetamine, occurs with repeated use. It may occur through drug independent learning or as a form of pharmacodynamic tolerance in the brain; the former mechanism of behavioral tolerance occurs when one learns how to actively overcome drug induced impairment through practice. Behavioral tolerance is often context dependent, meaning tolerance depends on the environment in which the drug is administered, and not on the drug itself. Behavioral sensitization describes the opposite phenomenon.