Кіріспе

Шектелген жауапкершілік серіктестігі (LLP) – бұл серіктестік, онда кейбір немесе барлық серіктестер (заңнамаға байланысты) шектеулі жауапкершілікке ие. Сондықтан ол серіктестік пен корпорация ерекшеліктерін біріктіре алады. LLP-де әр серіктес басқа серіктестің қасақана жасаған әрекеттеріне немесе салдарына жауапты емес. Бұл LLP-ді Ұлыбританияның 1890 жылғы серіктестік туралы заңы бойынша дәстүрлі серіктестіктен ерекшелендіреді, онда әр серіктес бірлескен (бірақ жеке емес) жауапкершілікке ие. LLP-де кейбір немесе барлық серіктестер корпорация акционерлеріне ұқсас шектеулі жауапкершілікке ие болады. Дегенмен, заңнамаға байланысты, жауапкершіліктің шектелуі тек басқа серіктестердің қасақана жасаған әрекеттеріне немесе салдарына ғана қатысты болуы мүмкін, ал серіктестер фирманың немесе серіктестердің басқа да міндеттемелері үшін жеке жауапты болуы мүмкін. Корпоративтік акционерлерден айырмашылығы, серіктестер бизнесті тікелей басқару құқығына ие. Керісінше, корпоративтік акционерлер әртүрлі штаттардың заңдарына сәйкес директорлар кеңесін сайлауға міндетті. АҚШ-та Делавэр Жоғарғы Сотының Бас судьясы Майрон Стил шектеулі жауапкершілікке ие ұйымдарды сенімгерлік қағидаларының жалпы құқықтық стандарттарымен бағаламау керектігін ұсынды (бұл қағидалар барлық басқа компаниялар мен корпоративтік құрылымдарға қолданылады). Оның орнына, соттар корпоративтік басқарудың бұрыс екенін бағалау кезінде серіктестік шартын келісім-шарттық тұрғысынан талдауы керек деп мәлімдеді. Бұл 2006 жылы Делавэр корпоративтік заңдарында "жақсы ниеттің тәуелсіз сенімгерлік міндетінен" бас тартуға тікелей себеп болды.

Дүниежүзі бойынша

Шекті жауапкершілігі бар серіктестіктер кейбір елдерде шектеулі серіктестіктерден өзгеше, онда барлық серіктестік мүшелеріне шектеулі жауапкершілік мүмкіндігі беріледі, ал шектеулі серіктестікте кем дегенде бір серіктес шексіз жауапкершілікке ие болуы керек, ал қалғандары пассивті және шектеулі жауапкершілігі бар инвестор рөлін атқаруы мүмкін. Осының салдарынан, мұндай елдерде серіктестік басқаруға белсенді қатысқысы келетін инвесторлар үшін тиімді. Кейбір елдерде серіктестікте кем дегенде бір "жалпы серіктес" болуы керек, ол компания алдында шексіз жауапкершілікке ие. АҚШ-та құрылған және 2000 жылғы "Шекті жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы" заңмен Ұлыбританияда енгізілген, сондай-ақ басқа елдерде қабылданған серіктестіктер арасында маңызды айырмашылықтар бар. Ұлыбритания серіктестігі, атына қарамастан, серіктестік ретінде емес, корпоративтік құрылым ретінде заңмен реттеледі.

Австралия

Австралияда серіктестіктер штаттар бойынша реттеледі. Квинсленд штатында, жауапкершілігі шектеулі серіктестік кем дегенде бір жалпы серіктес пен бір шектеулі серіктестен құралған. Осылайша, ол көптеген елдердегі шектеулі серіктестікке ұқсас.

Канада

Юкон, Принс-Эдвард аралы және Нунавуттан басқа барлық провинциялар мен аумақтар заңгерлер мен бухгалтерлерге ШҚС-ге (шектелген серіктестікке) рұқсат береді. Британдық Колумбияда 2004 жылғы «Серіктестік туралы заңға толықтырулар» (35-заң) заңгерлерге, бухгалтерлерге және басқа да мамандарға, сондай-ақ кәсіпкерлікке ШҚС-ге рұқсат береді.

Қытай

Қытайда серіктестік ( LLP) арнайы жалпы серіктестік (特殊普通合伙) деп белгілі. Бұл ұйымдық форма білімді кәсіптер мен техникалық қызметтер салаларымен шектеледі. Бұл құрылым серіктестерді бір серіктес немесе серіктестер тобының қасақана жасаған әрекеттерінен немесе өте ірі салғырттығынан туындаған жауапкершіліктен қорғайды.

Франция

Францияда жауапкершілігі шектеулі серіктестікке тура тең келетін құрылым жоқ. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік, француз заңнамасындағы fr:Société en Commandite деп аталатын құрылымға балама болып табылады. Серіктестік компаниясы акционерлік серіктестік, яғни fr:Société en Participation (SEP), немесе толық серіктестік, яғни fr:Société en Nom Collectif (SNC) болуы мүмкін.

Германия

Неміс серіктестік қоғамы немесе PartG – коммерциялық емес кәсіпқойлардың бірлесіп жұмыс істейтін бірлестігі. Заңды тұлға болмаса да, ол сотқа шағымдануға және сотталуға, мүлікке ие болуға және серіктестіктің атынан әрекет етуге құқылы. Дегенмен, серіктестер серіктестіктің барлық қарыздары үшін бірлесіп және жеке-жеке жауапты болады, егер зиянды келтіргені үшін тек кейбір серіктестердің кінәлі әрекеттері болса және кәсіби жауапкершілікке қатысты міндетті сақтандыру болған жағдайда ғана. 2012 жылдан бері қолданыстағы тағы бір ерекшелік – Partnerschaftsgesellschaft mbB (mit beschränkter Berufshaftung), онда кәсіби кінәлілікке байланысты барлық жауапкершілік серіктестіктің капиталымен шектеледі. Серіктестік қоғамы корпоративтік немесе бизнес салығынан босатылады, тек серіктестерінің жеке табысына ғана салық салынады.

Грекия

LLP гректің ΕΠΕ (Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης Etería Periorizménis Evthínis) деген нұсқауының шамамен эквиваленті болып табылады, яғни жауапкершілігі шектеулі серіктестік. ЕПЕ-де серіктестер жеке үлестерге ие, және серіктес оларды тек қана барлық басқа серіктестердің келісімімен ғана сата алады. Бизнесті басқаруды серіктестер кеңесі немесе бас менеджер тікелей жүзеге асыра алады. Жауапкершілік тұрғысынан, ЕПЕ LLP-мен толықтай сәйкес.

Үндістан

2008 жылғы "Шектеулі жауапкершілік серіктестік туралы" заң 2009 жылғы 9 қаңтарда Индияның ресми газетінде жарияланды және 2009 жылғы 31 наурыздан бастап күшіне енді. Дегенмен, заңның тек бірқатар бөлімдері ғана бекітілді. Заңның қағидалары 2009 жылғы 1 сәуірде ресми газетте жарияланды және 2017 жылы өзгертілді. Алғашқы шектеулі жауапкершілік серіктестігі 2009 жылғы 2 сәуірде тіркелді.

Артықшылықтары

ЖШС-тің ішкі құрылымын ұйымдастыру көбірек икемділікке ие. Компанияның ішкі құрылымын ұйымдастыру салыстырмалы түрде күрделі. ЖШС-де серіктестер санына ешқандай шектеу қойылмаған. Ал жекеше жауапкершілігі шектеулі компанияда акционерлердің саны 200-ге дейін шектеледі. Қаржыны тарту және пайдалану серіктестердің ниетіне байланысты. Қаржы 2013 жылғы «Компаниялар туралы» заңда белгіленген нормаларға сәйкес ғана сатып алынып, пайдаланылуы мүмкін. ЖШС дивидендтерді бөлу салығынан (ДДС) босатылған. Керісінше, компания дивидендтерді бөлу кезінде ДДС төлеуге міндетті. Чартерлік есепшілер, шығын есепшілері (CMA), адвокаттар, инженерлер және дәрігерлер сияқты мамандар ЖШС ретінде тіркелуді қалайды. Міндетті аудит талабы жоқ: Барлық компаниялар, жекеше немесе мемлекеттік, акционерлік капиталына қарамастан, есептерін аудиттен өткізуге міндетті. Бірақ жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) жағдайында мұндай міндетті талап қарастырылмаған.

Кемшіліктер

Кез келген серіктің екінші серіктің келісімінсіз жасаған әрекеті, шектеулі жауапкершілігі бар серіктестікті (LLP) міндеттей алады. Шектеулі жауапкершілігі бар серіктестік (LLP) көпшіліктен қаржы жинай алмайды. Бизнес-ангелдар мен венчурлық капитал фирмалары көбінесе LLP-ға емес, жеке шектеулі серіктестіктерге (ЖШС) инвестиция жасауды жөн көреді. Жеке шектеулі серіктестіктер (ЖШС) LLP-ға қарағанда басымдыққа ие.

Құрастыру процесі

Серіктестерден цифрлық қолтаңба алу. Шешім қабылдаушы директордың идентификациялық нөмірін алу үшін өтініш беру, бұл жауапкершілігі шектеулі серіктестікте (ЖШС) серіктес болу үшін қажет. ЖШС (жауапкершілігі шектеулі серіктестік) тіркелуі үшін атауды мақұлдату туралы өтініш беру. Үндістанның Компаниялар тіркеушісі тіркеудің куәлігін – тіркеуді растайтын құжатты – береді. NSDL-ден тұрақты есептік нөмір (PAN) алуға өтініш беру. ЖШС келісімін жасау және ЖШС құрылған күнінен бастап отыз күн ішінде тіркеушіге тапсыру. Компания туралы мәліметтерді Корпоративтік істер министрлігінің Компаниялардың негізгі деректері веб-сайтында тексеруге болады.

Ирландия

Ирландияда 2015 жылғы Заң қызметтерін реттеу туралы заңға сәйкес, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерге рұқсат беріледі.

Жапония

Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер (有限責任事業組合) 2006 жылы Жапонияда бизнес ұйымдарын реттейтін ел заңдарын кең ауқымды жаңарту кезінде енгізілді. Жапондық ЖШС кез келген мақсатта құрылуы мүмкін (бірақ мақсат серіктестік шартында нақты көрсетілуі керек және жалпы сипатта болуға болмайды), толық жауапкершілігі шектеулі және салық салу мақсатында өткізу құқығы бар ұйым ретінде қарастырылады. Дегенмен, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктегі (ЖШС) әр серіктес бизнесте белсенді қатысуы тиіс, сондықтан бұл модель инвесторлар пассивті рөлде болуды жоспарлаған компанияларға қарағанда бірлескен кәсіпорындар мен шағын бизнестер үшін ыңғайлы. Жапондық ЖШС-ті заңгерлер мен бухгалтерлер пайдалана алмайды, себебі олардың кәсіптері шексіз жауапкершілікпен жұмыс істеуді талап етеді. Жапондық жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) корпорация емес (яғни, англо-американдық құқық бойынша серіктестерден тәуелсіз заңды тұлға), ал серіктестер арасындағы шартық қатынас ретінде құрылады, бұл американдық жауапкершілігі шектеулі серіктестікке (ЖШС) ұқсас. Жапонияда godo kaisha деп аталатын, серіктестік сипаттағы ішкі құрылымы бар корпорацияның бір түрі де бар, ол формасы жағынан британдық жауапкершілігі шектеулі серіктестікке (ЖШС) немесе американдық жауапкершілігі шектеулі компанияға жақын.

Қазақстан

ЖШС ұғымы Қазақстан заңнамасында бар. Қазақстан ЖШС-нің барлық серіктестерінің жауапкершілігі шектеулі, және олар серіктестіктің қарыздары үшін серіктестіктегі тиісті үлестерінің құны шегінде жауапты болады. Қазақстанда ЖШС атауы қазақ тілінде "ЖШС", ал орыс тілінде "ТОО" (Товарищество с ограниченной ответственностью) деп аталады. Бұл Қазақстандағы ең танымал кәсіпкерлік нысаны. Кез келген жеке кәсіп ЖШС ретінде тіркелуі мүмкін (бірақ банктер, әуе компаниялары, сақтандыру компаниялары және ипотекалық компаниялар сияқты ерекше жағдайлар бар, олар акционерлік қоғам түрінде тіркелуі тиіс). Қазақстанда ЖШС – корпоративтік орган, және іс жүзінде, жауапкершілігі шектеулі компания. Серіктестер өздігінен кәсіптік қызмет жүргізе алмайды, ал кәсіптік қызметті корпоративтік орган жүзеге асырады. Қазақстан заңнамасында "жалпы серіктестік" деген ұғым да бар, ол серіктестіктің классикалық түсінігіне жақын, бірақ ол Қазақстанда кеңінен қолданылмайды және жетілдірілмеген.

Қырғызстан

Кенияда жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің мүше серіктестерден өзгеше заңды тұлға ретінде құқығы бар. Серіктестердің жауапкершілігі серіктестіктің капиталы бойынша төленбеген сомамен шектеледі. Дегенмен, серіктестіктен тиісті өкілеттік болмаған жағдайда немесе зардап шеккен тарап мұндай серіктестің өкілеттіксіз екенін білген немесе осы адамның серіктестікте серіктес екеніне сенуге негіз болмаған жағдайда, серіктестер өздері жасаған іс-әрекеттері үшін жауапты деп танылуы мүмкін. Заңды тұлға мәртебесін тіркеу арқылы иеленеді. Тіркеуді компаниялар тіркелімінде жүргізеді, ал талаптар 2011 жылғы «Жауапкершілігі шектеулі серіктестік туралы» заңында белгіленген.

Нигерия

Нигерияда жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер (LLP) заңды тұлға мәртебесіне ие. Дегенмен, серіктестік жауапкершілігі шектеулі серіктестік статусын алу үшін алдымен тіркелуі тиіс. Қай жағдайда болса да, серіктестердің жауапкершілігі шектеулі болып табылады.

Польша

Польша заңына сәйкес, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерге ең жақын нұсқа – spółka partnerska, онда барлық серіктестер серіктестіктің қарыздары үшін бірлесіп және жеке-жеке жауапты болады, бірақ басқа серіктестің қасақана жасаған әрекетінен немесе салдарынан туындаған қарыздардан басқа. Бұл серіктестік түрі тек қана "жоғары тәуекел" кәсіптерінің өкілдеріне – мысалы, заңгерлерге, дәрігерлерге, салық кеңесшілеріне, бухгалтерлерге, брокерлерге, ант берген аудармашыларға және тағы да басқаларға арналған.

Румыния

Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (LLP) – румыниялық заң бойынша Societate civilă profesională cu răspundere limitată деп аталатын құқықтық формаға балама болып табылады.

Сингапур

ЖШС 2005 жылғы «Шекшеулі жауапкершілігі бар серіктестік туралы» заңға сәйкес құрылады. Бұл заңнама АҚШ және Ұлыбританияның ЖШС үлгілерінен алынған, және соңғысы сияқты, шекшеулі жауапкершілігі бар серіктестікті (ЖШС) заңды тұлға ретінде белгілейді. Дегенмен, салық салу мақсатында ол жалпы серіктестік сияқты қарастырылады, сондықтан серіктестіктің өзі емес, серіктестер салық төлейді (салық ашықтығы принципі).

Ұлыбритания

Біріккен Корольдікте серіктестіктерге шектеулі жауапкершілік туралы 2000 жылғы заң (Ұлыбританияда) және Солтүстік Ирландияда 2002 жылғы серіктестіктерге шектеулі жауапкершілік туралы заң қолданылады. Осы схеманы реттейтін ережелер Ұлыбританияда 2006 жылғы «Компаниялар туралы» заңмен біріктірілді, ол 2009 жылы күшіне енді. Бұл заңға «Үлкен төрттік» аудиторлық фирмалары лоббилеу арқылы қол жеткізді, олардың барлығы 2003 жылдың қаңтарына дейін аудит саласындағы жауапкершілігін шектеу үшін оған өтті.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та әр штаттың өзінің құру рәсімін регламенттейтін заңы бар. Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер (ЖШС) 1990 жылдардың басында пайда болды: 1992 жылы тек екі штат ЖШС-тің құрылуына рұқсат берген болса, 1996 жылы ЖШС Бірыңғай серіктестік туралы заңға қосылған кезде қырықтан астам штат ЖШС жарғыларын қабылдады. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік Техаста 1980 жылдары жылжымайтын мүлік және энергия бағаларының төмендеуінен кейін құрылды. Бұл төмендеу банктер мен жинақ-несие мекемелерінің көптеп банкротқа ұшыруына әкелді. Банктерден қайтарып алуға болатын сомалар аз болғандықтан, 1980 жылдардың басында банктерге кеңес берген заңгерлер мен бухгалтерлерден активтерді қайтарып алуға күш салынды. Мұның себебі – заңгерлік және бухгалтерлік фирмалардың серіктестері оларды жеке банкротқа ұшырататын үлкен талаптарға ұшырауы мүмкін еді, ал алғашқы ЖШС заңдары осы серіктестіктердің кінәсіз мүшелерін жауапкершіліктен қорғау үшін қабылданды. Көптеген бизнес салаларында кездескенімен, ЖШС кәсіпқойлар, әсіресе заңгерлер, бухгалтерлер және сәулетшілер арасында ерекше танымал ұйымдастыру нысаны болып табылады. Кейбір АҚШ штаттарында, атап айтқанда Калифорния, Нью-Йорк, Орегон және Невада штаттарында ЖШС тек осындай кәсіби мақсаттар үшін ғана құрылуы мүмкін. ЖШС құру әдетте округтік және штаттық кеңселерге куәліктерді тіркеуді талап етеді. Нақты ережелер штаттан штатқа өзгеше болғанымен, барлық штаттар Бірыңғай серіктестік туралы заңның (қосымша өңделген нұсқасы) әртүрлі нұсқаларын қабылдады. Серіктестердің жауапкершілігі штаттан штатқа өзгеше. Бірыңғай серіктестік туралы заңның (1997) (ЖБЗ) 306(c) тармағы, штаттардың көпшілігі қабылдаған стандартты заң, ЖШС-ке корпорацияға ұқсас жауапкершілігі шектеулі серіктестік нысанын береді: серіктестік жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде жұмыс істеген кезде туындаған міндеттемелер, шарттық, зиян келтіру немесе басқа да сипатта болсын, тек серіктестіктің ғана міндеттемесі болып табылады. Серіктес осындай міндеттеме үшін серіктес болуы немесе серіктес ретінде әрекет етуіне байланысты тікелей немесе жанама түрде, үлестесу арқылы немесе басқа жолмен жауапты емес. Дегенмен, штаттардың айтарлықтай аз бөлігі мұндай қорғауды тек салдарынан туындаған талаптарға ғана таратуда, яғни ЖШС-дегі серіктестер ЖШС-ге қарсы бағытталған шарттық және қасақана жасалған талаптар бойынша жеке жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Теннесси және Батыс Вирджиния штаттары ЖБЗ-ді қабылдағанмен, олардың 306-тармағын қабылдауы бірыңғай тілден ауытқуға әкелді және тек ішінара жауапкершілік қалқаны қарастырылған. Серіктестік немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) сияқты, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің (ЖШС) табысы салық салу мақсатында серіктестер арасында бөлінеді, бұл корпорацияларда жиі кездесетін "қосарланған салық салу" мәселесін болдырмайды. АҚШ-тың кейбір штаттары LP және ЖШС нысандарын біріктіріп, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерді құрды.