Кіріспе

Тұральділер класы – Platyhelminthes (жазық құрттар) филомының дәстүрлі бөлімшелерінің бірі және тек паразиттік тіршілік етпейтін барлық топтарды қамтиды. Олардың шамамен 4500 түрі бар, олардың ішінде үлкен тұщы су түрлерінен бастап ұзын немесе құрлықта өсетін, мысалы, Bipalium kewense сияқты 60 см-ге дейін жететін түрлері де кездеседі. Барлық ірі формалар таспа немесе жапырақ пішіндес, жалпақ болып келеді, себебі оларда тыныс алу және қан айналымы жүйесі болмайды, сондықтан метаболиттерді ішкі тасымалдау үшін диффузияға тәуелдеуге мәжбүр. Дегенмен, көптеген кіші формалар көлденең қимасы бойынша дөңгелек болып келеді. Көпшілігі хищниктер, барлығы су ортасында немесе ылғалды жерде тіршілік етеді. Көптеген түрлер жыныстық жолмен көбейеді және көбінесе бір мезгілде екі жынысты (гермафродиттер) болады. Акоэломорфалар мен Xenoturbella туысы бұрын Тұральділерге кіретін, бірақ қазір Платигельминттерге жатпайды. Барлық тек паразиттік Платигельминттер Неодерматалар деген монофилеттік топты құрайды, және олар еркін тіршілік ететін Платигельминттердің бір кіші тобынан пайда болған деген келісімге келген. Сондықтан дәстүрлі түрде анықталған "Тұральділер" парафилетикалық болып табылады.

Сипаттама

Дәстүрлі жіктелімдер платигельминттерді төрт топқа бөледі: Турбеллария және толыққанды паразиттік Трематода, Моногена және Цестода. Бұл жіктелімде Турбелларияға Acoelomorpha (Acoela және Nemertodermatida) кіреді. "Турбеллария" атауы суда өмір сүретін түрлердің терісіне жақын жерде кірпікшелерінің қозғалысынан пайда болатын микроскопиялық бөлшектердің "айналмалы" қозғалысына сілтеме жасайды.

Барлық платогельминттерге ортақ қасиеттер

Екі жақты симметриялы жануарлар ретінде, жалпақ құрттар үш қабатты және сұйықтық жоғалтуға осал. Жүйке жүйесі басының алғы бөлігінде шоғырланған.

Тамақ және ас қорыту

Басқа турбеллариандардың көпшілігі етқоректі, кішкентай омыртқасыздарды немесе протозояларды жейді, немесе өлген жануарлардың сөрегімен қоректенеді. Кейбіреулері ірі жануарлармен, оның ішінде устрицалар мен балықшалармен қоректенеді, ал мысалы, Bdelloura, ат асты крабтарының жамбас қанаттарында (жамбас аяқтарында) симбиоздық тіршілік етеді. Бұл турбеллариандардың көбінесе керіліп шығатын жұтқыншағы болады, яғни, ішін бұрып, сыртқа қарай созылатын жұтқыншақ, ал түрлі түрлердің аузы дене астындағы кез келген жерде орналасуы мүмкін. Көптеген турбеллариандарда пигменттік стақанша тәрізді көздер ("кішкентай көздер") болады, көбінесе бір жұп, бірақ кейбіреулерінде екі немесе тіпті үш жұп. Бірнеше ірі түрлерде мидың үстінде жиынтық көздер, сабауларға орнатылған немесе дененің шеті бойында біркелкі орналасқан көптеген көздері болады. Көздер жарықтың қайдан келетінін ғана анықтай алады және жануарларға одан қашуға мүмкіндік береді. Турбеллариандарда бір немесе бірнеше жұп ұрық бездері мен жұмыртқалық бездері болады. Сперма жолдары ұрық бездерінен, шам тәрізді спермалық қуыстар арқылы, бұлшық етті пениске дейін созылады. Көптеген түрлерде бұл негізгі жоспар қосымша бездер немесе басқа құрылымдардың қосылуымен айтарлықтай күрделіленеді. Пенис қуыстың ішінде орналасқан және жануардың артқы жағындағы тесіктен сыртқа шығарылуы мүмкін. Ол көбінесе, бірақ әрқашан емес, өткір стилетке ие. Жануарлар арасында ерекшелік - көптеген түрлерде сперма жасушаларында бір емес, екі құйрық болады. Олар барлық басқа екі жақты симметриялы жануарлардың, соның ішінде қалған платигельминттердің туыс тобы болып табылады. Платигельминттер - екі монофилетикалық топтан тұратын клад, яғни Катенулида және Рабдитофора. Сондай-ақ, Неодерматалар Рабдитофоралардың "туыстық ағашында" бірнеше деңгей төмен орналасқан салыстырмалы түрде кішігірім топ екендігі де қабылданған.