Франчайзинг: бизнес-модель және бренд пайдалану құқығының тәжірибесі

Кіріспе

Фирманың бизнес-моделін және брендін белгілі бір мерзімге пайдалану құқығының іске асырылуы

Франчайзинг – ұйымның бизнес-көлемін кеңейту стратегиясы ретінде қолданылатын маркетингтік тұжырымдамаға негізделген. Франчайзинг жүзеге асырылған жағдайда, франчайзер өзінің тәжірибесін, процедураларын, зияткерлік меншігін, бизнес-моделін пайдалану құқығын, брендін және өнімдерін мен қызметтерін франчайзиге сату құқығын лицензиялайды. Қарсылығында, франчайзи белгілі бір төлемдерді жүзеге асырып, франчайзинг шартында көрсетілген міндеттемелерді орындауға келіседі. «Франчайзинг» сөзі ағылшын-француз тілінен шыққан, «franc» сөзі «бос» деген мағынаны білдіреді және зат есім ретінде де, (өткіштік) етістік ретінде де қолданылады. Франчайзер үшін франчайзинг жүйесін пайдалану – корпоративтік меншіктегі дүкендер немесе «желілік дүкендер» арқылы кеңейтуге қарағанда бизнес-көлемін дамытудың баламалы стратегиясы болып табылады. Тауарлар мен қызметтерді сату және тарату бойынша франчайзинг жүйесінің бизнес-даму стратегиясын қабылдау франчайзердің капиталға салған инвестициясын және жауапкершілік тәуекелін азайтады. Франчайзинг көбінесе тең серіктестік болып табылмайды, әсіресе франчайзи жеке тұлға, бірлескен кәсіпорын немесе шағын жеке меншік корпорация болған жағдайда, себебі бұл франчайзерге франчайзиге қарағанда маңызды құқықтық және/немесе экономикалық артықшылықтарды қамтамасыз етеді. Бұл ережеге ерекшелік жағдай – болашақ франчайзидің жоғары табысты орналасқан жерді және/немесе тұтқын нарықты (мысалы, ірі спорт стадионы) басқаратын қуатты корпоративтік ұйым болған кезде, онда болашақ франчайзерлер бір-бірін ығыстыру үшін бәсекелесуге тиіс. Алайда, ашықтық, тиімді заңнамалық жағдайлар, қаржылық мүмкіндіктер және тиісті нарықтық зерттеулер сияқты нақты жағдайларда франчайзинг ірі франчайзерлер үшін де, шағын франчайзилер үшін де табысқа жету құралы болуы мүмкін. Отыз алты елде франчайзингті тікелей реттейтін заңдар бар, ал қалған елдердің көпшілігінде франчайзингке тікелей немесе жанама әсер ететін заңдар бар. Франчайзинг шетелдік нарыққа ену тәсілі ретінде де қолданылады.

Тарих

Франчайзингтің қарқынды дамуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана басталды. Дегенмен, қазіргі заманғы франчайзингтің бастаулары орта ғасырларға дейін жетеді, онда жер иелері салық жинаушылармен франчайзингке ұқсас келісімдер жасасқан. Салық жинаушылар жинаған ақшаның белгілі бір пайызын өзінде қалдырып, қалғанын мемлекетке тапсырған. Бұл практика 1562 жылға дейін сақталды, бірақ кейін басқа да салаларға тарады. Мысалы, 17 ғасырда Англияда франчайзилерге базарлар мен жәрмеңкелер ұйымдастыруға немесе паромдарды иеленуге құқық берілді. Франчайзингтің өсуі 19 ғасырдың ортасына дейін, ол алғаш рет АҚШ-та пайда болғанға дейін баяу болды. Америкадағы алғашқы табысты франчайзинг операцияларын Джон С. Пембертон атты кәсіпкер фармацевт бастады. 1886 жылы ол қант, мелас, дәмдеуіштер және кокаин қосылған сусын ойлап тапты. Пембертон таңдалған адамдарға осы сусынды (қазіргі Coca-Cola-ның алғашқы нұсқасы) бөтелкеге құюға және сатуға лицензия берді. Оның франчайзинг операциясы АҚШ-тағы ең ерте және ең табысты операциялардың бірі болды. 1850 жылдары Singer компаниясы тігін машиналарын тарату үшін франчайзинг жоспарын енгізді. Бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды, өйткені машиналар жақсы сатылса да, компания көп пайда таппады. Аумақтарына эксклюзивті құқықтары бар дилерлер терең жеңілдіктер арқасында пайданың көп бөлігін өзіне алып отырды. Кейбіреулері Singer өнімдерін жарнамалауға жеткіліксіз күш салды, нәтижесінде бәсекелестер компанияны озып кетті. Ағымдағы келісімшарт бойынша Singer франчайзилерге берілген құқықтарды қайтарып ала алмады және өз жалақылы өкілдерін жіберуге құқығы болмады. Сондықтан компания өздеріне сатқан құқықтарды қайта сатып ала бастады. Бұл тәжірибе сәтсіздікке ұшырады. Бұл франчайзердің алғашқы сәтсіздігі болғанмен, соңғысы емес еді. (Тіпті полковник Сандерс KFC франчайзингімен айналысқанда бастапқыда сәттілікке жете алмады.) Дегенмен, Singer-дің жобасы франчайзингтің дамуын тоқтатпады. Singer тәжірибесінен кейін басқа компаниялар да франчайзингтің әртүрлі формаларын сынап көрді. Мысалы, бірнеше он жылдан кейін General Motors капитал жинақтау үшін жартылай табысты франчайзинг операцияларын құрды. Дегенмен, қазіргі заманғы франчайзингтің негізін қалаушы Луис К. Лиггет болды. 1902 жылы Лиггет фармацевттер тобын «дәрі-дәрмек кооперативіне» қосылуға шақырды. Ол оларға, әсіресе өздерінің өндіріс компанияларын құрса, сатып алатын тауарлар үшін аз төлейтін болса, пайданы арттыра алатынын түсіндірді. Оның мақсаты жеке таңбалы өнімдерді сату болды. 40-қа жуық фармацевт өздерінің қаражатынан 4000 доллар жинап, Rexall деген атты қабылдады. Сату көлемі артып, Rexall франчайзингке айналды. Бұл тізбектің табысы басқа франчайзерлерге үлгі болды. Көптеген бизнес иелері кооперативтік кәсіпорындармен байланысқа түскенімен, 20 ғасырдың басына дейін франчайзингтің өсуі баяу болды және франчайзинг қандай формада болса да, бүгінгідей емес еді. АҚШ ауыл шаруашылығынан өнеркәсіптік экономикаға көшкен кезде өндірушілер жеке тұлғаларға автомобильдер, жүк көліктері, бензин, сусындар және басқа да түрлі өнімдерді сатуға лицензия берді. Франчайзилер өнімдерді сатудан басқа ештеңе істемеді. Қазіргі заманғы франчайзингпен байланысты жауапкершілікті бөлісу кеңінен таралған жоқ. Нәтижесінде франчайзинг АҚШ-та қарқынды дамымай келді. 1960 және 1970 жылдары ғана адамдар франчайзингтің тартымдылығына көңіл бөлді. Бұл идея кәсіпкерлік рухы бар адамдарды қызықтырды. Алайда, инвесторлар үшін қауіпті тұзақтар бар еді, бұл оның кеңінен танымалы болуына бөгет болды. АҚШ франчайзинг саласында көшбасшы болып табылады, бұл позицияны 1930 жылдардан бері сақтап келеді, ол осы тәсілді фаст-фуд мейрамханалары, тамақ қонақ үйлері және сәл кейінірек Ұлы депрессия кезінде мотельдер үшін қолданды. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, 909 253 франчайзингтік бизнес құрылды, олар 880,9 миллиард долларлық өнім өндірді және жеке, ауыл шаруашылығынан тыс барлық жұмыс орындарының 8,1 пайызын құрады. Бұл 11 миллион жұмыс орнына тең, ал жеке сектордың жалпы өнімінің 4,4 пайызын құрайды. Ресторандар, жанар-жағармай станциялары және жүк көлігі станциялары сияқты орташа франчайзингтер айтарлықтай инвестицияларды қажет етеді және бизнесменнің толық назарын қажет етеді. Сонымен қатар, қонақ үйлер, шипажайлар және ауруханалар сияқты ірі франчайзингтер бар, олар технологиялық одақтар аясында талқыланады. Франчайзингтерде «қарсы бәсекелестікке тыйым салу» келісімдері кең таралған, осылайша бір франчайзинг мекемесінің жұмыс берушілерінің филиалданған франчайзингтердегі қызметкерлерді жұмысқа алу мүмкіндігі шектеледі. Экономистер бұл келісімдерді олигопсонияға ықпал ететін фактор ретінде сипаттады.

The boom in franchising did not take place until after World War II. Nevertheless, the rudiments of modern franchising date back to the Middle Ages when landowners made franchise like agreements with tax collectors, who retained a percentage of the money they collected and turned the rest over. The practice ended around 1562 but spread to other endeavors. For example, in 17th century England franchisees were granted the right to sponsor markets and fairs or operate ferries. There was little growth in franchising, though, until the mid 19th century, when it appeared in the United States for the first time. One of the first successful American franchising operations was started by an enterprising druggist named John S. Pemberton. In 1886, he concocted a beverage comprising sugar, molasses, spices, and cocaine. Pemberton licensed selected people to bottle and sell the drink, which was an early version of what is now known as Coca Cola. His was one of the earliest—and most successful—franchising operations in the United States. The Singer Company implemented a franchising plan in the 1850s to distribute its sewing machines. The operation failed, though, because the company did not earn much money even though the machines sold well. The dealers, who had exclusive rights to their territories, absorbed most of the profits because of deep discounts. Some failed to push Singer products, so competitors were able to outsell the company. Under the existing contract, Singer could neither withdraw rights granted to franchisees nor send in its own salaried representatives. So, the company started repurchasing the rights it had sold. The experiment proved to be a failure. That may have been one of the first times a franchisor failed, but it was by no means the last. (Even Colonel Sanders did not initially succeed in his KFC franchising efforts.) Still, the Singer venture did not put an end to franchising. Other companies tried franchising in one form or another after the Singer experience. For example, several decades later, General Motors established a somewhat successful franchising operation in order to raise capital. Perhaps the father of modern franchising, though, is Louis K. Liggett. In 1902, Liggett invited a group of druggists to join a "drug cooperative." As he explained to them, they could increase profits by paying less for their purchases, especially if they set up their own manufacturing company. His idea was to market private label products. About 40 druggists pooled $4,000 of their own money and adopted the name Rexall. Sales soared, and Rexall became a franchisor. The chain's success set a pattern for other franchisors to follow. Although many business owners did affiliate with cooperative ventures of one type or another, there was little growth in franchising until the early 20th century, and in whatever form franchising existed, it looked nothing like what it is today. As the United States shifted from an agricultural to an industrial economy, manufacturers licensed individuals to sell automobiles, trucks, gasoline, beverages, and a variety of other products. The franchisees did little more than selling the products, though. The sharing of responsibility associated with contemporary franchising arrangement did not exist to a great extent. Consequently, franchising was not a growth industry in the United States. It was not until the 1960s and 1970s that people began to take a close look at the attractiveness of franchising. The concept intrigued people with entrepreneurial spirit. However, there were serious pitfalls for investors, which almost ended the practice before it became truly popular. The United States is a leader in franchising, a position it has held since the 1930s when it used the approach for fast food restaurants, food inns and, slightly later, motels at the time of the Great Depression. As of 2005, there were 909,253 established franchised businesses, generating $880.9 billion of output and accounting for 8.1 percent of all private, non farm jobs. This amounts to 11 million jobs, and 4.4 percent of all private sector output. Mid sized franchises like restaurants, gasoline stations and trucking stations involve substantial investment and require all the attention of a businessperson. There are also large franchises like hotels, spas and hospitals, which are discussed further under technological alliances. "No poaching" agreements are prevalent within franchises, thus limiting the ability of employers at one franchise establishment to hire employees at an affiliated franchise. Economists have characterized these agreements as a contributor to oligopsony.

Төлемдер мен келісімшарттың шарты

Франчайзингке үш маңызды төлем жасалады: а) сауда белгісі үшін роялти, б) франчайзиге берілген оқыту және кеңес беру қызметтері үшін өтемақы, және в) жеке бизнес бірлігінің сатудан алынған үлесі. Осы үш төлемді бір «басқару» төлемінде біріктіруге болады. «Ашық ақпарат беру» үшін алым бөлек және әрқашан «алдын ала төлем» болып табылады. Франчайзинг әдетте белгілі бір мерзімге созылады (қайта жаңартуды талап ететін қысқа мерзімдерге бөлінеді) және оның орналасқан жеріне жақын аумаққа немесе географиялық аймаққа қызмет көрсетеді. Бір франчайзи бірнеше мұндай орналасқан жерлерді басқара алады. Келісімдер әдетте бес жылдан отыз жылға дейін созылады, ал көптеген келісімдерді мерзімінен бұрын тоқтату немесе жою франчайзи үшін ауыр салдарға әкеледі. Франчайзинг – бұл бизнесті меншікке алу емес, мүмкіндікті жалға алу немесе лизингке беру арқылы уақытша бизнес-инвестиция. Лицензия мерзімі шектеулі болғандықтан, ол тозып кетуге бейім актив ретінде жіктеледі. Франчайзинг ақысы орташа есеппен 6,7%-ды құрайды, сонымен қатар орташа маркетингтік ақы 2%-ды құрайды. Дегенмен, барлық франчайзинг мүмкіндіктері бірдей емес, және көптеген франчайзинг ұйымдары ескірген құрылымдарға қарсы тұрып, ұйым мен франчайзи үшін табыстылықты жаңадан анықтайтын жаңа модельдерді енгізуде. Франчайзинг эксклюзивті, эксклюзивті емес немесе «екі тарапқа да эксклюзивті» болуы мүмкін. Франчайзердің кірісі мен пайдасы франчайзинг ашық ақпарат құжатында (FDD) көрсетілуі мүмкін болғанымен, франчайзидің табыстылығын бағалауды талап ететін заң жоқ, ол франчайзидің франчайзингпен қаншалықты «жұмыс істейтініне» байланысты. Сондықтан франчайзердің ақысы әдетте «сатудан түскен жалпы кіріске» негізделген, ал алынған пайдаға емес. Сыйақы қараңыз. Франчайзер ұлттық немесе халықаралық жарнама, оқыту және басқа да қолдау қызметтері сияқты түрлі материалдық және материалдық емес игіліктерді ұсынады. Франчайзинг брокерлері франчайзерлерге тиісті франчайзилерді табуға көмектеседі. Сондай-ақ, белгілі бір аумақта суб-франчайзинг құқығын алатын «бас франчайзерлер» де бар. Халықаралық франчайзинг қауымдастығының мәліметтері бойынша, АҚШ-тағы барлық бизнес субъектілерінің шамамен 44%-ы франчайзинг жүйесінде жұмыс істейді.

Three important payments are made to a franchisor: (a) a royalty for the trademark, (b) reimbursement for the training and advisory services given to the franchisee, and (c) a percentage of the individual business unit's sales. These three fees may be combined in a single 'management' fee. A fee for "disclosure" is separate and is always a "front end fee". A franchise usually lasts for a fixed time period (broken down into shorter periods, which each require renewal), and serves a specific territory or geographical area surrounding its location. One franchisee may manage several such locations. Agreements typically last from five to thirty years, with premature cancellations or terminations of most contracts bearing serious consequences for franchisees. A franchise is merely a temporary business investment involving renting or leasing an opportunity, not the purchase of a business for the purpose of ownership. It is classified as a wasting asset due to the finite term of the license. Franchise fees are on average 6.7% with an additional average marketing fee of 2%. However, not all franchise opportunities are the same and many franchise organizations are pioneering new models that challenge antiquated structures and redefine success for the organization as well as the franchisee. A franchise can be exclusive, non exclusive or "sole and exclusive". Although franchisor revenues and profit may be listed in a franchise disclosure document (FDD), no laws require an estimate of franchisee profitability, which depends on how intensively the franchisee "works" the franchise. Therefore, franchisor fees are typically based on "gross revenue from sales" and not on profits realized. See remuneration. Various tangibles and intangibles such as national or international advertising, training and other support services are commonly made available by the franchisor. Franchise brokers help franchisors find appropriate franchisees. There are also main 'master franchisors' who obtain the rights to sub franchise in a territory. According to the International Franchise Association approximately 44% of all businesses in the United States are franchisee worked.

Дәлел және тәуекел ауысуы

Франчайзинг – бұл операциялық басқаруды жоғалтпай және оны қызметпен қамтамасыз ету үшін тарату жүйесін құрмай, венчурлық капиталға қол жеткізудің сирек мүмкіндіктерінің бірі. Бренд пен формула мұқият жоспарланып, тиімді іске асырылғаннан кейін, франчайзерлер франшизаларды сата алады және өз тәуекелдерін азайта отырып, франчайзилердің капиталы мен ресурстарын пайдалана отырып, елдер мен континенттерде қарқынды дами алады. Франшиза сатып алатын адамдар үшін де тәуекел бар. Дегенмен, франшизалық бизнес жобаларының сәтсіздікке ұшырау көрсеткіші, тәуелсіз бизнес бастамаларына қарағанда әлдеқайда төмен. Франчайзинг саласын реттейтін органдар бекіткен франчайзер ережелері күшейіп келеді. Кейбір франчайзерлер ұсақ-түйек бұзушылықтарды сылтау етіп, келісімшартты бұзып, франшизаны ешқандай өтемақысыз тартып алуға тырысады.

Франчайзингтің артықшылықтары мен кемшіліктері

Франчайзинг фирмаларға жаңа аймақтар мен шетелдік нарықтарға кеңею үшін бірнеше артықшылықтар мен кемшіліктер әкеледі. Басты артықшылығы – фирманың шетелдік нарықты ашуға қатысты даму шығындары мен тәуекелдерді өз мойнына алу қажеттілігі болмайды, себебі франчайзи әдетте осы шығындар мен тәуекелдерге жауапты болады, осылайша оған мүмкіндігінше жылдам табысты бизнес құру міндеті жүктеледі. Франчайзинг арқылы фирма жылдам, сондай-ақ төмен құнмен және тәуекелсіз жаһандық деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Франчайзингтің басты кемшілігі – сапаны бақылау, өйткені франчайзер фирманың бренд атауы тұтынушыларға фирма өнімдерінің сапасы мен тұрақтылығы туралы дұрыс хабар беруін қалайды. Бұл персонал формасы мен таңбалары сияқты сатып алуларға, сондай-ақ франчайзерге тиесілі немесе бақыланатын франчайзинг орындарына да қатысты. Франчайзи лицензияны мұқият келісуі керек және франчайзермен маркетингтік немесе бизнес-жоспарды әзірлеуі тиіс. Төлемдердің барлығы толық ашық болуы керек және қандай да бір жасырын төлемдер болмауы тиіс. Лицензия беру алдында бастапқы шығындар мен айналым капиталы белгілі болуы керек. Егер франшиза жоспар бойынша жұмыс істесе, қосымша лицензия иелері «аумақты» тығыздамайтынына кепілдік берілуі керек. Франчайзи тәуелсіз саудагер ретінде қарастырылуы тиіс. Франчайзер оны үшінші тараптардың тауар таңбасын бұзуынан қорғауы керек. Франчайзиге келіссөздер кезінде көмек көрсету үшін франчайзи адвокаты қажет. Көбінесе оқу мерзімі – оның басым бөлігі бастапқы төлеммен жабылатын – күрделі жабдықты пайдалану қажет болған жағдайларда тым қысқа болады, ал франчайзи өз бетінше нұсқаулықтардан үйренуге мәжбүр болады. Оқу мерзімі жеткілікті болуы керек, бірақ төмен құнды франчайзингтерде ол қымбат деп есептелуі мүмкін. Көптеген франчайзерлер қызметкерлерді оқыту үшін онлайн корпоративтік университеттер құрды. Бұл әдебиеттерді, сату құжаттарын және электрондық поштаға қол жеткізуге қосымша жасалған. Сонымен қатар, франчайзи келісімдері ешқандай кепілдіктер мен гарантияларды қамтымайды және франчайзи дау туындаған жағдайда заңдық шараларға жүгінуге шамасы жетпейді немесе мүлдем мүмкіндігі болмайды. Франчайзинг келісімшарттары көбінесе біржақты болып келеді және франчайзердің пайдасына болады, ол франчайзилерден туындаған сот процестерінен қорғалған, себебі франчайзилер келісімшартты мойындау арқылы, олар франчайзингті тәуекел бар екенін біле тұра сатып алатындарын және франчайзер оларға табыс немесе пайда табуды уәде етпегенін растайды. Келісімшарттар франчайзердің қалауынша жаңартылады. Көптеген франчайзерлер франчайзилерден дау туындаған жағдайда қай жерде және қандай заң бойынша сотқа жүгіну керектігін көрсететін келісімдерге қол қоюды талап етеді.

Franchising brings with it several advantages and disadvantages for firms looking to expand into new areas and foreign markets. The primary advantage is that the firm does not have to bear the development cost and risks of opening a foreign market on its own, as the franchisee is typically responsible for those costs and risks, putting the onus on them to build a profitable operation as quickly as possible. Through franchising, a firm has the potential of building a global presence quickly and also at a low cost and risk. A primary disadvantage to franchising is quality control, as the franchisor wants the firm's brand name to convey a message to consumers about the quality and consistency of the firm's product. So, too, with purchases such as the uniforms of personnel and signs, as well as the franchise sites, if they are owned or controlled by the franchisor. The franchisee must carefully negotiate the license and must develop a marketing or business plan with the franchisor. The fees must be fully disclosed and there should not be any hidden fees. The start up costs and working capital must be known before the license is granted. There must be assurance that additional licensees will not crowd the "territory" if the franchise is worked according to plan. The franchisee must be seen as an independent merchant. It must be protected by the franchisor from any trademark infringement by third parties. A franchise attorney is required to assist the franchisee during negotiations. Often the training period – the costs of which are in great part covered by the initial fee – is too short in cases where it is necessary to operate complicated equipment, and the franchisee has to learn on their own from instruction manuals. The training period must be adequate, but in low cost franchises it may be considered expensive. Many franchisors have set up corporate universities to train staff online. This is in addition to providing literature, sales documents and email access. Also, franchise agreements carry no guarantees or warranties and the franchisee has little or no recourse to legal intervention in the event of a dispute. Franchise contracts tend to be unilateral and favor of the franchisor, who is generally protected from lawsuits from their franchisees because of the non negotiable contracts that franchisees are required to acknowledge, in effect, that they are buying the franchise knowing that there is risk, and that they have not been promised success or profits by the franchisor. Contracts are renewable at the sole option of the franchisor. Most franchisors require franchisees to sign agreements that mandate where and under what law any dispute would be litigated.

Австралия

2016 жылы Австралияда шамамен 1120 франшизалық бренд жұмыс істеді және бизнес форматтағы франшизаларда жұмыс істейтін шамамен 79000 бірлік болды, жалпы бренд айналымы шамамен 146 миллиард доллар, ал сатудан түскен кіріс шамамен 66,5 миллиард доллар құрады. 2016 жылы франшизалық брендтердің көп бөлігі бөлшек саудамен айналысты, олардың ішінде азық-түлік емес бөлшек сауда ең ірі сегментті құрады – брендтердің 26 пайызы, тағы 19 пайызы азық-түлік бөлшек саудасымен, 15 пайызы франчайзерлердің әкімшілік және қолдау қызметтерінде, 10 пайызы басқа қызметтерде, 7 пайызы білім беру және оқыту саласында, ал 7 пайызы жалға беру, арендаға беру және жылжымайтын мүлік қызметтерінде жұмыс істеді. Дегенмен, бұл процеске дейін де жұмыс жүргізілді, тіпті он жыл бұрын, 1960 жылы франчайзингтің пионері саналатын Лесли Джозеф Хукер Австралияның алғашқы ұлттық жылжымайтын мүлік агенттіктері желісін – Хукер жылжымайтын мүлік агенттіктерін құрды. Австралияда франчайзинг 1974 жылғы Сауда практикасы туралы заңға сәйкес қабылданған, міндетті Франчайзингтің жүріс-тұрысы кодексімен реттеледі. ACCC Франчайзингтің жүріс-тұрысы кодексін реттейді, ол франчайзинг келісімінің тараптарына қолданылатын міндетті салалық кодекс болып табылады. Осы кодекс франчайзерлерден франчайзинг келісім-шартын жасасудан кем дегенде 14 күн бұрын болашақ франчайзиге ақпараттық құжатты ұсынуды талап етеді. Кодекс сонымен қатар франчайзинг келісімдерінің мазмұнын реттейді, мысалы, маркетингтік қорларға, салқындату кезеңіне, тоқтатуға және дауларды медиация арқылы шешуге қатысты мәселелерді қамтиды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 450 брендті басқаратын шамамен 423 франчайзинг жүйесі жұмыс істейді, бұл әлемде жан басына шаққандағы франчайзингтердің ең жоғары көрсеткіші. 2008-2009 жылдардағы экономикалық төңкеріске қарамастан (немесе соның нәтижесінде) 2009 жылдан 2010 жылға дейін франчайзингтік бірліктердің жалпы саны 5,3%-ға артты. Франчайзингті реттейтін жеке заң болмағандықтан, олар жалпы коммерциялық заңнамамен қамтылады. Бұл Жаңа Зеландияда өте тиімді жұмыс істейді және келісімшарттарға, шектеулі сауда практикасына, зияткерлік меншікке, сондай-ақ қателеуге немесе алдауға қатысты заңдарды қамтиды. Жаңа Зеландияның Франчайзинг қауымдастығы 1996 жылы мүшелері үшін өзін-өзі реттеу кодексін енгізді. Кодекс Австралияның Франчайзинг практика кодексімен ұқсас көптеген қағидаларды қамтиды, бірақ барлық франчайзингтердің шамамен үштен бірі ғана қауымдастық мүшесі болып табылады және осы кодекске бағынады. 2007 жылы елдегі ең ірі франчайзинг жүйесінің бұрынғы бас франчайзисі жасаған алаяқтық оқиға Экономикалық даму министрлігін франчайзинг заңнамасының қажеттілігін қарауға итерді. Жаңа Зеландия үкіметі сол кезде франчайзингке арналған жеке заңнаманы қабылдаудың қажеті жоқ деп шешті. Бұл шешімді оппозиция сынға алды, өйткені олар билікте болған кезде осы қарауды бастаған еді, ал қарау процесін жетекші ғалым күмәнділікпен қабылдады. Франчайзинг қауымдастығы бастапқыда франчайзинг секторын оң реттеуді қолдағанмен, кейіннен қарауға ұсынған ұсынымы өзін-өзі реттеудің қалыпты жағдайын қолдады.

Канада

Канадада жақында қабылданған заңнама франчайзилер туралы толық ақпарат беруді және оларға әділ қарауды міндеттейді. Бұл ережелер олардың бірлестіктер құру және ұжымдық шаралар ұйымдастыру құқығын да қамтамасыз етеді, тіпті егер олар мұндай әрекеттерге тыйым салатын шарттарға қол қойған болса да. Канададағы франчайзингке 1300 бренд және 80 000 франчайзингтік бірлік қатысады, бұл барлық тұтынушылық шығындардың шамамен 20% құрайды.

Үндістан

Шетелдік тауарлар мен қызметтерді франчайзинг арқылы Үндістанға енгізу әлі бастапқы кезеңде. Бірінші халықаралық көрме 2009 жылы ғана өтті. Дегенмен, Үндістан – ірі франчайзинг нарықтарының бірі, себебі онда 300 миллионнан астам орта тап өкілдері бар, олар шығындауға тартынбайды және халықтың сипаты кәсіпкерлікке бейім. Әртүрлі құрамы бар қоғамда (Индияның демографиялық ерекшеліктеріне қараңыз), McDonald's дүниежүзілік мәзірінен өзгеше болғанына қарамастан, сәттілікке жеткен. Бүгінгі күнге дейін франшизалық келісімдер екі стандартты коммерциялық заңмен реттеледі: 1872 жылғы Келісім-шарт туралы заң және 1963 жылғы Арнайы жеңілдік туралы заң, олар келісім-шарттағы міндеттемелерді міндетті түрде орындауды және келісім-шарт бұзылған жағдайда зиянды өтеуді қарастырады.

Қазақстан

Қазақстанда 2013 жылы франшизалық айналым жылына 2,5 миллиард АҚШ долларын құрады. Қазақстан франчайзинг нарығында Орталық Азиядағы көшбасшы болып табылады. 2002 жылы франчайзинг саласын реттейтін арнайы заң күшіне енді. 300-ден астам франшизалық жүйе бар, ал франшизалық сауда орындарының саны 2000-ға жуықтап келеді. Қазақстандағы франчайзинг Coca-Cola зауытының ашылуымен басталды, ол түрік лицензиарынан қосымша лицензия алу мақсатында салынған. Зауыт 1994 жылы құрылды. Франчайзинг жүйесі арқылы Қазақстанда Pepsi, Hilton, Marriott, Intercontinental және Pizza Hut сияқты брендтер де өкілдік етеді.

Еуропа

Франчайзинг соңғы жылдары Еуропада қарқынды дамыды, бірақ бұл сала көбінесе реттелмейді. Еуропалық Одақ бірыңғай франшизалық заң қабылдаған жоқ. 27 мүше елдің тек 6-сында ғана шарт жасамас бұрын ақпарат ашу туралы заң бар. Олар: Франция (1989), Испания (1996), Румыния (1997), Италия (2004), Швеция (2004) және Бельгия (2005). Эстония мен Литвада франшизалық келісімдерге міндетті талаптар қоятын франшизалық заңдар бар. Испанияда мемлекеттік тіркеуге міндетті тіркеу жүргізіледі. Франшизаға қатысты арнайы заңдары болмаса да, Германия және Германияның құқықтық жүйесіне негізделген Австрия, Грекия және Португалия сияқты елдер, франчайзерлерге ең көп нормативтік жүктемені жүктейді, себебі олар кейбір жағдайларда франчайзилерді квази-тұтынушылар ретінде қарастырады және сот органдары адалдық принципін қолданып, франчайзилерге пайдалы шешімдер қабылдауға бейім. Ұлыбританияда болған Papa John ісі шарт жасамас бұрын ақпарат ашу қажеттігін көрсетсе, ал Yam Seng ісі франшизалық қатынастарда адалдық міндетінің бар екенін дәлелдейді. Еуропалық Франчайзинг Федерациясының этика кодексі он жеті ұлттық франчайзинг қауымдастығы тарапынан қабылданды. Дегенмен, бұл кодекс заңдық күшіне ие емес және ұлттық қауымдастықтардың оны іске асыруы біркелкі де қатаң емес. Доктор Марк Абеллдің «ЕО-дағы франчайзингтің құқығы мен реттелуі» атты кітабында (2013 жылы Эдвард Эльгар баспасынан шыққан) осы біркелкілік жоқтығының франчайзингтің ЕО-дағы әлеуетін толыққанды іске асыруына ең үлкен кедергі болып табылатыны айтылады. Еуропалық стратегияны қабылдағанда франчайзердің тәжірибелі заңгерден кеңес алуы өте маңызды. Көбінесе Еуропадағы басты міндеттердің бірі – сауда орынды табу болып табылады, бұл АҚШ-та соншалықты маңызды фактор емес. Осы мәселеде франчайзинг брокері немесе бас франчайзер маңызды рөл атқарады. Мәдени факторлар да маңызды, себебі жергілікті халықтар әртүрлілікке бейім.

Норвегия

Норвегияда франчайзингті реттейтін арнайы заңдар жоқ. Дегенмен, Норвегияның Бәсекелестік туралы заңының 10-бабы бәсекелестіктің алдын алуға, шектеуге немесе кемсітуге әкеп соқтыратын ынтымақтастыққа тыйым салады. Бұл франчайзинг сияқты тік ынтымақтастыққа да қатысты болуы мүмкін.

Ресей

Ресейде Азаматтық кодекстің 54-тарауына сәйкес (1996 жылы қабылданған), франчайзинг келісімдері жазбаша түрінде жасалмаса және тіркелмесе жарамсыз деп есептеледі. Франчайзерлер франчайзи тауарларының бағасына стандарттар немесе шектеулер қоя алмайды. Заңдарды орындау және шарттық дауларды шешу мәселесі күрделі: Dunkin' Donuts заңдық жолмен шешуге тырысудың орнына, шарттарына қайшы келіп, арақ пен еттік бұйымдар сатқан ресейлік франчайзилермен шартты бұзуды жөн көрді.

Түркия

Франчайзинг – бірнеше анық реттелген шарттардың ерекшеліктерін біріктіретін sui generis шарт, мысалы: агенттік, сату шарты және т.б. Түрік коммерциялық кодексі мен Түрік міндеттемелер кодексіндегі осы шарттарға қатысты ережелер франчайзингке қолданылады. Франчайзинг доктринада сипатталған және бірнеше маңызды құрамдас бөліктерден тұрады, мысалы; франчайзидің франчайзерден тәуелсіздігі, тәжірибелік білімді пайдалану, өнім мен қызметтердің біртектілігі, бренд пен логотиптің стандартты қолданылуы, роялти төлемі, франчайзидің сату көлемін ұлғайту және үздіксіздік. Франчайзинг белгілі бір немесе белгісіз мерзімге жасалуы мүмкін. Белгісіз мерзімге жасалған шартты тек қана уақтылы хабарлама жіберу арқылы немесе негізді себептермен ғана жоюға болады. Егер шартта басқаша көзделмесе, белгілі бір мерзімге жасалған франчайзинг шарты мерзім аяқталуымен тоқтатылады. Дегенмен, белгілі бір мерзімге жасалған франчайзинг шартын негізді себептермен тоқтату да қарастырылған.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда франшизаға қатысты ерекше заңдар жоқ, франшизалар басқа да кәсіпорындарды басқаратын заңдарға бағынады. Тікелей заңнама болмаса да, сот шешімдері франчайзердің франчайзи франшизаға кіріспес бұрын қатысты фактілерді нақты ашуын күтетінін, сондай-ақ франчайзерлердің адалдық міндеттемесі бар екенін көрсетеді. Қатысушылар басқа қатысушыларды схемамен таныстырғаны үшін немесе схеманы ұсынатын тұлғаның тауарларын немесе қызметтерін сатқаны үшін пайда немесе сыйлық алатын схемаларды реттейтін Сауда схемалары заңы көп деңгейлі франшизаларға қатысты болуы мүмкін. Индустрия өзін-өзі реттеуге қатысады, оны Британдық франшиза қауымдастығы (BFA) және Сапалы франшиза қауымдастығы (QFA) жүзеге асырады. BFA мүшесі емес және BFA мүшелік критерийлеріне сәйкес келмейтін көптеген франшизалық бизнес бар. BFA-ның өзін-өзі реттеудегі рөлінің бір бөлігі – франчайзерлермен өтінім беру процесінде жұмыс істеу және франшизалық бизнес BFA стандарттарына сәйкес келуіне әкелетін өзгерістерді ұсыну. Өздерін франшиза деп атайтын бірқатар компаниялар BFA этика кодексіне сәйкес келмейді және осы себепті мүшеліктен шығарылады. 2007 жылғы 22 мамырда Ұлыбритания Парламентінде франшизаға инвестиция салған азаматтардың шығындарына байланысты Ұлыбритания үкіметінің франшизаны арнайы реттеуі жөніндегі азаматтардың бастамасы бойынша тыңдаулар өтті. Индустрия және аймақтар министрі Маргарет Ходж тыңдаулар өткізді, бірақ франшизаны мемлекеттік реттеудің қажеті жоқ деп шешті, себебі мемлекеттік реттеу жұртшылықты жалған қауіпсіздік сезіміне салуы мүмкін. Марк Приск депутаты мұндай реттеудің франчайзи және франчайзер үшін шығындары тым жоғары болуы мүмкін екенін және кез келген жағдайда BFA қазірдің өзінде аяқтап жатқан жұмысты қайталайтын жүйе ұсынатынын айтты. Индустрия және аймақтар министрі инвесторлар мен банктер тиісті күдікпен қараса, Ұлыбританиядағы коммерциялық келісімшарттарды реттейтін қолданыстағы заңдар халық пен банктерді жеткілікті түрде қорғауға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Талқылау барысында BFA-ның өзін-өзі реттеу функциясы туралы айтылып, қауымдастық "көрсеткішін асырып түсетіні" мойндалды. 2010 жылғы MGB Printing v Kall Kwik UK Ltd. ісінде Жоғары сот франчайзердің белгілі бір жағдайларда франчайзиге қамқорлық міндеттемесін қабылдауы мүмкін екенін анықтады. Kall Kwik, дизайн және баспа франчайзинг компаниясы, франшизаны сатып алатын MGB компаниясына Kall Kwik франчайзинг талаптарын орындау үшін қажетті жөндеу жұмыстарының құны туралы қате ақпарат берген. Осы жағдайда Kall Kwik әлеуетті франчайзилерге кәсіби кеңес беретінін мәлімдеген, бірақ олар орындалуы тиіс стандарттар туралы мәлімет бермегендіктен, MGB-ны өздері ұсынған кеңеске сүйенуге итермелеген. 2021 жылғы 3 маусымда мақұлданған франшиза қауымдастығы (AFA) Британдық франшиза қауымдастығымен (BFA) бірігетіні және екі франшиза қауымдастығы да BFA шаңырағында жұмыс істейтіні туралы хабарланды.

In the United Kingdom there are no franchise specific laws, and franchises are subject to the same laws that govern other businesses. Even without direct legislation, judicial decisions indicate that a franchisor is expected to provide a clear disclosure of relevant facts before the franchisee enters into a franchise, and that franchisors have a duty of good faith. The Trading Schemes Act, which governs arrangements in which participants may receive a benefit or reward for introducing other participants to a scheme or sell goods or services provided by the person who is promoting the scheme, may apply to multi tiered franchises. The industry engages in some self regulation through the British Franchise Association (BFA) and the Quality Franchise Association (QFA). There are a number of franchise businesses which are not members of the BFA and many which do not meet the BFA membership criteria. Part of the BFA's role in self regulation is to work with franchisors through the application process and recommend changes which will lead to the franchise business meeting BFA standards. A number of businesses that refer to themselves as franchises do not conform to the BFA Code of Ethics are therefore excluded from membership. On 22 May 2007, hearings were held in the UK Parliament concerning citizen initiated petitions for special regulation of franchising by the government of the UK due to losses incurred by citizens who had invested in franchises. The Minister for Industry and the Regions, Margaret Hodge, conducted hearings but saw no need for any government regulation of franchising with the advice that government regulation of franchising might lull the public into a false sense of security. Mr Mark Prisk MP suggested that the costs of such regulation to the franchisee and franchisor could be prohibitive and would in any case provide a system which mirrored the work already being completed by the BFA. The Minister for Industry and the Regions indicated that if due diligence were performed by the investors and the banks, the current laws governing business contracts in the UK offered sufficient protection for the public and the banks. The debate also made reference to the self regulatory function performed by the BFA recognizing that the association "punched above its weight". In the 2010 case of MGB Printing v Kall Kwik UK Ltd., the High Court established that a franchisor may assume a duty of care to a franchisee in certain circumstances. Kall Kwik, a design and print franchisor, had incorrectly advised MGB, who was purchasing a franchise, of the costs of undertaking refit work needed to meet Kall Kwik's franchising requirements. In this particular case, Kall Kwik had stated that they would provide professional advice to potential franchisees, and because they had not provided details of the fitting standards which must be met, they had encouraged MGB to rely on the advice offered by themselves. On 3 June 2021, it was announced that the Approved Franchise Association (AFA) would merge with the British Franchise Association (BFA) and that both franchise associations would operate under the BFA umbrella.

Америка Құрама Штаттары

1850 жылдары тігін машинасының қолданыстағы үлгісін жетілдірген Исаак Сингер АҚШ-та франчайзингтің алғашқы қадамдарының бірін жасады, кейін Кока-Кола, Вестерн Юнион, сондай-ақ автомобиль өндірушілер мен дилерлер арасындағы келісімдер орын алды. Қазіргі заманғы франчайзинг франчайзинг негізінде жұмыс істейтін тамақ қызметтері мекемелерінің дамуымен қатар кеңінен танымал болды. 1932 жылы Говард Диринг Джонсон 1920 жылдардың соңында құрылған, сәтті дамыған Куинси, Массачусетс штатындағы Говард Джонсон мейрамханасының негізінде алғашқы заманауи мейрамхана франшизасын құрды. Бұл идея тәуелсіз операторларға бірдей атауды, тағамды, жабдықты, логотипті және тіпті ғимарат дизайнын ақы төлеу арқылы пайдалануға мүмкіндік берді. 1930 жылдары Говард Джонсон сияқты компаниялар мотельдерді франчайзингке беруді бастағанда франчайзинг өсуі қарқындады. 1950 жылдары АҚШ-тың мемлекетаралық тас жолдар жүйесінің дамуымен және жылдам тағамның танымалдылығының артуымен байланысты франчайзинг тізбектерінің өркендеуі байқалды. Федералды сауда комиссиясы (FTC) франчайзингті FTC франчайзинг ережесі арқылы қадағалайды. FTC франчайзиге франчайзингті ашу туралы құжатты (FDD) франчайзерден ақша аударылғанға дейін немесе франчайзинг келісімшарына қол қойылғанға дейін кемінде он төрт күн бұрын ұсынуды талап етеді. Ашу туралы мәліметтердің кейбір бөліктері үшінші тараптардан алынуы мүмкін болғанымен, тек франчайзер ұсынған мәліметтерге ғана сенуге болады. АҚШ франчайзингті ашу туралы құжаты (FDD) көлемді (300–700 беттен астам) және егжей-тегжейлі (жоғарыдағы Франчайзингті ашу туралы құжатты қараңыз) және әдетте франчайзерден белгілі бір форматта аудиттелген қаржылық есептілікті талап етеді, франчайзер жаңа болған жағдайларды қоспағанда. Онда лицензиялық аумақтағы франчайзилердің аттары, мекенжайлары және телефон нөмірлері (келіссөздерді бастамас бұрын олармен байланысуға және кеңес алуға болады), сондай-ақ франчайзингтен түскен жалпы кіріс және франчайзердің табыстылығы туралы бағалау сияқты деректер болуы керек. Жеке штаттар FDD-де өздерінің қосымша талаптарын қоюға құқылы, бірақ штаттық ашу құжаттарындағы талаптар федералды реттеу саясатын реттейтін федералды ережеге сәйкес болуы тиіс. FTC ережесін франчайзер бұзған жағдайда жеке іс қозғау құқығы жоқ, бірақ он бес немесе одан да көп штаттар осы арнайы заңдар бойынша алаяқтық дәлелденген жағдайда франчайзилерге осы құқықты беретін заңдарды қабылдады. Көптеген франчайзерлер өздерінің франчайзилерімен жасасқан келісімдеріне міндетті төрелік шарттарын енгізді, олардың кейбіреулерін АҚШ Жоғарғы Соты қарады. Калифорния Ассамблеясының 2019 жылғы 5 нөміріндегі заң жобасын іске асыруға жауап ретінде, ол Калифорнияда жұмысшыларды тәуелсіз мердігерлер емес, қызметкерлер ретінде жіктеуді шектейді, Тоғызыншы апелляциялық сот Васкесқа қарсы Ян Про ісі бойынша шешімін қайта қарады, бұл Калифорнияның франчайзинг заңына және Калифорнияның тәуелсіз мердігерлер заңына әсер етеді, себебі франчайзер өзінің сауда белгісін франчайзиге лицензияласа, франчайзер франчайзидің қызметкерлері үшін жұмыс берушінің жауапкершілігін көтереді ме, жоқ па, бұл мәселе нақты емес. Франчайзингтің федералды тіркелімі немесе ақпаратты ұсыну бойынша федералды талаптар жоқ. Штаттар франчайзингтік компаниялар туралы деректерді жинау және олардың заңдылығын және олардың таралуын қадағалау үшін жауапты. Егер франчайзерде көптеген серіктестер болса, келісім бизнес форматтық франчайзинг түрінде болуы мүмкін – барлық франчайзилер үшін бірдей келісім.

Isaac Singer, who made improvements to an existing model of a sewing machine in the 1850s, began one of the first franchising efforts in the United States, followed later by Coca Cola, Western Union, and by agreements between automobile manufacturers and dealers. Modern franchising came to prominence with the rise of franchise based food service establishments. In 1932, Howard Deering Johnson established the first modern restaurant franchise based on his successful Quincy, Massachusetts Howard Johnson's restaurant founded in the late 1920s. The idea was to let independent operators use the same name, food, supplies, logo and even building design in exchange for a fee. The growth in franchising accelerated in the 1930s when such chains as Howard Johnson's started to franchise motels. The 1950s saw a boom in franchise chains in conjunction with the development of the U. S. Interstate Highway System and the growing popularity of fast food. The Federal Trade Commission has oversight of franchising via the FTC Franchise Rule. The FTC requires that the franchisee be furnished with a Franchise Disclosure Document (FDD) by the franchisor at least fourteen days before money changes hands or a franchise agreement is signed. Whereas elements of the disclosure may be available from third parties, only that provided by the franchisor can be depended upon. The U. S. Franchise Disclosure Document (FDD) is lengthy (300–700 pp +) and detailed (see Franchise Disclosure Document, above), and generally requires audited financial statements from the franchisor in a particular format, except in some circumstances, such as where a franchisor is new. It must include such data as the names, addresses and telephone numbers of the franchisees in the licensed territory (who may be contacted and consulted before negotiations), estimate of total franchise revenues and franchisor profitability. Individual states may require the FDD to contain their own specific requirements, but the requirements in state disclosure documents must be in compliance with the federal rule that governs federal regulatory policy. There is no private right of action of action under the FTC rule for franchisor violation of the rule, but fifteen or more of the states have passed statutes that provide this right of action to franchisees when fraud can be proven under these special statutes. The majority of franchisors have inserted mandatory arbitration clauses into their agreements with their franchisees, some of which the U. S. Supreme Court has dealt with. In response to the implementation of California Assembly Bill 5 (2019) which limits the use of classifying workers as independent contractors rather than employees in California, the United States Court of Appeals for the Ninth Circuit reinstated its decision in Vazquez v. Jan Pro which impacts California franchise law and California independent contractor law by making it unclear that if a franchisor licenses its trademark to a franchisee, whether the franchisor incurs the liabilities of an employer for a franchisee's employees. There is no federal registry of franchises or any federal filing requirements for information. States are the primary collectors of data on franchising companies and enforce laws and regulations regarding their presence and their spread in their jurisdictions. Where the franchisor has many partners, the agreement may take the shape of a business format franchise – an agreement that is identical for all franchisees.

Әлеуметтік франшизалар

Соңғы жылдары франчайзинг идеясын әлеуметтік кәсіпкерлік секторы қолға алды, жаңа бизнес құру процесін жеңілдету және үдетуді үміттенеді. Сабын жасау, толыққанды тағамдар сату, аквариумдарды күтіп ұстау және қонақ үйлерді басқару сияқты бірнеше бизнес идеялары мүгедек және әлеуметтік жағдайы нашар адамдарды жұмысқа орналастыратын әлеуметтік кәсіпорындарға қабылдауға қолайлы деп танылды. Ең табысты мысалдардың қатарында Фландрияда 5000 адамды жұмыспен қамтыған «Крингвинкель» қолданған дүкендері, «KOMOSIE» франчайзингімен Германиядағы 100 аудандық супермаркеттер желісі және Триестегі «Тритон» қонақ үйі бар, ол Италия мен Швецияда жұмыс істейтін «Le Mat» әлеуметтік франшизасына ұқсас болды. Әлеуметтік франчайзинг – дамып келе жатқан елдердегі қажетті клиникалық денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну үшін үкіметтер мен көмек берушілер қолданатын тәсілді де білдіреді. Әлеуметтік франчайзинг кәсіпорындарының мақсаты – қызмет көрсетілмейтін аймақтарда қызметтер мен тауарлар ұсыну арқылы өзін-өзі қамтамасыз ететін іс-әрекеттер құру арқылы даму мақсаттарына жету. Олар франчайзинг моделінің ерекшеліктерін қолданады, оның ішінде қабілетін арттыру, нарыққа қол жеткізу және несие/қаржыға қол жеткізу мүмкіндіктерін ұсынады.

Үшінші тараптың логистикалық франчайзинг

Үшінші тарап логистикасы, жылдам дамып келе жатқан көлік индустриясы және төмен құнмен франчайзинг алу мүмкіндігіне байланысты, франчайзинг саласындағы ең танымал мүмкіндіктердің біріне айналды. 2012 жылы Inc. журналы жылдық Inc. 5000 тізіміндегі ең жылдам өсіп келе жатқан 100 компанияның ішінде үш логистика және көлік компаниясын көрсетті.

Іс-шараларды өткізуге арналған франчайзинг

Іс-шараларды франчайзинг – іс-шараның бастапқы брендін (логотипін), миссиясын, тұжырымдамасын және форматын сақтай отырып, басқа географиялық аймақтарда қоғамдық іс-шараларды көшіру. Классикалық франчайзинг сияқты, іс-шараларды франчайзинг сәтті іс-шараларды нақты көшіруге негіделген. Іс-шараларды франчайзингке мысал – Дүниежүзілік экономикалық форум, сондай-ақ Давос форумы, оның Қытай, Латын Америкасы және басқа да аймақтарда аймақтық іс-шара франчайзилері бар. Сол сияқты, альтерглобалистік Дүниежүзілік әлеуметтік форум көптеген ұлттық іс-шараларды іске қосты. "When The Music Stops" – Ұлыбританиядағы іс-шаралар франшизасының мысалы, бұл жағдайда жылдам танысулар мен жалғызбастарға арналған іс-шаралар ұйымдастырылады.

Үйге негізделген франчайзингтер

Франчайзинг немесе басқа фирманың табысты үйдегі бизнес-моделін көшіру үйдегі франчайзинг деп аталады. Үйдегі франчайзингтерге қызығушылық артып келеді, себебі олар кәсіпкерлікке бастау үшін оңай жол саналады, өйткені олар кәсіпкерлікке қадам жасау үшін төмен барьерлерді ұсынады. Үйдегі франчайзингті ашуға аз қаржы жұмсалуы мүмкін, бірақ сарапшылар "еңбек де оңай емес" дейді.